This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
-* Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individual personal, non-commercial purposes.
and we request that you use these files for
* Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
-* Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web a[nttp: //books . google. con/]
po
qne jv dau
PATROLOGLE
CURSUS COMPLETUS
SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,
OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE. ECOLESIASTICORUM,
SIVE LATINORUM, 8IVE GRAJSCORUM,
QUI AB /£VO APOSTOLICO AD ΡΤΑΤΕΝΜ INNOCENTII IIl (ANNO 1916) PRO LATINIS ET AD CONCILII FLORENTINI TEMPORA (ANNO 1139) PROGR;£CIS FLORUERUNT :
RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QUAE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLIC/E TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA ECCLESLE SJECULA ET AMPLIUS,
JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER 8E CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA; DISSERTATIONIDUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ; OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUAE TRIBUS NOVISSIMI? SJECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTIS AUCTA ; INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS 8IVE TOMOS SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI SUBSEQUENTIBUS, DONATA; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATE-
RIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA; OPERIBUS CUM DURBII8, TUM APOCRYPHIS8, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ;
BUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS; AUCTORUM 8ICUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, CHRONOLOGICIS, STATIBTICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALE, LITURGICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA 8INE ULLA EXCEPTIONE ; SED PRJE- SERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCiLiCET HERUM, Quo coNSULTO. QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM 0M1880, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR; ALTERO SCRHIPTUR 1 SACR/E, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM 8. SCRIPTUR/& VERSUS, A PRIMO
. QOENESEOS8 USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPBI8, COMMENTATI 8INT.
EDITIO ACCURATISSIMA, CARTERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, BI PERPENDANTUR CHARACTERUM NITIDITAS CHRART.E QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TUM MNUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA 8IBIQUE IN TOTO PATROLOGLE DECURSU CONSTANTER SIMILIS, PRETI[ EXIGUITAS, PRARSERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA S$EXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET M88. AD OMNE /ETATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS COADUNAT1ORUM.
SERIES GIUECA
IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESIA GR/EC.E A S. BARNABA USQUE AD CONCILIT FLORENTINI TEMPORA ;
ACCURHANTE J.-P. MIGNE,
BBibliiotheese Cleri universse,
SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTIA ECCLESIASTICAE RAMOS EDITORE
PATROLOGLE GRJEC/E TOMUS CXVIII.
OECUMENIUS, TRICCAZE EPISCOPUS.
— dá ——— -
PARISIIS
APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J..P. MIGNE SUGCESSORES, - IN VIA DICTA: AVENUE DU MAINE, 208.
1893
V
,
tes m
L1
λα ντ”, .
EE . hon
Fr
|—.. ΕΚ (ο Μ2ἵ c.n
αγ. — Ex typis PAUL DUPONT, 13, viá dictá Dae-d'Asnieres. 136.8.93.
TRADITIO CATHOLICA.
S/ECULUM X. ANNUS 995.
OIKOYMENIOY,
ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ TPIKKHZ,
TA ΕΥΡΙΣΚΟΜΕΝΑ ΠΑΝΤΑ.
(ECUMENII,
TRICCAE IN THESSALIA EPISCOPI,
OPERA OMNIA
JUXTA EDITIONEM PANISIENSEM ANNI 16231, PRAEVIA EMENDATIONE DILIGENTISSIMA, TYPIS REPETITA
AGCGCURHANTE ET DENUO HILCOGNOSCQGENTE J.-P. MIGINE Bibliotheese Cleri Universse
SIVR CURSUUM COMPLETORHUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICUE RAMOS EDITOHE
κο.
TOMUS PRIOR.
————-iUUN-AmJJJP-Q-Q-O-«mm———————
PARISIIS
APUD GARNIER FPATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 208
1893
TRADITIO CATHOLICA. SJECULUM X. ANNUS 995.
ELENCHUS
AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CXVIII CONTINENTUR
— ""up»- Qum —— —
OECUMENIUS TRICCAE IN THESSALIA EPISCOPUS.
PROLEGOMENA. col. 9 Donati Veronensis Epistola dedicatoria ad Clementem VII Pontificem Maximum. 9 Joannis Hentenii, monachi Hieronymiani, qui Graca Latina fecit, Prefalio ad D. Georgium ab Austria, Episcopum Leodiensem, Bullonensem ducem, etc. 114 Ejusdem Praefatio ad. Lectorem 19 OECUMENI SCRIPTA : Commentaria in Aeta apostolorum. 43 — in Epistolas Pauli. 30'1 — in Epistolas Catholicas. 455
- mem ,
nans !— ———— 'OÓBRÓBÓÓMEÉÓBEEDEGMLLLL/ALuULLIUULLOv( (S a aa M M —tG——— ος ο
NOTITIA.
(ΟσυΊκ, De Script. eceles., t. 1I, p. 618.)
OEcumenius, etatis etiam admodum incerte scriptor Grecus (a), de quo altum silentium apud veteres non incongrue ad annum 990 ponitur, donec certam illius etatem assequi liceat. Porro ut in (route Commentariorum premittitur, nomina auctorum ex quibus contexuit Zzpylanationem suam im Novum Testamentum, hac sunt: Papias, Clemens, Methodius. Dionysius, Irenzus, Origenes, Hippolytus, Athanasius, E usebius. Basilius, Gregorius, Nyssenus, Acacíus, ο, Photius, Chry- sostomus, Gregorius Nazianze«us, Severianus, Gennadius, Aretas, Andreas, Casariensis, Cyrillus, Theodoretus. Cuw igitur ex citatis auctoribus Andreas Caesariensis, qui in mss. codd. inscribitur, anno circiter 842 scripserit, et Photius anno circiter 880, ut constat, floruerit, cum Aretas anno circiter 920 exstiterit, recte, meo qui lem calculo, scriptorem hunc Cavus quem sequimur, ad an- num 990 collocasse videtur. Exstaut ipsius Enarrationes in Acta apostolorum, ín Epistolas sanct Pauli omnes, e: Àn omnes (a4onicas, quas sequitur Commentarius Aretha in. Apocalypsim. Edita Commentar:a (Ecumenii et Aret^z primum Creece tvpo prorsus insigni Verona in folio anno 1532. a Donato Veronensi, dicata Clementi pap: VII, que ibidem recusa anno 1562. Horum versionem in linguam LaUunam aggressus eat Lovanii anno 1545 Joannes Hentenius, Meehliniensis Belga, monachus Hieronymianus, quc Parisiis anno 1347 in fol. prodiit. Denique Grece et Latine Pari- siis 1631, 2 tomis in folio.
SANCTISSIMO AC REATISSIMO PATBI NOSTRO
CLEMENTI VII PONTIFICI MAXIMO DONATUS VERONENSIS. (Ed. Veron. 1332.)
Quod in Chrysostomo animi primum habuit tuus hic tuique amantissimus atque. observantissi- mus filius Gibertus, beatissime Pater, quodque deinde in Euthymio, ac postremo, in Damasceno quem proxime impressum Tue Sauctitati dicandum curavit : idem in hisce commentariig nunc habet : ut eos alii nulli mortalium, sed uni tibi tauquam singulari cuidam suo numini dicet. Hos- ce igitur ab eodem animo profectos tu vicissim « adem vultus serenilate, quo superiores illos, ac- cipies: et juxta illos in ampli-sima ista omniumque toto orbe celeberrima Romina bib'iotheca collocabis : utip-i quoque cum eaim sibi sedem delectum animadverterint, cum illorum quasi amantissimorum fratrum consuetudine el aspectu, tum tui numinis presentia, Igetiores in perpe- luum degant: et quicunque ad se accesserint, ejus doctrina cupidi quasi ipsi abunde referti * uut, quamque se traditurus profitentur, eus a se talibus preceptis imbutos, quasi epulis quibusdam non modo salubeirrimis, sed etiam suavissimis saliatu:, ex Ιδίο tam amplo tamque illustri loco dimittant. Etenim cum omnis divinorum librorum series quos canonicos vocant, quibusque omnis sacra doctrina continetur, in duas divisa sit parles : quarum una, Vetus quod vocant Testamen- tum, altera novum armplexa est : ab initio quidem religionis noslri; in utraque lingua non defue- runt et celebri sanctitate et pra-tanti doctrina ργθ 1, qui totum illud. quasi colestis sapientis corpus, editisamplissimis eruditissimis.jue commentariis, nobis exponerent. Ceterum cum illorum quidem unu-qvisque bene sane omnia, ut homo tamen, non optime omnia exposuisset : studio-i- que tam ex omnibus, quam ex :ingulis ne facile optima elegi possent, ipsa et scriptorum et libro- rum multitudine impedi:entur, nec immeri'o quasi dubia quadam ciena apposita, quid potissi- mum sumerent, dubitarent : exstiterunt alii sancti doctique viri, qui etiam hanc difficultatem studiosi: adimerent ; qui videlicet non novas quasd ima se inventas interpretationes proferrent, sed ab illorum unoquoque, quo diximus, ad sacrorum librorum illustritionem optima qua que eligentes excerperent : et omnibus qus ita hinc a!que illinc excerpsissenl, auctorum suoruin no- mina apponerent. Cui rei simile quiddam ii qui dialogos «cribunt, facere videntur: per ho- qui- dem illi significantes, nihil se in hoc verhorum dedisse legentibus. sed unum duntaxat eligendi scribendique sibi laborem curamque sumpsisse : ut hoc pacto et studiosi quicunque hujus laboris fuluri es-ent, quasi vades quosd «m et fidejussores certissitnos singularum expositionum, propria illa nomina haberen! : et is qui illa ad utilitatem omnium collegisset, omni culpa non solum am- bitionis, sed etiam fraudis invi.lieque vacaret. Ac tantum quidem abest ut ullam sibi laudem ex hoc quaesisse videantur quicunque hujusmodi studio delectati sunt, ut vix eorum unum aut alte-
(a) Episcopum fuisse OEcumenium et sedem Tricce in Thessalia tenuisse prodidit excerptor quidam anonym us apud D. Bern. de Montefulconis in Bibliotheca Coisliniana. pag. 277, quod aatea omnes fuge- rat. ΠΡΙΤ. PATR-
Ῥατεοι. Gn. CXVIII. ι
S DU
it OECUMENIUS TRICCAE EPISCOPUS: 12
rum invenias, presertim apud 1599698. qui inscriptione aliqua suum nomen signiflcandum puta- verit. ltaque in hoc genere omnes propemodum sacros libros quique ad Novum, quique ad Vetus lustrumentum pi r'inent, Grece habemus expositos, nullo ejus preposito nemine qui tali labore git fünctus, tametsi in liis ipsis qui nunc in manibus sunt, εἰ quos nunc impressus Tue Sanctitati dicamus, Biealissime Paler, auc orem unum, OEcumenium deprehendimus, el item alterum, Are- tham. Quod ip-um qua conjectura ducti aífii mare ausi simus, melius commodiusque altera Grrece
reposita pratatiuncula indicandum duximus: ut si qui litterarum nostrarum ignari ad hoc opus egendum accesserint, liabeant ipsi quoque in primo ingressu operis aliquid luminis, qualecun- que id sit, quud sequantur. Ut vero hanc purtem potissimum Gibertus, ex tanta copia imprimen- dam curaverit, ea ratione in primis ductus est: quod hoc unum nobis ad ejus partis divinorum librorum plenam interpretationem habendam, quam Novum Testamentum vocnnt, deesse cerne- bat. Nam divus Thomas, unus ex hisce junioribus theologis maxime celebris atque illustris, sive Grecos e mulatus, quos videbat in hoc tantum studii posuisse, sive suo quodam spiritu ductus, ne hoc quidem laboris genus inexpertum intactumve reliquit : eed in unum collatis plurimis ex illis sanclis viris qui nobis ab initio divinas litteras. exposuerunt, ncc modo nostris, verum e!iam Grecis, quos in Latinum conversos habebat, in quatuor Evangelia opus elaboravit ; cucd etiam prieter morem Grecorum suo nomine praeposito ad ejus modi laborem illusuandum, Ca'renam Auream appellavit : hujus vero partis, qu& superera!, membra aut non atligit, aut suis propriis commentationibus exposuit. Itaque Gibertus. ne diutius studiosi sacrarum litterarum similis la- boris etism in hanc partem desiderio tenerentur, hanc primam omnium aggredi statuit : eo ma- gis quod prater divi Pauli Epistolas, reliqua qua hic haben!ur exposita, non solum ejusrr.odi Ca- tenam nullam hab: bant apud nos, qua percipi cordm sensa tenerique possent, sed ne expositio- nes quidem omnino alicujus generis ullas. Mullum etiam in hoc valuit Joannis Lascaris commen- datio : qui vir ea doctrina et claritate his temporibus prestians, quam omnes norunt, Giberlo auc- tor erat ut heec potissimum pars ederetur. Nam hoc quoque iu primis scire oportet. cum hujus- cemodi expositionum Catena ex hac parte quam nunc damus, ea ratione inlerposilis nominibus quam Latine secutum divum Thomam videmus, in solas divi Pauli Kpistolas apud Grecos cir- cumlerretur : Gibertum tamen illius viri beneficio et munere exemplar nactum miro librarii arti- ficio sumptuque descriptum apprimeque vetustum in quo Pauli quidem Epistolze ejusmodi no- mina non interposita, ut in aliis, sed :n margine asccripta habent: ipse vero expositionum con- textus non secus continuatur ac si unicus essel scriptor qui suum quamdam novam commentatio- nem in illud opus atferrel. Denique Acta apostolica el Catholicae qua «icuntur Epistole atque item Apocalypsis nihil talium nominum neque ascriptum pror-us neque interpositum habent. Ex hoc autem exemplari, collatis tamen aliis quoque nonnullis alterius illius generis, quod diximus, hec tam multa quc nunc exeunt in lucem, expressa sunt.
ILLUSTRISS. PRINCIPI AC BEYERENDISS. DOMINO
D. GÉORGIO AB AUSTBIA, EPISCOPO LEODIENSI, DUCI BULLONENSI,
COMITI LOSSENSI AC MARCHIONI FRANCIMONTANO, ETC.
JOANNES HENTENIUS MECHLINIENSIS MONACHUS HIERONYMIANUS. 8. D.
PIJEFATIO.
Haud injuria Plato libro De repud. a sacrosanc!& philosophie limine ablegat ceu profanos quosdam, atque ad eam capessendam minime idoneos, princeps illustrissime, qui angusto sunt animo ac sordido, rerumque humitium cupiditatibus imancipato. Haud enim quaquam fieri posse arbitratua e«t, ut quem animum sordida illa cura rerum humi:ium occeparit, eo ipso divinarum lhumanarumque rerum scientia comprehenderetur. Nec id immerito. Quonam enim modo animus humanis, imo e* brutalibus : fTectionibus deditus, poterit, repente hinc avulsus, subito ad ea que plus quam 92 9:2 πασῶν dissita sunt, totum se transferre ? Qu 'propter recte quoque sit. idem in Phaedone, par omnino esse, ut qui ad sapientie studium se conferunt, p: ius quidem emoriantur, animumque ipsum ab omni corporis s^nsu cogitalioneque aver!ant. et quasi in suum jus suam- que libertatem vindicent. Aliequi enim quemadmodum habet Lysias I thagoricus in epistola ad Hipparchem, is qui corruptis obscoenisqne moribus speculaliones ad divinos sermones immis«et, non secus agit quam si ccenoso puteo liqui.lissimam infundat aquam, qui et ceenum conturbet, et suam ipsius contaminel puritatem. Quod si tantam munditiem ab eo exigebant qui ad huma- nam duntaxat ac naturalem »ccedit philosophiam, quanta, obsecro, requiretur ab eo qui supra-
13 PROLEGOMENIA. 14
mundana ac divina scrutari desiderat ? Siquidem mundana querentes toti his involvimur, nec in malevolam aniuam ingreditur unquam sapientia, nec habitat in corpore subdito peccatis *. Spi- ritus enim sanctus discipline effugi! ficLum, et aufert se a cogitationibus qus& suntsine intellectu, et a superveniente iniquitate corripitur, quod expresse satis intelligendum dedit Chiistus Judsis, cum ait : Quomodo vos potextis credere, qui gloriam a vobis mutuo accipitis *. Porro tauto major in yobis doctrina humana requiritur, quanto longius ab hac munditie separamur, sanclique iliius Spiritus auxilio destituiinur, qui sacris olim apostolis ac prophetis tanquam electis suis organis indivulse semper aderat, eorumque linguam ac calamum ad omnia dirigebat, juxta illud Christi promissum : Spiritus veritatis ducet vos in omnem veritatem.
Hec idcirco dix-rim. q :od ante aiiquot annos videus communicatos ease nobis a Grecis sacros hos ac utiiissimos commentarios, plurimum demirabar neminem iuter tot virorum doctissimorum agmina hanc sibi provi clam suscip-re, ut vel communis potis-imum uti;italis iutuitu, vel merce- dis a Domino exspectande gratia, aut si non ob aliud, certe vel sui nominis apud mortales cele- britatem querens, qua& in hoc videbatur esse maxima, Latinos nobis ipsos redderet. Verum tan- dem ad me rediens, rei difficultatem in causa esse cognovi, quc singulos a laudatissimo opere retraheret : cui aut se pares esse difliderent, aut labores plus quam Herculeos fugitantes, suos supponere humeros recusarent, placidam quietem ac otium negotio ultro suscepto preponentes. Ego vero, quanquam me his longe inferiorem esse perspicerem, ingenioque ac eruditione parum admodum posse prestare confiderem : delens tamen ni»ximo hoc fructu tot annis Latinos imme- rito fraudari : mullorui quoque pulsatus precibus, quibus obsistere impudentis potius fuisset quam verecundi, iimensos sane in hoc subii labores : quo vel eruditiorum animos provocarem ac irritarem, ut vel sic ex«timulati, omni procul otio rejecto, autetiam privato negotio quo sua quisque qu&rit, ea lantum quaerant qu& sunt Jesu Christi. Et piis ceeplis satis favit Allissimus : ut, si non omnibus in locis omnium animis, imo nec meo subinde salisfeceriin, rarius tamen pro- cul a scopo me halluciuatum crediderim : atque danda est venia siquid in horum versione me fugerit, ut fugisse mullo non dubito, cum variis undique constriclus fuerim angustiis. Vix enim eredi queat quantum laboris vel id mihi addiderit, ut cetera omittam, quod Photius, vir sane et sensum indagator sagacis-imis, et flosculorum rhetorices observator diligentissimus, plurimis in locis eingula Pauli verba Greca eorumque contexturam veluti trutina ponderaret, cum tamen Paulum Latiue reddentes, hujusmodi verborum ordiuem simulque Grevam Phrasim immutare coactus fui-sem, sic ut jam Photii scholia locum non haberen!, proiude ambigerem frequenter, num praestaret eam commentariorum partem in totum relinquere, quam Latinis scabrose, nullo- que tructu tradere, ut qua& sulis serviret Gra is, nempe de anxia Graecarum vocum contextura ac significato. Tandem tamen omnia fideliter reddere decrevi : quanquam me non parum quoque remorarentur unici Gigci exemplaris non rare menids, sive librarius hicin culpa fuerit, sive {γ- pographus : quae me plerumque divinare cogerent: feiiciterne an secus, id, quomadmodum et c:elera omnia, lectoris judicio relinquo. Et quanquam ob heec me non lateat phrasim aliquando esse in nonnullis duriorem : malui tamen fidi interpretis quam elegantis paraphraste fungi offi- cio, etiamsi hoc consequi potuissemn, cum videam nonnullos, dum nimis politi in vertendo videri volunt ab auctorum etiam animi conceptu nonnunquam excidisse. Ego vero inlra ipsa interpretis septa me salis inclusi : quod ut facerern, etiam ingenii tenuitas me coegit. Neque enim adeo ex- cellenti praeditus sum ingenio, ut, velut lhidias slatuiis non solum aptam membrorum tribuebat harmoniam, sed etiam dignitatem οἱ amplitudinem, ita et ego versioni splendorem adjungere possim lumenque orationis. Ego itaque meo me pe.!e metior : nec unquam alind ago, quam, etsi non verborum mensuram annumerem, vt saltem Graecarum sententiarum pondus. Latinis repens dam : adeoque his qui tantum Latiui sunt consului, ut ne verbum quidem Gracum, quoad fieri licuit, relinquerem : quod ubi servari nequivit, addidi coetinno, quid fli Latine respondeat. Quanquam tamen id salis scio, nihil adeo fore ex omni parte beatum, ut moreatur omnium plausu excivi ; idque adeo non pero, ut etiam magis hoc. suspectum haberem, si meus labor. universis probaretur : cum sciam inter tam varia hominum ingenia, esse non paucs, quibus mea πω pro-
ari malim quam probari. Siquidem non immerito Phocion, quem Demosthenes suarum oratio- num securim esse dicebat, qui et tantam animi constantiam semper referebat. ut. nulli unquam visus sit nec ridere nec fleret cum die quadam dicens, videret pariter ab omnibus approbari ser- monem, conversus ad amicos : Quid, inpuit, num mali quidpiam dixi imprudeus ? Quod si etiam aliquid portilerim laude dignum, id tamen mihi non ascribendum est, sed Domino, & quo est omnis donalio bona, omneqne donum perfectum *. Quod non Christiani tantum noverunt, ve- rum eliam ethnici, qu! nescio quibus fictis a se diis referebant acceptum, quidquid a se perage- retur boni. Et hinc est quod preeclarus ille dux Pytho, Atheniensibus os res feliciter gestas ipsum ad mirantibus, ac predicantibus, quod Cotyn regem interemisset, Diis, inquit habenda est gratia, quibus auctoribus hoc facinus gestum est ; nam ipse nil aliud qnam manum et operam meam commodavi.
Quanta antem sit horum commentariorum utilitas, ne diam necessitas, facile quivis perspicere poterit, qui vel hoc unum consideraverit, quod in hos divini Instrumenti, nihil. hactenus prodiit, quod satis animo facere posset. Siquidem in Acta solum habemus Chrysoslemum, si tamen 18
! Sap. 1 se. * Uoan. v, 45. ? Joan. xvi, 13. * Jacob. 1 seqq.
16 ORCUMENIUS TRICC/E EPISCOPUS. 16
Clirysostomos est, qui etiam ubique id potios agere solet, ut homines a vitiis revocaret ad. virtu- tes, quam ut auctoris mentem aperiret. Porro in e«s que ( atholicee dicuntnr, Epistoias, aut in Apocalypsim nullos omnino li&bemus commentarios lectu dignos, ni-i quod ex his quae nunc in Jucem camus, nuper decerptum ac consarcinatum esl. Pauli vero Epistolas etsi. plures interpre- lari conati sint, adeo tamen. iilarum lectio galebrosa est. ac plena anfractibus, lectorem stepius 8uis longizsimis periodis ac liyperbatis suspensum retinens, seseque inacces-am et inviam sensuum prolunditate reddens, nt nisi quis eum, quo ille scripsit, spiritum ducem habeat, nunquam ille satis a quoquam enarrentur.
Porro Paulinum cuivis adesse spirilum non facile credidero, maxime cum illos miserrime ae turpissime videam in his ballucinari, qui sese unos Pauli tenere mentem impudenter asserunt, nullos alios preter suum ipsorum animum consulere volentes commentarios, imo calumniantes potius illos ac subsannantes. Itaque prteter hunc suum erroris spiritum nullam aliorum recipiunt enarrationem, sed omnia suo explicant arbitratu, aut depravant polius : quos suis Petrus depin- xit coloribus, dum Paulinas Epi-tolas *, non certe ut isti, clarissimas dicit ac facillimas, nullaque opus habere enarralione, sed nonnulla conlinere intellectu difficilia, que indocti, inquit, parum- que firmi detorquent, sicutet ceeteras Seriptura: ad suam ipsurum perniciem. Siquidem divinas omnes Scripturas Deus arcano suo consilio noluit usquequaque pervias esse hominibus, ne facile adepti essent: sed ut multo labore subacta hominum ingenia, primumque ipsius implorato auxi- lio, tandem acceptum thesaurum tanto haberent chariorem, tantoque servarent cautius, quanto majori studio ac diligentia accepissent. Caeterum, quis horum sit auctor commentariorum. mani- festum est non eumdem esse primarium omnium auctorem, cum in Actis apostolicis simul et in Paulini« Epistolis plurima hic in compendium redacta sint, que fusius tractaverat Chrysostomus. Rursumque plurimorum aliorum sen!entiee referuntur, nunc quidem positis in solo littere «on- textu nominibus, nunc vero additis etiam in margine : que et nos eodem modo ut in exemplari reperlà sunt omnino reliquimus. Ad Apocalypsim aulem certus pieefigitur auclor (a), additis etiam in initio nominibus eorum a quibus ille nonnulla excerpserat. Preterea in omnibus his commentariis frequenler quoque ponuntur variorum auctorum senten!ia, suppresso illorum no- mine, uescio an librariorum oscitantia. Varios tamen esae vel ex eo liquet, quod t&e&pius contra- rium invenias ejus quod precesserat. Utque unum verbi causa proferamus exemplum : cum prius in Apoealypsi dixerit Babylonem esse Constantinopolim, non mundum nec aliam quamvis civita- tem, postmodum multis in locis dicit ac probat esse mundum, et nullam particularem civitatem. Caeterum, quanquam in prioribus libris nemo suum prefixerit nomen 5, ut est Grecis consueludo, nunquam sue nomine evu!gare que ipsi suo marte non elaborarunt, sed veluti c«ntones quosdam ex variis collegerun! : eviden'ibustamen propemodum conjecturis colligimus OEcumenium esse partim auctorem horum, partim collectorem qui tamen interdum, ubi suam post alios profert senten iam, suum quoque addidit nomen, ne quis illam aliis tribueret, qnum ipse dignam non censebat qve cum eorum sententiis conterrelur. Plurima aul: m excerpsit ex GChrysostomo, cujus tamen noinen tunc solum addi curavit, cum ejus verba recenseret, nan autem cum ipsius senten- liam contractioribus verbis referret. Quod avtem sit OEcumenius qui h&c omnia prater Apoealyp- sim nobis, ut nunc in lucem eduntur, tradiderit, his colligimus argumentis, Primum postremis commentariorum verbis Epistols& ad C olossenses, proprio etiam nomine margini pr&fixo, scribit in hune modum : Cum ab exemplari non integre invenissem beati Joannis scholia in Epistolam ad t:olossense-, consciipsi illa ut polui. Si quid igitur in »psis leve aut reprehensione dignum in- ventum fuerit, noverit is qui legit, meum cs-e hujusmodi lapsum. » ltursum quarto ad. Ephesios capite habet biec verba, addio in margine OEcumenii nomine : "Opa τι κἀγὼ ἐνόμισα) οὔτε γὰρ ἐχῶρισα τὰ τοῦ µακαρίο» νοῖσχι. Hoc est : « Animadverte quid et mihi visum sit: neque enim datum fuit qu& ipsius sancti sv.nt considerare. » Chrysostomum intelligens, propter quod et Joannis πο; men in margine adjunctum erat. Satis itaque ostendit OEcumenius se collectorem ese commen- tariorum in omnes Epistolas. non tamen ullam alibi fecisse suipsius mentionem. eo quod in illis nactus esset integrum Ch: ysostomi exemplar. Hursum hujus enarratio ponitur frequentius post aliorum explicationes, reddento interdum causam eorum que premissa erant. addendo etiam non raro, « Mihi quoque ita videtur posse dici. » Quid si et hoc modo dicatur, juxta hunc intellectum quem el divus Joannes suscipit : aut eliam Cyrilli seu Basilii eut. cu,usvis aliorum nemina cilat, Porro hrec plurimis locis videre est, qnorum nonnulla hic recensebimus. À4 Hemanos quinto ad ea verba, Peccatum non imputatur ubi non est lez ; capite nono ad ea verba, Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen ; prime ad Corinthios vi. eum dicitur, Qui scortatur, in corpus suum peccat ; capite vu, De virginibus przceptum. Domini non. habeo ; capite xv, Cum tradiderit regnum Deo et Patri, et eodem, Ut st. Deus omnia in. omnibus ; ad Ephesios it, Jur/a principem potestatis aeris ; capite Iv, 4 quo totum corpus quod coapfatur et. compingitur ; el. eodem
4 Π Petr. 111, 15.
(a) Arethas acilicet Creesariensis, cujus commentarius in Apocalypsin exstat apud nos ad annum 910, tomo CVI, post euin quem scripsit Andreas item Cesariensis, Arethe magister. Eprr. PATROL.
1] PROLEGOMENA. 18
Sed non occidat super iram vestram, ubi ait : « Quosdam audivi ita interpretantes ; » secunde ad Thessalonicenses 18, Porro //0m:nus dirigat corda vestra; ud Hebreos x, Ümbram habens lez. fu- turorum. bonorum ; capite ΧΙΙ, Qui pro gau-lio sibi. proposito ; aliis. quoque locis innum-ris. Cum igitur hinc luce manilestius sit OEcumenium Paulioarum Epistolarum collegisse commentarios, arbitramur idem ipsum fecisse in Acta apostolorum et in. Catholicas Epistolas, quanquam nec ibi suum nomen addiderit : cum. ejusdem omnino sint. phrasis, nisi quod ibi pauciores habuerit quos imitaretur, quorum etiam nomina vix unquam in Graco exemplari addita invenimus, nec in littere& contextu nec in margiue. Hos autem no-tros labores jure oplimo vindicare sibi pote- rat, utque 800 nomine io lucem ederentur postulare, illuatrissimus princeps ac reverendissimus dominus D. Joannes a Lotharingia, S. R. E. tituii S. Onufiii cardinaiis, doctorum virorum Me- cuenas egregius, cui plurimum debent quicunque sacrarum Litterarum studiis addicli sunt : ut qui, statim ubi cognovisset me hujusmodi in commuue Ecclesie bonum subiisse labores, cum illi ne de nomine quidem notus unquam fuissem, liberali tamen munere me donari jussit, am- pliora etiam pollicens ubi liber typis excusus foret. Cui etiam libentissimo animo opus hoc dedi- cassem, nisijam priusquam ad ipsum accedere darelur, non animo solum concepissem, ve- rum etiam verbis T. R. D. manifestassein ob eam quam novit causam, ipsius auspiciis opus boc me in lucem editurum : adeo ut nequaquam mihi fuerit integrum, aliud agere aut fidem non servare. Quod si etiam maxime favere voluissem, ne ipse quidem illustrissimus princeps, re co- gnita, ullo modo tulisset : ut qui nihil hujusmodi nominis celebratiunes morelur, cum jam ad tantum splendorem accesserit, ut. hinc nihil omnino suo nomini possit accrescere. Cujus cum aftluentissimas op:s, cum ingenium, corporis et animi decus, cum suavissmInos mores ipse me- cum revolvo, profecto is esse mihi vi tetur in quo fortunam cum natura, cumque ambabrs virtau- tem, tres potentissimas rerum do:ninas, contendisse credem, cujus ipsirum potissimum beneficii gratia teneretur, aut 4189 plenioribus ipsuin muneribus manuque largiore cumularec. Cumula- runt certe el. queque est officio suo functa, nec cui. plus debeat facile discreveris. Non itaque praeterita usus sum excusatione, quod ipsum eam nominis cel-brationem exoplare putarem : sed ut meo interim nomini consuleus, ostenderem me non temere hac egisse, aut ingratiludinis notam ullo pacto debere agnoscere. Dabitur tamen alibi locus, ut spero, quo gratum me erga eum principem ostendam.
Nunc vero ad te venio, clarissime ac reverendissime Georgi, obsecrans ut noscc nostros labores, qui tuis auspiciis in lucem prodire conantur, lea alque exporrecia fronte suscipias. Id autem ut facere auderem, partim mihi persuasit tuorum morum unu omnium ore pr&dicata integritas, cum admirabili prudentia parique humanitate conjuncta, partim vero incredibilis quipam, quem nou obscure pre 8e ferre visa est tua amplitudo, erga hujusmodi auctores amor : partim quoque talis erat singularis ac gratuitus Lui in me favor, cognitaque tue erga me voluntatis propeusio, ut nihil me tibi non debere ingenue falerer.Hoc etiam potissimum nomine, quod cum e tuis ortus sim ditionibus, singulique suum princiqem receus patriam ingredientem munusculo quopiam, quod obsequiosum testetur animum, excipere soleant, ego nequaquam vacuis manibus accedere debui. Quod si sera videatur gratulatio, non ob id reprehendi debet, cum dilata sil urgenti ac probata omnibus causa. Nemo enim probasset, opinor, si precipitanter, ut 'l'u& Ampliludini gratularer in tempore, fetum hunc seu. aborsum polius, immitarum abjecissem, aut a une abire perrnisissem. Porro quo nunc munere apud Tuam Celsitudinem majorem me graliam initurum conflderem, non erat, quam si utillisaimos hos, imo propemodum necessarios commentarios οἱ potissimum consecrarem, qui non moo singulari pr&e.litus est pielate, sed praeler omne. g9nus doctring tanta quoque dicendi facundia 8ο eloquentia, quanta vel ab ejus generis hominibus requiri potest maxima, qui omnem e&tatem in litteris consumpserunt. Accedunt ad tantam pres- tanti«simarum artium doctrinam el celere virtutes digna magno principe : justitia in imperio, pacis tnend& cure, magnitudo animi, pietag, studium junvandee ac ornandee religionis Christiana, clementia ac bonitas eximia. Hoc principe duce quid poterit esse adversi, si cum virtute omnia secunda sunt ? Nemo in illo quidquam inconsultum metuat, prudentissimus est ; nemo insolen- tiam animi cogitet, modestissimus est; nemo injuriam timeal, e&equissimus est. Bene merentes sua contirmabit humanitate, languilos excitabit industria, improbos severitate compescet. Certe hujusmodi omnino requirebatur qui infelicissimis hisre temporibus celeberrimo Eccles'&e preefi- cerelur, amplissimeq»e ditionis habenas ea pruden':ia eaque doctrina moderaretur, ovesque & truculentis pene luporum faucibus eriperet, nempe qui in variarum Kceclesiarum moderatione (am probatus ess: t. Siquidem tranquillo mari quilibet nautarum vectorumque gubernare potest : at ubi seva fuerit orta tempestas, ac turbato mari rapitur venlo navis. tum viro ac gubernatore opus est : et qui ante omnia duo hec Platonis precepta teneat, que Cicero dicit necessario adesse his oportere, qui omnino reipubl. profuturi sunt : primum ul civium utilitatem sic tuean- jur ut quidquid agunt ad eam referant, obliti commodorum suorum. Neque enim idem priucipem decet! quod privatum. Atque hinc e-t quod Pelopidas uxori qua ad bellum proficiscentem mulie- briter rogab.t servaret. seipsum, Alii. inquit, αἱ isthuc faciant monendi sunt : nam princeps ac dox hortandus est polius u! servet cives. Alterum est. ut totum corpus. reipublici curent : ne dom partem aliquam tuentur, reliquas deserant : nam id. seditionis maximique dissidii ac invi- dentigg causa esset. Verum neque ego is sum qui, ne dicam tibi, sed nec alii cuivis consilium dare possim, neque tu is es cui opus sit illud à quoquam expetere. Tu tibi in omnibus monitor
19 OECUMENIUS TIUCC/E EPISCOPUS. 20
dandus es : tnis consiliis, diligentie ac industris relinquendus. An nos timeamus ulla te parte arclissimam s juitatis regulam transiturum ? facturum aliquid te tuisque majoribus ac rega'i tua prosapia indignum, aut a tuis moribus alienum ? neve ab honestissimis vitae rationibus aberres ? Unde hic nobis metus aut quid de t» non debemus nobis pulliceri ? qui non modo veterum lau- des splendoremque prioris catis, sed et ingenia laudantiam viresque supe: asti. Quapropter his relictis, qu& et ego frustra eloqui tentarem, et tu invitis aul obturatis potius auribus exciperes, Deum optimum maximumque precor, te nobis, imo patrie ac communibus studiis diutissime servet incolumem. Datum Lovanii, in collegio theologico, anno e partu virgineo 1545, pridie Kalendas Apriles.
CANDIDO LECTORI.
Rerum in hujus operis exordio premonendus mihi es, candide Lector, eumdem quem in priori tomo ordinem nos servasse adnotaudorum numerorum capitum, tam juxta Grecos quem hic auctor observavit, quam juxta Latinos quem nos quidpiam citantes aut. aliud notantes semper sequimur, cum nullam facimus Graecorum eapitum mentionem. ltaque initio statim cujusque faciei positus numerus, Latinorum eat : qui rero. majusculis litteris supra ipsos pagine versus aecribitur, Greveorum. Rursum ubi Bibliorum locus quispiam fuerit. in contextu citatus aut ad ipsum quoquo mo lo allusum, nec tàmen in opposito margine additus est Latinus capitis nume- rus, ad eundem qui paulo ante cilatus es locum recurrito ; nolumus enim frustra idem ejusdem voluminis capul iterato ponere. Quinetiamm cum variorum ejusdem voluminis capitum consecu- tive dicta citantur, posito semel duntaxat. voluminis nomine, numeros capitum simul adjanxi- mus eo quo illa cit .ntur ordine. Preterea camdem hic mihi dari veniam precor quam in luthy- mio postulavi, qucd voces quasdam non vitaverim a quibus abhorrent nonnulli nostro hoc poli- liori seculo : nempe, Salvator, salvare compassio, dispensatio ac. similes, ne si exactiores substi- tueremus que sacrarum Scripturarum studiosis non adeo tiili&. essent, lectorem quoquo modo remorari videremur. Ad licec cum Grecum exemplar singulo:um argumenta capitum initio cu- jusque libri aut epistole recenseret, maluimus singula singulis capitibus pratigzere, ne ad di- gnoscendum capitis argumentum, necesse tibi foret subinde ad libri initium recurrere. Qua- propter etiam nonnunquam coacti sumus partes textus aliter quam in Greco essent exemplari dividere : cum ibi continuato textu, in margine duntaxat novi capitis numerus annotaretur. Nonnunquam etiam ne textus adeo mutilus aut minutatim concisus videretur, plures conjunxi- mus periodos qua inu Graco exemplari divise erant, potissimum in "Epistola ad Romanos et in Apocalypsi, qui libri in noc a ceeteris maxime dissidebant : ubi tamen divisas hujuscemodi sen- tentias conjunximus, ad singularum enarrationem rursum eas aut ex. integro ant in parte repa- tiimus. Nonnunquam vero hane fecimus unionem eo quod permistim paurtes hujusmodi variarum periodorum non suo ordine explicabantur : quod adeo frequens erat, ut huic malo non ubique Jemedium pra-titerimus : ideoque hic te admonemus, ut ei quando sententice alicujus explica- tieneimn requiras, etiam praecedentis clausu!g enarrationem perleg s. Seepius enim ubi. quispiam citatur auctor et prasertim Photius, non eam duntaxat lillere parlem qu& proposita est decla- rat, sed ea etiam qu& subsequuntur. Ne id quoque temere a nobis factum existimes, quod non- nunquam Pauli, Luce aut Joannis litteram novo sa!is modo verlterimus : id euim facere coacti sumus, ut scholiorum respectum haberemus : a'ioqui si reliquo secuti. fuissemus. interpretes, scholia in hujusmodi locis nulli servissent proposito. Hujus quoque te admonitum velim, quoties locus quispiam in his ex Veteri citatur Instrumento, honc juxta versionem Septuagiuta referii, utpote qui Graece scripserunt, hi autem collectores Gre&ci tantum erant: qui eliam non raro sen- sum magis cilanl quam verba : aut, quod mihi magis videlur, ex memoria citant, que, u!pote labilis. etiam doctissimos nonnunqurm fallere solet. Denique, id etiam animadverte, quantum nostris temporibus hi serviant commentarii, qui plurimis in locis indicaut brevibus quee Pauli verba variis obsistant haeresibus il'asque confodisnt. Accipe itaque, lector candide, ac fruere feli- cibus auspiciis preda quam ex Grecorum bibliothecis tui« usibus primi adveximus : quanquam hujus pars, ut verum fatear, nempe in Epistolam ad Romanos, ante aliquut aunos erepta fuerat, Joanne Lonicero interprete, verum mutila a.Imodum, ut qua ne tertiam quidem partem baberet eorum qu& nunc in eam Epistolam tibi damus : eaque, nescio cujus vitio, satis infeliciter Latini- tate donata : neque enim interpretem temere accusare velim : quanquam is etiam in nuncupato- ria Epistola satis idicat quam non magnifaciat ea qua vertat, seseque maluisse in alio. versari argumento. « Majori. inquit, delectatione in eo versatus essem, si in Scripture scopo, in fide, in Christi meritis, sanguine-et morje, atque adco in justificatione mansisset firmiter ac constanter ; » et post pauca : « Nonnunquam sane bonus hic vir dum Pauli mentem non assequitur. nec res- pondet per omnia seculi analogie. operibus plus equo tribuit, ut appareat theologum esse Graecum : quorum sane commentaria, cum Christum doceant et in. Christi gloriam conscripta sint, nobis haud statim sunt centemnenda. Cegterum, Christiano potius volupe esse debel, videre et agnoscere quo dono veteres Christum preedicarint. Quanquam autem non parum multi repe-
31 PROLEGOMENA. 22
riantur, qui citius hunc interpretem divi Hauli sint rejecturi quam lecturi : eorum tamen calum- nia minime mihi probari potest. Cur enim non potius divi Apostoli precepto obsequimur, Omnia probate ; quod bonum est, tenete. »
Hactenus Lonicerus de eo quem vertendum susceperat. Verum nonnulla in primis capitibus loca conferemus qu& ipsi» nobiscum fuere in Grieco exemplari communia, veluti «x ipsius ver- sioue liquet, quo el de tiia et de aliis locis innumeris, quibus non satis inter vos convenit, lector judicare valeat : et piimum Greca poxemus, deinde nostram versionem, ac lertio Loniceri verba. In primis super illa primi capitis verba, Ad obedrendnim fidei, ubi att interpres : Καὶ γὰρ οὐ δεῖ πο- λυπραγμονεῖν γένντσις xai οὐσίαν 8:00, ἀλλὰ µόνον ὑπακλύεινι quod nos ita reddidimus : « Neque enim oportet Dei generationem vel substantiam curiose scrulari,sed tantum obedire,» ipse vero sic liabet; « Etenim non oportet variis occupari rebus eum qui Filii Dei generationem et essentiam novisse velit, sed solummodo verbo obedire. » Eodem capite, super illud, {ευ ἐκδ [ία cnm ipsis ex crea- tione mundi operibus intellecta conspiciuntur : Graeca : τὰ ἀόρατα γὰρ, φησὶν, otov ἄγγελοι xai al ἂλλαι ἀσώματοι οὐσίαι. Ποῖα ταῦτα : Τὰ ἀπὸ κτίσεως χόσμου εἰς γένετιν παραχθξντα, nostra vcreio : « Siqui- dem invisibilia, ait, puta angeli ceetereeque subslautize incorporee Quanam sunt hzc. incorpo- rea? Qu& ex creatione mundi ad esse perducta sunt. » Lonicerus: « Invisibilia enim, inquit. Qualianam hec ? Que a condito mundo a4 gen: rationem rerum paracta sunt. » Statimque post- modum ubi Gra&ca habent, τῶν παρηγµένων eig γένεσιν, nostra. versio: « Ev qua ad esse producta sunt; » Lonicerus : « Quee generationis via produeta. sunt. » [n fine capitis super ea. verba. ,Von solum faciunt, verum : tiam assentiuntur perpetrantibus : ubi Grocus lsidorus retulit quos.!am ali- ler legere, 86 contendere depravatos esse Grae 0s codices, tandemque subjnngit : "Exc c£ οὔτε i, pa- ptio. ἓν τούτῳ φήσας τὰ ἀποστολικὰ βιθλία, οὔτε xataüosuiiv τῶν μὶ, νενοηκότων φράσας. τοῖς ἐντεῦ-- ἐυμένοις ἐπιτρέψω τὴν ψῆφον. Φημὶ τοίνυν, ὅτι ἐμειδὴ τοῦ πλιμμελεῖν τὸ ἐπαινεῖν τοὺς πλημμελοῦντας πολλῷ ἐργαλεώτερόν ἐστι καὶ μεῖζον sq χολάσεως λόγον, εἰκότως εἴρητα., Οὐ µόνον αὐτὰ πο;οῦσιν, ἀλλὰ καὶ συνευθοκοῦσι τοῖς πράσσουσιν ,ΠΟΒΙΓ8 ver-io: « l'go aulem neque in hoc depravatos esse codices apostolicos asserens, neque cum his qui non intellexerunt contendere volens, lectoribus isthuc judicandum permittam. Dico ergo quod cum eos qui peccant collaudare longe opero-ius sil ac magis ad supplicii rationem momentum hab-at quam peccare, me:ito dictum est, /Von solum ea faciunt, verum etiam. assentiuntur. perpetrantibus. » Lonicerus: « Ego vero neque errasse existi- mans apostolicos libros, neque assentiens illis qui non assecuti sunt mentem Pauli, lectoribus isthuc judicandum permittam. Censeo igitur quod simul atque delinquentes commendare dum delinquunt sit multo molestius ac majus quam delinquere, merito hac castigationis ratione dic- tum est, Non solum en faciunt, verum etiam agentibus asseutiuntur. » Et quanquam in marzine dicat se fideliter reddidisse qued Gr&cuim exemplar habebat, ex ipsi.s tamen versione satis li- quet eodem modo quo et nos Greca legisse ; verum, cum ea aliter intellexisset, quaedam immu- tas-c, alia vero addidisse. Item super illud septimi capitis. Von? quod non hab.tet in. me, hoc est, in carne mea, bonum, ιο: Τὸ αὐτεξούσιων θέλει δεῖξαι, xal ὅτι ὁ ἄνθρωπος Κύριος τῆς ἐπ᾽ ἅμφω t^) τε ἁγαηοῦ καὶ χακοῦ ῥοπῖς. Φησὶν οὖν Ο0ὖκ οἰκεῖ iv ἐμοὶ τὸ ἀγαθόν' οὐκ ἀποχεκληρωμένον xal ἀνάγκῃ τινὶ παραμένον µοι ἔχω τὸ πράττειν τὰ ἀγαθὰ. ὥστε xai πρὸς βίαν ἀφέλκειν µε τῶν κακῶν' τοῦτο Υὰρ οἵκησις,ἡ slc ἀεὶ διαμονὴ,καὶ otov ἐγχάθ:σις Nostra versio:« Arbitrii lihertatem vult ostendere. quod- que homo dominus ait potentie ad utrumque tam bonum quam malum. Ait ergo: Non A^-^.tat in »ie bonum ; non mihi sorte datum aut necessi;ate quadam apud me permanens hibeo ut bona operer, ita ut vi quadam :batraheret me a malis. Nam ea uicilur habitatio, perpetua videlicet permanentia ac veluti residentia. » Lonicerus: « Libertalem vult osten.iere, nempe quod homo non sit dominus ad boni malique momentum. Dicit itaque, υπ habitat iu me bonum : non est cerium, neque necessario apud me permanet ut possim bona persequi: imo nalura mea adeo corrupta est, ut vi qnadam ad mala me pertrahat. Id enim est vcluti habitatio as idua perdura- tio, et veluti consessio est ac residentia. » Ex horum deductione satis apraret non esset typogra- phi vitio additum adverbium negandi non, initio hujus particule: et etiam ex co quod in mar- gine annotaverit : « Adversus liberum arbitrium. » Cum autem non satis caperet Greca, a didit, non : et infra, « Imo natura mea adeo corrupla est, » quod putaret id exigi propter ve'ba se- quentia ὥστε καὶ πρὸς βίαν ἀφέλκειν µε τῶν κακῶν,ᾳρυθθ pereram intellecta vertit, aut vi quadam ad mala me pertrahat. » Heec aiii prave& mentis potius esse dicerent quam ignorantiee : tum prop- ter ea quz supra recitata sunt ex nuncupaloria ipsius Epistola, tum propier alia q::edam ejus- modi : ut quod nonnulla reliquerit ad illa Pauli verba secundo capite: /J/s qu/dem qui secundum tolerantiam boni operis, etc., ubi Greca habent : O2 γὰρ µόνον $ πίστις dpxei, ἀλ)ὰ καὶ ἔργων χρεία. ὑπομονὴν δὲ εἰπὼν, Ὑενναίως ἔχειν διδάσκει πρὸς τοὺς τε'ρασµούς. Hoc est : Neque enini sola tides suflicit, sed et opera sunt neces-aria. Cum autem dixit tolerantiam, docel ut adversus [εηίκίίο” nes et afflictiones strenue se habeant. Ipse vero, relictis prioribus verbis de fide et operibus, suam versionem a sequen ibus incipit, hos modo: « Tolerantiam dicens, docet ut sese strenue aversum tentationes gerant. » Et mihi quidem facile persuadebit priora illa verba desiderala fuisse in suo exemplari. ut quod tertiam vixdum partem habuerit eoruni que ex nostro verti- mus : at vereor ne id aliis persuadere non possit, eo quod in pro&mio dixerit, bonum hunc vi- rum dum Pauli mentem non assequitur, nec respondet per omuia fidei analogiz, operibus plus
uo tribuere. Ego tamen eo sum propensior animo, ul hzc illi contigisse credam, quod aliis rebus occupato, non vocaverit exaclius hec ponderare : nec tantum studii sacris Litteris 8ο re-
23 ORCUMENIUS TRICC/E EPISCOPUS. | 24
bus theologicis impendere potuerit, quam illi qui nullis aliis distracti studiis, toti his incumbunt. Ceterum priusquam ad ipram accedam enarralionem, primum loca quedam subjiciam in qui- bus dissidebat nostrum exemplar ab his quai vulgo circumferuntur Graecis exemplaribus : quod tamen non raro factum opinor librariorum aut. typegraphorum incuria, quod ncc editioni con- formis es-et ejusmodi lectio, nec bibiiis Compluteusibus, de quibus in Euthymio feci meulionem in epistola ad lectorem. Nonnun juam ergo cum apertum viderem in exemplari mendum, nulla facta aut hic aut circa eum locum rei mentione, restitui ut oportuit ; aut ubi opera pretium vi- debatur, id in margine annotari curavi, et i!circo ea loca hic non subjici4m. Porro non decre- vimus annotare loca (quema«modum nec in Evangelia fecimus) quibus et hoc nostrum et aliaGreca exemplaria dissideant 8 vulgata editione Latina, quolid ex. variis aliis interpretibus quisque pe- tere possit. Subdemus quoque indicem sententiarum qua in his commentariis memoria digne vise sunt, quoniam plurimos id expetere videmus: numero designante folium, littera autem a, priorem columns partem (0) vero, posteriorem. Ceterum, antequam ad libri lectionem accedas, qu&so errata quedam quae aut typographorum aut nostros preeterfugerunt oculos ad rectam lectionem revocato : in quorum annotalione primus numerus folium designat, secundus colum - nam, tertius autem versum : ubi vero duo solum numeri signantur, prior posili jam folii colum- nam ostendit, posterior autem versum. Quod si unicus assignetur numerus, is dicte columne
versum designabit. Vale.
ΤΟΙΣ ΦΙΛΕΛΛΗΣΙ
Αἱ τῇδε τῇ βιθλῳ περιεγόµεναι ἐξηγήσεις, οὕτω Α δὲ καὶ τοῦ
θαυμαστήν Ἅµτινα βραχυλογίαν καὶ σαφήνειαν, xai δήλωσιν ἀναφαίνουσι τῶν del. ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ ζη- τουµένων, ὥστε πείθεσθαί µε ῥᾳδίως, ταύτας τῶν παλαιοτέρων ἐκείνων, ἀφ᾿ iv εἰς tv ὡσπερεὶ σῶμα συνηθροίσθησαν , τοσούτῳ διαφἑρειν, ὅσῳ τὸ μέλι τῶν ἀνθέων τιµιώτερον. Καὶ γὰρ καὶ ὁ τὰ τοιαῦτα συλλέξας, τὶν μέλιτταν μ'µησάµενος, ἀφ᾿ ἑκάστου τῶν πρὸ αὐτοῦ γραψαµένων, ὥσπερ ἐχείνῃ ἀπὸ τῶν πανταγοῦ βλαστισάντων ἀνθέων, τὰ κάλλιστα ἀπο- δρεψάμενος, ἐκ πολλῶν τούτων ὠσεὶ ἀδύντων καὶ ὑμνούντων ἐν τῷ Ἱερῷ τὸν θΘεὸν, ἕνα χηρὸν τἍῦτον τὸν θαυμαστὸν αυνεστήσατο. Ὅτι δὲ Ο᾿κουμένιός τις ὀνόματι ὁ τοιοῦτης, ἔντεῦθεν δη δύναιτο ἄν τ'ς µα- θεῖν. Εὔρον γὰρ iv τῇ εἷς τὴν πρὸς Κολασσαεῖς Ἐπι- στολὴν ἑξτγήσει κατὰ τὴν ἐσχάτην σελίδα τοιχύτην μαρτορίαν' Ἐκ τοῦ ἀντιγράφου, φησὶ, μὴ εὐρὼν χαλῶς τὰς παραγραφὸς τοῦ μακαρίου Ιωάννου τῆς πρὸς Κολοσσαεῖς ᾿Επιστολῆς, συνἐγραφἁ αὐτὰς ὅπως ἡδυνάμην. El οὖν εὐρεθῃ τι ἐν αὐτοῖς fj κοῦφον fj ἐπιλήφιμον, ἵστω ὃ ἀναγινώσκων, ἐμὸν εἶναι τὸ τοιῦτον πταϊσμχ. Ταύτῃ δὲ τῇ µαρτυφίᾳ καὶ πᾶσα elc τὴν πρὸς Κολοσσαεῖς Ἐπιπτολὴν ἑρμηνεία τελειοῦ- ται. Έχει δὲ γε αὕτη ὄνομο προτιθέµενον τὸ ()ἶχου- µενίου. ΄στε ἐκ τούτου τεκµαἰρεσθα:, μᾶλλον δὲ ἑναμφίθολον ἤδη ἔχειν, τοῦ Οἰκουμενίου τούτου, XXV γοῦν $i; τὰς Παύλου ᾿Επ:.στολὰς, τὸν πόνον εἴναι. Οὗτος 43p ἀνὶρ πᾶσαν τὴν ΧΓυσοστόμου πραγµα- τείαν, ὡς xal παντὶ τῷ ἀναγινώσκοντι ῥᾷδιον κκθ- ορᾷν, εἰς βραχὺ συστειλάμενος, ταύτῃ xal τῶν ἄλλων ἁγίων τὰς ἐξηγήσεις πλοσέθηκε, τὸ ὄνομα ἑκάστου τῇ ἐπιγραφῇ προµην΄σας, olo. Μὐρίλλου, Γενναθίου, θε)δωρήτο», Γρηγορίου, Βασιλείου, Σευηριανοῦ, καὶ τῶν τοιούτων, ἐξαιρέτως δὲ Φωτίου τινὺς, ἀφ᾿ o) ὅσαι μετιχ.μίσιησαν ἐξιγύήτεις, τοῦ σκηποῦ, κατὰ γε tg. pica πάντων τυγ/(ᾶνουσιν. ἼΊἼσθι μὲν οὖν ἔνθα ἂν µή εὗροις ὄνομα ἐπ'ιγεγραμμένον μποξν, τὴν ταοιαύτην ἑρμηνείαν εἶναι τοῦ Χρυσοστόμου εἷς ὀλίγα συνεσταλμένην ὑπὸ τούτου, ὡς εἴρηται. Ἔνθα
Χρυσηστόμου αὐτοῦ, ὅπερ σπανιάκις ἔστιν ἰδεῖν, τὸ ὄνομα εὗροις πρυτιθέµενον, μτδὲν ἐχεῖ τὸν ἄνδρα συστείλασθαι fc µεταθαλίσθαι ἐν τῖς ἐξτγήθεως, ἀλλ f| αὐτὰ τὰ τοῦ Χρωσοστόμου ῥή- gata κατὰ λέξιν µήνον µεταγραφαι. Et δὲ που καὶ αὐτοῦ τοῦ Οἰκουμενίωυ τὸ ὄνομα ἴδοις τοῦ πᾶσαι τὴν συλλογὴν ταύτην ἐχπονήσαντος, μὴ θαυμάσῃς. "A Υὰρ αὐτὸς ἐπ.νοήσας καὶ ἔφευρὼν ἔτυγγανε, xa μὴ ἆθ ἕτέρων τῶν πρὸ αὐτοῦ μαθὼν. τούτοις τὸ ἴδιον ὄνομα προτ'θέναι προτήκειν ἡγήσατο, ἵνα μὴ σὐγχυσίς τις τῷ ἀναγ.νώσκοντι Ὑγένηται, πάντα ὅσα ἀνετίγραφα ivoz, olov Χ :υσοστόµου εἶναι νοµίσαντι do, καίπε2 ὄντων τινῶν καὶ ἕτερου, olov αὐτοῦ, εἰ p qs αὐτὸς τὸ ἴδιον ὄνομα προγράψας ἐτήμανε. Τὰ μὲν τοι εἲς τε τὰς πράξεις, εἲς τε τὰς Καθολικὰς λε-
p Ὑομένας ᾿Ἠπιστολὰς συγγραφίντα ἔχει ἀμφισδήτη-
div «tva, πότερον τοῦ αὐτοῦ Οἰκουμενίου συγγρά- ψαντος καὶ συλλεξαντός ἐστιν, f οὔ. ᾽Αλλ) ἐγὼ τοῦ αὐτοῦ οὐχ ἆττον εἶναι καὶ ταῦτα νﵴζω, πολλοῖς τεκμηρίοις ἑπόμενως, ἅτινα ἐν τῷ παρόντι οὐκ ἂν εἴποιμι, ἵνα μὴ ἐν σχήµατι ἐπιστολῆς πἐραν τοῦ δέοντος μακρολογήσω. Τὰ δὲ εἰς τὴν ᾽Αποχάλυψιν τοῦ µακαρίου Ἰωάννου, συνετίθη μὲν ὑπὸ ᾿Ανδρέου τοῦ τῆς Καισαρείας Καππαπηχίας ἐπισκόπου. ἀλλ) εἰς σὐνοψ.ν xal βραχ΄τιτα συνεπτύχθη τὸ ὕστερον ὑπὸ 'ApfÓx τινὸς τῆς αὐτῆς πόλεως ἐπισκόπου, ὡς xxi ἡ ἐπιγοαφὴ μηνόει ῥητῶς, ᾿Αντίγραφον μὲν οὖν τι πᾶσαν τὴν τοιαύτγν π;σγματείαν περιέγον κτησάµενος Ἰωάννης Ματθαῖος 6 Γίθερτος ὁ τῆς Οὐηρώνης ἐπίσκοπος, τοῦτό µοι παρέδωχε, χελεύσας ἐπανορθρῦν, καὶ τῶν ἐν αὐτῷ πταισµάτων, si τινα εὔροιμι ἂν, ἐκκαθαᾳίρειν ἀκριθῶς. Ὅπερ ἔγωγε λίαν ἀσμίνως παραδξξάμενος, καὶ αχκλεύσαντι ἐκείνῳ ὑπακοῦσας, ὡς εἰκὼς, τὸ προσταχθὶν ἐξήνυσα κατὰ τὸ ἐμοὶ δυνατόν. Ἔπειτα τοῖς βιθλιογράφοις. οὓς ὁ αὐτὸς Γίθερτς o'xot ἔγει µεγίστοις ὑφ᾽ ἑαυτοῦ δα- πανό µασι τρεροµένους, ἐξέδωκα, ἵνα τῇ ἑχυτῶν τέχνῃ πολλαπλασιάσωσι. Act δὴ τῶν ἀναγινωσκόν-
των ἕκαστον πλείστην τῷ φιλανθρωποτάιῳ θιῷ
25 PROLEGOMENA. 90.
χάριν ἔχει. "Oc τῶν συνταγµάτων τούτων τῶν À ἄλλους τοιούτους mapibev τῷ χὀσμψ. Ὡς τούτου
οὕτω καλῶν xat τιµίων τῷ χρόνῳ ἤδη καὶ τῇ dus- Atig παντελῶς ἀφανίζεσθαι Ἀκινδυνευότων, Σωτῆρα ἡμῖν τοῦτον τὸν μεγαλοπρεπέστατον ἄνδρι ἐχαρί- cato. Τῷ αὐτῷ δὲ πάλιν εὐχέσθω διηνεκῶς, πολλοὺς
γενοµἔνου παιδείαν τὸ παλαιὸν κάλλος, μᾶλλον δὲ τὴν Qui dv βραχεῖ ἀναληψομένην ἐλπιζέτω. ᾿Εῤἑωσθε.
πᾶσαν civ ᾿ῬἙΕλληνικὴν καὶ ᾿Ρωμαϊκὴν
ΥΠΟΘΕΣΙΣ THX ΒΙΒΛΟΥ TON ΠΡΑΞΕΩΝ.
ARGUMENTUM LIBRI AGTORUM.
Ἔστιν ὁ διηγο΄μενος τὰς Πράξεις t» ἁποστόλων, Α Lucas evangelista enarrator e.: Actorum apo-
Λουκᾶς ὁ εὐαγγελιστής. ᾿Αντιοχέεὺς γὰρ οὗτος ὑπάρ- yov τὸ γένος, ἰατρὸς δὲ τν ἐπιστήμην, συναπιεδή- ptt τοῖς ἀποστόλοις, xal μάλιστα τῷ Παύλῳ, xai εἰδὼς ἀχριθῶς Ὑράφει. Διηγεῖαι δὲ ὡς ἀγγέλων ὑπολαθόντων ἀνελίθη ὁ Κύριος. Καὶ τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔκλοσιν γενοµένην ἐν τῇ πεντηνοστῇ ἐπίτε τοὺς ἀποστόλους, xai πάντας τοὺς τότε παρόντας. Τήν τε χατάστασιν τοῦ Ματθία, ἀντὶ ᾿Ιούδο τοῦ xpo- δότου, xai τὴν χφτάστασιν τῶν ἑπτὰ διαχόνων. Kal τὴν ἐκλογὴν τοῦ Παύλου, xal ὅσα ἔπαθεν, καὶ ὅσα ol ἁποστολοι διὰ προσευχῆς καὶ τῆς εἲς αὐτὴν τὸν Xpi- στὸν πίστεως ἐθαυματούρ]ησαν.
Τῶν δὲ ἀποστόλων τὰ ὀνόματά ἐστι ταῦτα" Σίµων b λεγόμενος Πέτρος. καὶ ᾿Ανδρέίας ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ, Ὀλάκωθος xa: Ἰωάννης, Φίλιππος καὶ Βαρθολομαῖος, Θωμᾶς xai Ματθαῖος ὁ τελώνης. ᾿Ιάχωδος ὁ τοῦ ΟΑλϕαίου χαὶ Σίμων ὁ Καναναῖος, xzl ᾿]ούδας '[a- χώδου, xai Ματθίας ὁ συγκαταψηφισθεὶς μετὰ τῶν Ένδεχα ἀντὶ τοῦ προδότωυ, Τῶν δὲ ἑγκαταστάθέντων διακόνων τὰ ὀνόματά dati ταῦτα" Στέφανος, Φίλιπ- Toc, Πρόχωρος, Νικάνωρ, Τίμων, Παρμενᾶς, καὶ Νιχόλαος, Μετὰ ταῦτα ἐχλήθη xai Ηαῦλος σχεῦος ἑχλογῖς.
Τούτων δὲ τῶν ἀποστόλων σημεῖα X ἐποίησαν laxi ταῦτα"
α΄. Πέτρος καὶ Ἰωάννης ἐθεράπευσαν ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου τὸν ix γενετής χωλὸν, τὸν ἐν τῇ 'üpala πόλῃ χαθήµενον'
B. Ὠένρο ᾿Ανανίαν καὶ Σάπφειρν τὴν }γ.- ναῖκα αὐτοῦ Έλεγξε νοσφισαµένους ἀπὸ τής ἔπαγ- γελίας τῆς εἰς τὸν θεὸν, καὶ νεγόνασι παραχρῖμα νεκρο(.
4. Πέτρου 4 σκιὰ ἑρχομένη ἐπὶ τοὺς ἀσθενοῦντας Ἰθεράπευσεν αὐτοὺς.
6. Στέφανος ἐποίει τέρατα xal σημεῖα,
ε. Φίλιππος τὸν εὐνοῦχον ἐπίστησεν ἀναγινώ- σχοντα τὸν προφήτη Ἱ]σαίαν xal ἑδάπτισεν αὖ- τόν. €. Ὁ αὐτὸς Φίλιππος iv Σαµαρείᾳ πολλὰ πνεύ-
stolorum.Hic enim cum Antiochenus esset genere, arte vero medicus, simul cu apostolis peregri- nabaturetpotissimum cum Paulo, scribitque quod exacte cognovit. Narrat autem quonam angelis suscipientibus assumptus sit Dominus : &ao Spiritus sancti factam super apostolos, omnesque qui tunc presentes erant, quinquagesimo die, diffusionem — Preterea Mathie constitutionem loco Jude proditoris, ac septem diaconum crea- tionem, Paulique electionem et quecunque pas- sus est, quaeque apostoli, per orationem et fi- dem quam in Christum habebant, miracula edice- runt.
Duodecim autem apostolorum nomina sunt hec.
C Simon. qui dicitur Petrus, et Andreas frater ejus,
Jacobus et Joannes, Philippus et Bartholomeus, Thomas et Mattheus publicanus, Jacobus Alphrei filius etSimon Chananeus. Judas Jacobi et Mathias qui cum undecim loco proditoris annumeratus est. Constitutorum vero diaconum nomina sunt hec: Stephanus, Philippus, Prochorus, Nicanor, Timon, Parmenas et Nicolaus. Post hec autem electus est et Paulus vas electionis.
Horum autem. apostolorum signa ques ediderunt heec sunt : ..
I. Petruset Joannes per nomen Domini curarunt eum qui ab utero matris claudus erat, et sedebat ad portam qus Speciosa dicebatur. (Act. 1u.)
2. Petrus Ananiam ac Sappliiram uxorem ipsius mendacii convicit, quod suffurarentur ex eo quod apud Deum promiserant : ac repente mortui sunt. (Act. v.)
3. Petri umbra ad :grotos pertingens curabat eos. (1bid.)
&. Stephanus faciebat prodigia et signa. (Act. vi.)
5. Philippus eunuchum animadvertit legentem Isaiam prophetam et baptizavit eum. (Act. vin.)
6. Idem Philippus in Samaria multos spiritus
ΦΊ GEOUMENIUS ΤΗΙΟΟΑΕ EPISCOPUS.
ejecit, pluresque claudi ac paralysi dissoluti ab eo À µατα ἐξέδαλε, καὶ χωλοὶ καὶ παραλελυμένοι ἔθερα-
eurati sunt (Act. viii.)
7. Paulus cum accederet Damascumv idit visio- nem, statimque evangelista factus est. (Act. 1x.)
8. Petrus lyddo /£neam paralyticum ab annis 36 in grabbato decumbentem curavit. (Jbid.)
9. Petrus Joppe mortuam Dorcadem, que et Tabitha dicebatur, fusa oratione excitavit a mor- tuis. (1bid.)
10. Petrus vas e celo descendens plenum omni genere animalium vidit. (Act. 10.)
41 Petrus servatus 8ο vinctus in carcere, ab angelo so!utus est, ignorantibus id militibus : He- rodesque a vermibus exesus exspiravit. (Act. 13.)
12. Paulus in Cypro Elymam magum increpavit, et cecus factus est ipse magus. (Art. 13.)
13. Paulus Lystris eum qui a nativitate claudus erat per nomen Domini sanavit ( Act. 14.)
44. Paulus a visione in Macedoniam vocatus est. (Act. 16.)
15. Paulus mulierem que spiritum habebat di- vinatorem Philippis emundavit. (1)4.)
16. Paulus et Sylas in carcerem conjecti sunt pedesque ligno constrictos habebant : media autem nocte terremotus factus est, eorumque vincula dissoluta sunt. (Ibid.)
17. A corpore Pauli deferebant sudaria super infirmos ac daemonio vexatos, et curabantur. (Act. 19.)
18. Paulus Troade Eutychum, qui a fenestra ceciderat et mortuus erat. excitavit, dicens : Ani- ma ejus in ipso est. (Act 20.)
19. Cum Romam versus navigaret Paulus, tem- pestatem passi sunt ipse omnesque qui cum ipso in navi erant, quatuordecim dies una cum noctibus: omnibus autem sese periturosarbitrantibus. astans Dominus Paulo, dixit ei: Propter te his vitam concedo et servati sunt. (Act. 27.)
20. Egressus e navi Paulum vipera momordit, et omnes quidem arbitrabantur illum moriturum, verum cum illesus permansisset, existimarunt ipsum esse Deum (Act. 98.)
21. Patrem Publii in insula dysenteria laboran- tem Paulus manibus impositis sanavit, multosque &grotantes curavit. (Ibid.)
"7
πεύθησαν ὑπ αὐτοῦ.
C. Παῦλος ἐγγίζων τῇ Δαμασκῷ εἶδεν ὁπτασίαν, καὶ εὐθὺς γέγονεν εὐχγγελιστής.
7. []έτρος ἐν Λύὸδῃ Αἱνείαν τὸν παραλυτιχὸν ἀπ᾿ ἑτῶν Aq iv κραθθάτῳ ἀνακείμενον ἐθηράπευσεν.
9. Πέτρος ἐν Ἰώππῃ τὴν ἀποθανοῦσαν Δορ- xáóa τὴν xci Ταθτηθὰν, εὐξάμενος Άγειρεν ἐκ νε- κρῶν.
v. Πέτρος τὸ ἐξ οὐρανοῦ σχεῦος καθιέµενον πλῆ- pt παντὸς ζώου ἑώρακεν.
ur. Πέτρος τηρούµενος καὶ δεδεµένος ἐν τῇ φυ- λακῆ, ὑπὸ ἀγγέλον ἀπελύθη, μὴ εἰδότων τῶν σερα- τιωτῶν' καὶ ὁ Ἡρώδης σκοληχκόθρωτος ἐξέψνξε.
ιβ’. Ἐν Κύπρῳ ἐπετίμησεν ὁ Ιχῦλος τῷ µάγφ
B Ελύμφ, καὶ ἐγένετο τυφλὸς αὐτὸς ὁ μάγος.
ΙΥ, Παῦλος ἐν Αὐστροις χωλὸν ἐκ γενετῆς ὄντα ἐθεράπευσεν ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου. ιδ’, Παῦλος ἀπὸ ὁπτασίας elc Μακχεδον (αν ἐχλγθη.
te. Παῦλος γυναῖκα ἔχουσαν πνεῦμα Ηύθωνος ἔχα- θάρισεν ἐν Φιλίπποις.
ις. Παῦλος vai Σύλας sig φυλακὴν ἐχλέθησαν, καὶ ἠσφαλιμένους εἶχον τοὺς πόδας ἐν τῷ ξύλψ. Ἐν δὲ τῷ μεσονυκτίῳ σεισμὸς Ὑέγονε xal ἐλύθη αὐτῶν τὰ δεσμὰ.
uj. Απο τοῦ χρωτὸς Παύλου ἀνέφερον σουδάµια ἐπὶ τοὺς ἀσθενοῦντας καὶ δαιμονιῶντας, καὶ ἔθερα- πεύοντο.
wy. Παῦλος iv Τρωάδι πεσόντα Εὔτυχον ἀπὸ τῆς θυρίδος , καὶ ἀποθανόντα ἤγειρε λέγων. Ἡ quy αὐτοῦ ἐν αὐτῷ ἐστιν,
0. Ὡς ἔπλευτεν ἐπὶ 'Ῥώμην ὁ Ηαὔλος, ἐχειμάσθη- σαν αὐτὸς xai ol μετ) αὐτοῦ πάντες οἱ dv. τῷ πλοίῳ, νυχθήµερα δεκατίσσαρα. πάντων δὲ προσδοκώντων ἀποθανεῖν, ἐπιστὰς ὁ Κύριος εἶπεν αὐτῷ τῷ Παύλῳ, ὅτι, Διὰ σὲ χεχάρισµαι τούτοις τὸ ζῆν, καὶ ἐσώθη- ezv'
κ’. ᾿Εξελθόντα τὸν Ἡαῦλον ἀπὸ τοῦ πλοίου ἔχις ἴδαχεν Καὶ ol μὲν πάντες ἑνόμιζον αὑτὸν γίνεσθαι νεκρόν' ὡς δὲ ἀπαθὴς ἔμεινεν, ἑνόμισαν αὐτὸν εἶναι θεόν.
καὶ Τὸν πατέρα τοῦ Ποπλίου ἐν τῇ νήσῳ, δυσεν- τερίᾳ συνεχόµενον, Χχειροθετήσας ἱάσατο ὁ []αῦλος, καὶ ἄλλους πολλους ἀσθενοῦντας ἐθεράπευσεν.
PROLEGOMENA.
ΚΑΙ AAAQZ, ΥΗΟΘΕΣΙΣ
ΤΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ
ITEM
ET ALIO MODO
ARGUMENTUM IN ACTA APOSTOLORUM.
El καὶ Πράξεις τὸ βιθλίον ἐπιγέγραπται τῶν ἆπο- Α Quanquam liber inscriptus sit Acta apostolorum ,
στόλων, ἀλλ᾽ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τὰς τοῦ llaóÀou περι- ἑγει &c καὶ ὁ Λουκᾶς ἀκριθῶς ἑγίνωσκε, ἅτε xal συνέκδηµος αὐτῷ γεγονὼς xal ὁμοδίχιτος. xal πολ- λοῖς αὐτῷ τοῖς ἀναγκαίοις ὑπτρετησάμενος ᾿Αναγ- χαίως δὲ ἀπὸ τῶν ἄλλων ἀποστόλων Ίρξατο πρά- ξεων. 0ὐδὲ γὰρ ἦν ἄλλως τὴν κατὰ τὸν Ι]αῦλον "Iaco- píav ἀχριθῶσαι, μὴ τῆς τῶν ἀποστόλων προτεθει- µένης. Ποῦ γὰρ τὸ πρὸ τοῦ προσελθεῖν τῷ κηρύγµατι llaoÀov ὠμὸν αὐτοῦ καὶ θηριῶδες προς τοὺς µαθη- τὰς διεφάνη; xal ἡ πρὸς τὸν ἀνεψιὸν αὐτοῦ Στέ- φανον ἐπὶ τῇ ἀναιρέσει τούτου συνευδοχίᾳ; xal ἡ ἀπροσδόκητος αὐτοῦ Χλῆσις xal ἐπιστροφὴ πρὸς τοὺς διωκοµένους τέως ; καὶ ὁ ὑπὲρ τῶν διωκοµένων χίνδυνος ; ἆ xal ὑπέχνιζε διὰ βίου τοὺς Ιουδαίους, xal μανιωδῶς λυττᾷν αὐτῷ κατηνάγκαζεν. Οὐκ ἂν τι τούτων ἡμῖν ἔγνωστο, μὴ τῆς τῶν ἀποστόλων προ- λαθούσης ᾿Ἱστορίας. "Ἀλλως τε καὶ tt ἀπ’ αὐτοῦ ἆρξατο Παύλου, πάντως ἀνάγχη ἸὙΧρήσασθαι παρ- εχθάσει, πρὸς τὸ διδάξαι τὰ ἐπ αὐτῷ συµθάντα. Καὶ οὕτως ὁ τῆς διηγήσιως ἀνεκόπτετο λόγος, πολλοῖς ἐπ'φορτιζόµενος. "Qv ἑκτὸς, οὐδὲν Tv σαφὲς περὶ Παύλου λεγόµενον. "lv! οὖν εὐσύνοπτον καὶ ἀνεπαχθῆ τὸν περὶ αὐτοῦ ποιχσγται λόγον, T: Laco μὲν ἀπὸ τοῦ χοινοῦ τοῦ περὶ τῶν ἀποστόλων λόγου. Ἐπεὶ δὲ mpo- Y, xr, εἲς τὸν περὶ τοῦ Παύλου, γέγονε τὸ ἀπὸ τοῦδε ἑαυτ”ῦ ὁ Λουκᾶς σχ’ποῦ, xal τὸν περὶ τῶν Άλλων ἀφεὶς λόγον, ἔχεται µόνου τοῦ ἐξ ἀρχῖς. Οὐὖκ ἔγραψε δὲ xai τὸ τέλος Ι]αύλου, καὶ τὴν ἐκ δευτέρου αὐτοῦ πρὸς Νέρωνα ἀπαγωγὴν, χαίτοι συνὴν xal τότε Παύ- λῳ, αὐτοῦ γράφοντος Παύλου, Ott, « Λουκᾶς ἐστι μόνος μετ’ αὐτοῦ, » Ἡ ὅτι οὐ προὔκειτο αὐτῷ Ἱστορίαν δι ὅλου πονεῖν, αλλ’ ὅσον µόνον ἐνδείζασθαι τὴν πρὸς τὸν Χριστόν αὐτοῦ προσαγωγὴν, καὶ σα χατήπειγεν. "Il οὐκ ἔσχε καιρὸν πρὸς τὸ πέρας ἐπιθεῖναι τῇ U ἀρχῆς προθέσει. Πολὺς γὰρ ὁ πα:ὰ τῶν διωκτῶν ἐπικείμενος τοῖς τοῦ Κυρίου κατ ἀρχὰς τάραχος. El xai τῶν ἀποστόλων δὲ xav! ἀρχὰς ἐπαγγέλλεται τὸ παρὸν β.θλίον "στορῆσαι τὰς Πράξεις, ὡς Άνω ἑμνή- σθηµεν, ἀλλὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, σαφέστερον ἐρεῖν, dv τοῦτῳ περιέχονται. μα γὰρ τῷ ἐνδημῆσαι τοῖς ἀποστόλαις, ὅσά δι’ αὐτῶν παράδοξα ἐπετελίσθη, διὰ τοῦ βιθλίου τούτου γινώσκοµεν, τὸῦ Πνεύματος δηλαδὴ δύ αὐτῶν ταῦτα ποιοῦντος,. ᾽Αλλὰ xal τῶν
* II Tim. iv, 4.
potissimum tamea Pauli actiones complectitur : quas etiam Lucas exacte noverat, utpote qui simul cum eo peregrinatus fuerat, unaque convixerat, et in multisnecessitatibus ei subministraverat. Neces- sarium aulem fuit ut ab aliorum apostolorum Ac- tionibus inciperet. Neque enim aliter posset dili- genter Pauli Historiam prosequi, nisi premissa apostolorum Historia. Quomodo enim manifesta fieret Pauli crudelitas et ferit^s priusquam ad pre- dicationem accederet? aut consensus in cedem cognati sibi Stephani ? et inopinata illius vocatio, ac conversio ad illos, quos ad id usque temporis fuerat persecutus ? et perpessa pro iisrebus peri- cula quas prius persequebatur, et quibus sequen- tis vile tempore Judeos provocabat, et ad rabiem usque insanire cogebat? Nequaquam ex hiscognitus nobis esset Paulus, nisi pricederet apostolorum Historia Preterea quoque siabipso coepisset Paulo, omnino digressione uti necesseesset,ad docendum ea que circa ipsum contigerant: et ita narrationis tenorimpediretur nempen ultaincludendo sine qui- bus nihil quod de Paulo diceretur, posset esse ma- nifestum. Ut igitur facile intelligibily 8ο molestia carentem faciat de Paulo sermonem, co pit a com- muni de apostolis sermone. Postquam autem ad cum qui de Paulo erat perductus est, jam ex hoc ad intentum sibi scopum Lucas pervenit, et, relicto de ceteris sermone. soli illi heret quem ab initio intenderat. Non autem scripsit vel Pauli mortem vel secundam ipsius apud Neronem accusationem: atqui etiam tunc cum Paulo erat, cum Paulus ipse scriberet « solum Lucam cum eo esse*; » velquia decretum ipsi non erat Historiam ad finem dedu- cere, sed solum ostendere accessum ejus ad Chri- stum, et quantum laborum susceperit, vel tempus non est datum ut finem imponeret argumento quod ab initio conceperat. Multa namque turbatio et afflictio erat que» inter principia discipulis Domini, ἃ persecutoribus imminebat.Quanquam autem cir- ca primordia promittit presens liber narrationem Actionum apostolicarum, veluti suprameminimus; ut tamen manifestius dicatur, sancti Spiritus Acta in hoc continentur. Nam simul ut apostolis,
M ORCUMENUS TRICCUE EPISCOPUS. d
adfuit, quecunque .admiranda per eos acta sunt, A Χριστοῦ προῤῥήσεων, διὰ τοῦ βιθλίου τούτου φανε- per hunc librum cognoscimus. Spiritu videlicet µροῦται ἡ 0ri£o8oc, Τὸ γὰρ. « Μείζονα τούτων ποιήσε- hzc per eos operante. Sed et vaticiniorum Christi τε, » Q:à τὶς OX; τῶν ἀτοστόλων θαυματουργούσης, decursus per hunc librum manifestatur. Siquidem καὶ τῶν σιµικινθίων καὶ τοῦ χρωτὸς, τὰ παράδοξα dictum illnd: « His majora facietis? » per um- ῥἐνεργούντων, ἀπείληφε πέρας. ᾿ωστε καλῶς ἔχει, bram apostolorum quae miracula edebat et. semi- τὸ μὲν Εὐαγγέλιον, Χριστοῦ πράξεις λέγειν, τὸ δὲ cinctia etiam a corpore δ, qua inaudita operaban- µβιθλίον τῶν Πρόξεων τὰς τοῦ ἁγίου Πνεύματος.
tur, completum est. Itaque a&quum est ut Evangelium quidem acliones Christi coniineat, liber vero
Actorum sancti Spiritus. ? Joan. xiv, 49, * Act. v, 19.
H TON EIIXTOAQN ΥΠΘΕΣΙΣ
ΔΙΑ IAMBON.
Ὁ Παῦλος ὁ ἄθλος Ex τῶν πραγμάτων, "H γραμμάτων πέφηνε τῇ διαστάσει.
Τὸ π γὰρ a^puv, τοῦτο γνώσῃ ῥᾳδίως, Μάλιστα προσχὼν οἴς β'οὺς ἦν xal γράφων. Ἡ Παῦλον αὐλὸν τοῦ Ιἱαρακλήτου λέγε. "Apav τὸ πρῶτον γράµµα, καὶ τόνον τέλει Ἐνθεὶς, διαγνῷς Πνεύματος τοῦτον. λύραν,
. Ὡς ὄργανόν τε τῆς θε)ῦ µουσουργίας.
Ὡς δάχτυλος γὰρ τοῦτον ἡ θεία χάρις Περικροτοῦσα xai δονοῦσα τὴν xclaw, Ἑίλκυσεν, ἐξήγειρε πρὸς εὐπιστίαν,
Δι ἧς τὸ σωσίκοσμον Ίχησε µέλος,
"Απολλον ἔβῥε, καὶ συνεῤῥέτω τρίπους.. Σήτω δὲ Παῦλος ix πόλου λαλῶν τρίτου, θέλγων, συνέλχων πάντας εἷς τριττὸν σέθας͵,
᾿Επιστολῷν τούτου γὰρ ἄν δὶς ἑπτάδ« Ἡιστῶς δ.έλθοις, ζῶντα χαρδίας μέσον Τούτου διαγνῷς καὶ λαλοῦντα τὸν λόγον, "Uc ἄρ:στὸς ὁ ζῶν ἐστι τοῦ Πατρὸς Λόγος.
"Axous τοίνυν τῶν ἐπιστολῶν βάθη Ὕψη δὲ μᾶλλην συντοµωτάτῳ λόγφῳ.
Επιστολὴν πρώτην δὲ πρὸς Ῥώμην γράφει, Ὡς ota πρώτην Χριστὸν εἰσδεδεγμένην.
Τῇ δευτέρᾳ πλήττει δὲ τοὺε Κορινθίους, Ὡς πίστιν οὐ τηρούντας ἠκριθωμένως. Πάλιν δὲ τούτοις τοὺς ὀνειδισμοὺς γράφει, Καὶ τὶν ἑαυτοῦ προστθεὶς παρουσίαν,
Ti» 8 ab τετάρτην πρὸς Γαλάτας μὴ κόπους Αὐνῷ παρασχεῖν ἐγχαράττει, πρὸς πλάνην λιουδαϊστῶν, ἐκκωλιαθέντας πάλιν.
Πρὸς τοὺς ᾿Εφεσίους δὲ καὶ Ῥώμης, iva. Exonóv τέθειχεν oia πιστοῖς ix λόγων, Τοῦτον γὰρ ἦσαν οὐδαμῶς δεδ2ρχότεςὶ
Ἕκτην Φιλίππων τοῖς κατοίκοις ἐγγράφει, Ἠλείους ἐπαίνους τῶν Κορινθίων πλέχων, Καύχημα τούτου xal στέφανον δεικνύων.
Εὶς ἑθδόμην δὲ τοῖς Κολοσσαῖς µητνύει, Ὡς εὐσεθοῦσι πᾶσαν ἐκφεύγειν πλάνηγ.
Καὶ νουθετεῖν ἔγραψε» ᾽Αρχίππῳ πλέον. Βρὸς θετταλοὺς δὲ δὶς γράφων, εὐφημίας
B Δόγους ἔχραψεν ὥς τι καὶ πεπρνθότας Ἐκ συγγενῶν, καθώς περ ἐν Σιών τινες. Πάλιν δὲ τούτοις ἦν γράφων εὐθυμίας,
Kai χαρτερεῖν τε συμφορῶν ἀθυμίαις. Οἷς καὶ σοφῶς ἔλεξεν αἰῶνος τέλος.
Ἑξης ἔγραψε τὴν πρὸς "E6pzlouc μίαν, Φαίνων ἀμειψιν πίστεως ix τῶν λόγων, Φωνὰς προφητῶν πρόσθεσἰν τε τῶν ὄχλων.
Ἡ πρὸς Τιμόθεον δὲ πρώτη, τὸν τ2όπον Αρχῆς διδάσκει xal τύπους ᾿Εκκλησίας. TÀv vali αὐτὴν xal διδάαχεσθαι πόθῳ. Αἰνεῖ Ck τοῦτον ἡ δὶς EE, καὶ δειχνύει Tijv πίστιν ἐκ µάμμµης τε xai µητρὸς φέρειν, Ψέχει δὲ λοιποὺς, οὐ τὸν Ὀνησιφόρον. Ῥιμοθέῳ δηλοῖ δὲ φεύγειν πᾶν piov,
C Καὶ viv ἑαυτοῦ νῦν τελευτὴν µηνύει,
Τὰς αἱρέσεις φῖναι δὲ καὶ μὴ θαυμάσειν. Γράψας πρὸς αὐτὸν τοῦ πορευθῆναι τάχος. Τὸ σπένδοµαι γὰρ δεῖγμα τρανὸν τοῦ τέλους.
Ἐξῆς δὲ Τίτῳ κληρικῶν χαιαστάσεις. Καὶ θεσμὸν ἐχοίθησι τῆς ἐχχλησίας.
Δέῤεκτο καὶ Φιλήμων τὴν δὶς ἑπτάδα, Τὸν δοῦλον Ονήσιμον slc ἐλευθέρων ἘἙλβόντα τάξιν καὶ μεμαρτυρικότα, Σχελῶν τε θλάτιν ὡς κεχαρτερτκότα Ῥώμης ἐπ) αὐτῆς lv γρόνοις τοῦ Τερτύλου:
Ἐν τοῖς χρόνοις δὲ Καΐσαρος Τίδερίου, "Qv ἦν ἀριθμὸς ἑπτὰ σὺν δὶς ἐξάδι Βαῦλος διδάσκειν ἦρκτο τοῦ κηρύγματος, "Ew ἰΚλανδίου τῶν χρόνων τρεῖς καὶ δέκα, Ὄθ ἡγεμὼν ἦν τῆς Ἰουδαίας Φήλιξ.
D "Ig οὗ καθείρχθη Παῦλος ἐν δυσὶ χρόνοις Ἐν Καισαρείᾳ. Καὶ πάλιν τῷ Ιορκῳφ. Φίστῳ παραστὰς τοὺς ἑτασμοὺς ἦν φέρων. Καὶ μηχανᾶται τοῦτον ἐχπεφευγέναι, Ζητῶν ἀπελθεῖν ἔνθα Καΐσαρ τυγχάνει.
Καὶ στέλλεται τάχιστα πρὸς Ῥώμην πόλιν, "Hv ὁ βδελυκτὸς Καΐσαρ ἑστρόθει Νέρων, Συνῆν δὲ []αὐλῳ συγγραφεὺς τῶν Ἡράξεων Λουκᾶς, Αρίσταρχός τε σὺν προθυµίᾳ.
σσ. -
33 PROLEGOMENA. 34
Τοότου μέχρι γράφει δὲ. Παῦλος γὰρ δύο Ἀρόνους καθεῖρχτ. xal πέπαυτο τοῦ γράφειν. Καὶ Λουκᾶς αὐτὸν ἐχλέλοιπεν αὐτίχα Σὺν Αριστάρχῳ, xal 0:7, 41v, φεῦ, μόνος. Ἐξῆς γράφει Παύλου δὲ πᾶν ἀθλημάτων Κὐσέθιος κάλλιστα καὶ δρόμου χρόνου.
Kai πῶς ἄδειαν ἐκ Νέρωνος ἦν ἔχων. Καὶ πῶς διδάσκων ἦν χρόνοις µέτρῳ δέκα. Ἓνκστηθι τὴν Νέρωνης ὠμὴν καρδίαν. "Os οὐ µόνον δέδεικτο, φεῦ, µητροκτόνος,
ΛΑ. λλλ’ οὖν μανεὶς ἀνεῖλεν ᾿Οκταουίαν
Τούτου βοηθὸν, συγγενεῖς τε µυρίους, Ἔπειτα κ᾿ αὐτοὺς τοὺς μαθττὰς Κυρίου "Qua ἀναιρεῖν ἦρχτο θηριωδίᾳ.
Q καὶ προσήχθη Παῦλος, ἦν 8 ἔχων πάλιν Aouxiv αὐτῷ, καὶ νενέκρωται Elost,
'O ζῶν dsl τε xai λαλῶν καθηµέραν. Νέρωνος 1,» δὲ τρεῖς τε καὶ δέκα χρόνος, "Ex τοῦ πάθους δὲ Κυρίου γρόνων δέχα Τριασουμένων Tj» 6 δρόμος σὺν ἐξάδι.
Ἡ βίθλος αὐτὴ ταῦτα συμπεριγράφει.
Τὴν Ἐχκάλυψιν τὴν Ἰωάννου δέχο», Τοῦ φῶς ἁπαστράψαντος ὡς βροντῆς γόνου. 'O µητροραίστης καὶ γένους ἀναιρέτης, 'O τοῦ Διὸς, φεῦ, τὸν τρόπον ὑπηρέτης,
Νέρων ὁ δεινὸς καὶ κατεθλελυγµένος, "Our λεαίνης σκόµνος ἡγριωμένος
Κτείνας σύνεινον, εἶτα Χριστοῦ ποιμένος Τὸν Bpva []αῦλον γῆς ὅλης τὸν ποιμένα, Νῦν tcx βρῶμα τοῦ xovóc τοῦ Κερθίρου. Παῦλος τρυφᾷ, τρυφῇ δὲ τῆς ζωηφόρον, Φῶς τρ'ττὸν ἁπλοῦν ὡς ὁρῶν θεαρχίἰας͵ "EnagAov εὑρὼν τὴν ἄνω σχηπτουχίαν.
Εἰς τὸν ἅγιον Βαῦλον.
Voyi, Νέρωνος ἡ τυραννικωτάτη, Κεῖται νιχρὰ δύσφημµος ἠτιμωμένη Δεσμοῖς ἀφύχτοις εἲς dsl κεδουµένη.
Ἔνσφυζον, εἶχον ἂσχετον πάλαι πόθον, Οὓς πλάστα πάντων οὐχ ὅλη χωρεῖ χτίσις, Λόγους χαράξαι σῶν μαθττῶν καὶ φίλων Ἐν παγκάλψ δὴ xal διαυγεῖ πτυκτίῳ, Ἔχειν τε τούτους φῶς, πνοὴν. βίου χλέος. Ἓλιεξα τοῦ πόθου δὲ vov κατ' ἀξίαν, Ἔκτοσθεν, ἐντὸς, πανταχοῦ χαλλωπίσας. Καὶ τοῦτο προστέθεικα τῇ τεχνουργίφ.
Ὡς ῥᾷστα γάρ τις πάντας εὗροι τοὺς τόπους,
Αἱωνίᾳ µάστιγι συντηρουµένη. Παῦλος δὲ xai ζῇ καὶ λαλεῖ καθηµέραν, Τὸ τοῦ Oto) πρόσωπον ἐμφανῶς βλέπων.
"Eo" οὕς μετελθεῖν βούλεται πόνου δίχα,
Ὡς εὐθείᾳ πρὶν στἆθµῃ προσχὼν ἐμπείρως Τοῖς ἐν πίνακι προοφυῶς γεγραμμµένοις; 'AXX', ὦ βλύσας ἄθυσσον ἐνθέων λόγων,
Ὡς ἐκ χρήνης ῥἐύσεσαν σῶν μυστῶν γλώττης Ψυχὴν ἐμὴν ἄνιχμον iv xaipip ὀίκτς
Etnc ποτίζω» χκα.νὸν ἆμβροτον πόµα,
0 τοὺς μαθητὰς εἶπας ἐκπίνειν τότε.
λονόστιχα slc ἕκαστον τῶν συγγραμμάτων τῶν ἓν ταύτῃ τῇ βίθλῳ περιεχομένων.
'Tàv Πράξεων ἡ βίθλος ἄς Λουκᾶς γράφει Πιστοῖς Ἑδραίων ἐξ ᾽Ιακώθου λόγοι. Πιστοῖς ὁ Πέτρος πρῶτα συντάττειν τάδε. Χριστωνυμοῦσι δεύτεροι Ἡέτρου λόγοι, Ἠχημα πρῶτον ἐνθέου βροντῆς γόνου. Σ’νταγµα τοῦτο δεύτερον τοῦ παρθένου. Ἐπιστολῆς φῶς τῆς τρ.της Ἰωάννου. Ελητοῖς ἅπασι ταῦτα µόστης ᾿.οὐδας. Ὅνπερ πέπομφε Παῦλος ἐν Ῥώμῃ λόγον. Π2ῶτον σταλέντες lv. Κορυθίοις λόγοι, Toi; ἐν Κορίνθῳ δευτέρα γ:αφὴ Παύλου. 'Q πρὸς Γαλάτας εὐσεθὴς Πα2λου λόγος,
C Ἐπιστολὴ γραφεῖσα τοῖς Ἐφεσίοις.
Ἐπιστολὴ γραφεῖσα Φιλιππταίοις. Κολοσσαεῦσιν ἔνθεος γραφὴ Παύλου.
Τὰ θετταλοῖς γραφέντα τὸ πρώτον Παύλου. Τὰ δεύτερον γραφέντα θετταλοῖς Παύλου. Τῷ Τιμοθέεῳ Ηαῦλος ἅ πρῶτον γράφει. Πρὸς Τιµόθεον δευτέρα γραφὴ []αύλου, Ἐπιστολὴ γραφεῖτα τῷ Τίτῳ Παύλου. Φιλήμονι γραφεῖσα ῥῆτις ἐκ Παύλου.
Τοῖς εὐσεθοῦσι Παῦλος 'Εθ2αίοις τάδε. Ἰωάννου µύτσις ἡ χεχρυμμένη.
Ο TIIN BIBAON ΕΒΑΝΟΡΘΩΣΑΣ ΤΟΙΣ ANATINOZKOYZI
Ίστεον, d ἀναγινώσχοντες, ὅτι ἐν ἑαύτῃ τῇ βἰθλῳ D) μοῦ τοὺς Ῥωμεαίους ἱδόντες τὴν αὐτὴν τῇ προειρη-
οὐχὶ τὴν αὐτὴν τέξιν εὐρήσετε τῶν τοῦ ἁγίου Παύ- Àoo ᾿Ἐπιστολῶν, fjv καὶ ol προγεγρσμµένοι στίχοι σηµαίνουσι, xai τὸ ἀντίγραφον περιεῖ/εν, ἐξ οὗ πάντα tao τὰ ἑντυπωθίνα ἐλήφθησαν. "Αλλ᾽ ἡμεῖς và» ἕτέρος δωσὶν ἀντιγράφοις οὐχ Ίττον ἐκείνου τῇ τε παλαιότητι xal τῇ ὀρθογραφίᾳ προῦ- χουσι καὶ τιµίοις ἀχολουθήσαντες, ἔτι δὲ καὶ µηδα-
μένῃ τηρήσαντας σύνταξιν, ταύτην μᾶλιστα προει- λόμεθα, καὶ τῆς νῦν ἐχδύσεως ἠξιώσαμεν. Εκεῖ piv γὰρ τὴν πρὸς ᾿Εδραίους ἐπιστολὴν πρὸ τῶν δύο τῶν πλὸς Τ.μόθςον καὶ τῶν ἐφεξῆς τεταγμῖνην ἑωρῶμεν, ὥστε t3» πρὸς Φιλήμονα τελευτχίαν καθίστασθχι. Ενταῦθα δὲ τὴν αὐτὴν πρὸς Ββραίους ἐσχάτην
πάντων γεγραμμένην ἐφυλάξαμεν. Ἐβγωσθε,
—
OBCUMENII -TRICC/E EPISCOPI 56
ΚΕΦΑΛΛΙΑ ΤΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ.
ACTORUM APOSTOLORUM
CAPITA.
1. De doctrina Christi, quz fuit α resurrectione et apparitione ad discipulos et de promissione sancti Spiritus, de visa Christi assumptione, et de glorioso ejus secundo adventu.
2. Petri concio ad eos quibus nolum erat de morte et apostolatu Juda proditoris ; in quo narratur etiam de Mathie substitutione, qui per orationem sortitus est apostolatum gratia Dei.
3. De divini Spiritus sancti superventione die Pen- tecoste facta super eos qui crediderant, in. quo etiam Petri doctrina e prophetis continetur, nempe de passione, vessurrectione et assumptione Christi, donoque Spiritus sancti : de fide eorum
- qui priesentes erant. per baptisma, de consensu in communem utilitatem, et appositione creden- (ium.
&. De claudi a nativitate cura Christi virtute facta, electaque Petri instructione in qua sese demittit, et consilium ad illorum salutem adducit : in quo etiam subditur pontificum animadversio zelo ejus quod factum erat, et de miraculo decerta- tio.
ὅ. De incredulis pontificibus qui jubebant ne in no- mine Christi palam loquerentur, et redintegra- tione apostolorum : de Ecclesie gratiarum actione οὐ fidei apostolorum constantium : de unanimitate οί universali communione creden- tium. In quo etiam de Anania et Sapphira, acer- baque eorum morte, continetur.
6. Apostolos carceri injectos angelus Dei nocte eduzit, curam tradens ut οὗ nullam obstantem prohibitionem cessarent a przdicatione Jesu, in quo eti«^m habetur quod postea pontifices rursum 1psos comprehendentes, postquam jusserunt ne amplius docerent, ος κος dimiserunt.Gamalielis de apostolis sententia persuasibilis una cum exem- plis nonnullis ac evidentibus probutionibus.
3. De el-ctione septem diaconorum.
8. Jud zorum insurrectio et. calumnia adversus Ste- phanum, ejusque concio de Dei erga Abraham testamento, et de duodecim patriarchis : in quo
son
α. lhoi τῆς ἐξαναστάσεως διδασκαλίας Χρι-
στοῦ, xal ὁπτασίας πρὸς τοὺς μαθητὰς, xal περὶ ἐπαγγελίας τῆς τοῦ ἁγίου Ηνεύματος δωρεᾶς, θέας τε xal τρόπου τῆς ἀναλήψεως τοῦ Ἀριστοῦ, xai περὶ τῆς ἑνδόξου καὶ δευ- τέρας αὐτοῦ παρουσίας.
. Ἡέτρου διάλογος πρὸς τοὺς µοθητευθέντας περὶ θανάτου xal ἀποστολῆς Ἰούδα τοῦ προ- δότου. ἐν ᾧ πιρὶ ἀντεισαγωγῖς ἸΜατθίου κληρωθίντος χάριτι θεοῦ διὰ mpostoy £c.
. Ἡερὶ θείας τοῦ ἁγίου Ηνεύματος ἐπιφοιτή- σεως iv ἡμέρᾳ Ηεντηκοστῖς γενομένης εἷς τοὺς πιστεύσαντας, dv ᾧ Πέτρου κατήχησις περὶ τούτου ἐκ τῶν προφητῶν, περὶ πάθους καὶ ἁναστάσεως καὶ ἀναλήψεως Χριστοῦ, δωρεᾶς τε τοῦ ἁγίου ἩΗνεύματος περὶ πί- στεως τῶν παρόντων, καὶ τῆς διὰ τοῦ βα- πτίσματος αὐτῶν σωτηρίας, περὶ ὁμονοίας χοινωφελοῦς, xal προσθήκης τῶν πιστευόν- των.
:Ἡερὶ τῆς ἐν Χριστῳ θεραπείας τοῦ ἐκ γενε-
τῆς χωλοῦ, Πέτρου τε κατηχήσεως ἐχλεκτῆς, συμπαθητικῆς, συμθουλευτικῆς πρὺς σωτη- píav αὐτῶν. Ἐν d ἐπιστασίᾳ τῶν ἀρχιερέων ξήλῳ τοῦ γεγονότος, xol χρίσις τοῦ θαύμα- τας.
. ΗἩερὶ ἀπίσων ἀρχιερέων πβροσταττόντων,
ὡς οὐ δεῖ παῤῥησιάζεσθαι ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ, xal ἀνανεώσεως τῶν ἁἀποστόλων" εὐχαριστία ἀπὸ τῆς Ὦ᾿µἘκκλησίας ὐπὶρ τῆς τῶν ἀποστόλων πιστῆς καρτερίας' περὶ ὁμο- ψύχου xal καθολικῆς κοινωνίας τῶν πιστευ- σάντων. Ἐν ᾧ περὶ ᾿Ανανίου καὶ Σαπφείρας, καὶ πικρᾶς αὐτῶν τελευτῖς.
. "Ett τοὺς ἁποστόλους ἐμθληθέντας τῷ δε-
σµωττρίῳ, Άγγελος θεοῦ νύχτωρ ἑξέωσεν, ἐπιτρίψας ἀχωλύτως κηρύσσειν τὸν ᾿]γσοῦν, ἐν ᾧ ὅτι τῇ ἑξῆς αὐτοὺς ol ἀρχιερεῖς πάλιν συλλαθόμενοι, ἐφ᾽ ᾧ µηκέτι διδάσκειν, µα- στίξαντες ἀπέλυσαν, Γαμαλιὴλ γνώµη πιστὴ περὶ τῶν ἀποστόλων μετὰ παραδειγµάτων τινῶν xat ἀποδείζεων,
Βερὶ χειροτονίας τῶν ἑπτὰ διακόνων.
. Ἰουδαίων ἐπανάστασις καὶ συκοφαντία περι Στεφάνου, αὐτοῦ τε δηµηχορία πιρὶ τῆς πρὸς ᾿Αθραὰμ διαθήκης τοῦ θεοῦ, καὶ περὶ
91
ta.
ΕΥ.
ιδ.
. αχώθδου τοῦ
COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM.
εῶν δωδεκα πατριαρχών dv ᾧ περὶ τῆς λι- μοῦ xal πυρωνίας ἀναγνωρισμοῦ τῶν υἱῶν Ἰακὼθ, καὶ περὶ τῆς Ὑενέσεως Μιωύσέως, xal τῆς πρὸς αὐτὸν γενομένης θεοφανείας ἐν δρει Σινᾷ, περὶ τῆς ἐξόδου καὶ μοσχοποιῖας τοῦ ᾿Ισραὴλ ἄχρι Ὑρόνων Σολομῶντος καὶ τῆς τοῦ ναοῦ κατασκευῆς. Ὁμολογία τῆς ὑπερουρανίου δόξης 'Insoó Χρ:στοῦ ἀποκα- λυφθείσης Στεφάνῳ, dg! 7j λιθόλευστος }γι- γονὼς, ὁ αὐτὸς Στεφανος, εὐσεθῶς — ixoi- μήθη.
. Περὶ διωγμοῦ τῆς Ἐκκλησίας xal ταφῆς Στε-
φάνου, ἐν d περὶ Φιλίππου τοῦ ἁποστόλου πολλοὺς ἰασαμένου ἐπὶ τῆς Σαµαρείας.
Il:p! Σίμωνος τοῦ Μάγου π.στεύσαντος καὶ βαπτισθέντος σὺν ἑτέροις Ἠπλείοσιν' ἐν ᾧ περὶ τῖς Ἱέτρου καὶ Ἰωάννου πρὸς αὐτοὺς ἀποστολῆς, καὶ ἐπίκλησις τοῦ ἁγίου Πνεύ- µατος ἐπὶ τοὺς βαπτισθέντας.
ὌὍτι οὖκ ἁργυρίο οὐνὲ ὑποκριταῖς, ἀλλὰ ἁγίοις διὰ πίστεως dj μετοχὴ τοῦ ἁγίου Ηνεύ- µατος δίδοται ἐν ᾧ τὰ περὶ ὑποχρίσεως xal ἐπιπλήξεως Σίµωνος.
- "Utt τοῖς ἀγαθοῖς xal πιστοῖς εὐοδοῖ τὴν σω-
ττρίαν ὁ θεὸς, ὃδῆμον ix τῆς χατὰ τὸν εὖ- νουχον ὑποθέσεως.
οὐρχανοθεν Θθτίας κλήσεως Παυλου εἲς ἀποστολὴν Χριστοῦ. Ἐν ᾧ πιρὶ ἰάσεως xal βαπτίσματος Παύλου διὰ ᾿Ανανίου κατὰ ἀποχάλυψιν Θεοῦ, παῤῥησίας τε αὐτοῦ συν- τυχίας τῆς διὰ Βαρνάθα πρὸς τοὺς ἀποστό- λους.
Hso! Alvix παραλυτικοῦ ἴαθέντος ἓν Λύδδῃ διὰ Πέτρου, dv d τὰ περὶ Ταθηθὰ τῆς φιλο- χΜρου, fysptv ἐκ νεχρῶν ὁ Πέτρος διὰ προσευχῆς ἐν Ἰώππῃ.
Περὶ Κορνηλίου, ὅσα τε πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγε- λος εἶπε, χαὶ ὅσα πάλιν Πέτοῳῳ οὐρανόθεν περὶ χλήσεως ἐθνῶν ἐῤῥεθη. Ἑν ᾧ ὅτι µετα- σταλεὶς ὁ Βέτρος ᾖλθη πρὸς Κορνήλιον. 'Ena- νάληψις παλὰ τοῦ Κορνηλίου, dw ὁ ἄγγελος ἐπεμαρτύρησε xal ὑφηγήσατο αὐτῷ ἢΚοργη- Alp. Πέτρου κατήχησις εἷς Χριστὸν τοῦ τε &yloo Πνεύματος ἐπὶ τοὺς ἁκούοντας δω»
Περὶ τῆς
ρε. καὶ ὅπως ἐθαπτίσθησαν ol ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντες. 'üc Πέτρος τὰ καθεξῆς καὶ τὰ ἵχαστα τῶν
γεγονότων διηγεῖται τοῖς ἀποστόλοις διαχρι- θεῖσι πρὸς αὐτὸν τὸ τηνίκαδε τὸν Βαρνᾶ-
62v» ἐκπέμφασι πρὸς τοὺς ἐν ἍΛ᾿Αντιοχείφ ἀδελφούς. ΗΠροφητείκ ᾿Αγάθου περὶ λιμοῦ οκουμενιχοῦ,
καὶ Χχρποφορία πρὸς τοὺς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ ἀἁδελ - g^».
ἀποστόλου κατασφαγὴ, div ᾧ Πέτρου σὀλληψις πρὸς — Howe ὅπως τε αὐτὸν ὁ ἄγγελος θείῳ κελεύσματι ὀξείλετο τῶν δεσμῶν. Καὶ à Πέτρος ἐμφανὴς γενόµε-
1.
12
13.
14.
15.
16.
11.
18.
etiam de fame, frumenti emptione ac recognitione Aliorum Jacob continetur, et de nativitate Mosi, divinaque ad eum apparitione facta in monte Sina, de egressu filiorum Israel, et vituli forina- tione usque ad tempora Salomonis: de templi edificatione. Confessio supercalestis glorim Jesu Christ: Stephano revelatz, in qua lapidatus ipse Stephanus religiose obdormivit.
. De persecutione Ecclesize et sepultura Stephani :
in quo etiam agitur de Philippo apostolo, qui multos in Samaria curabat.
. De Simone Mago qui cum pluribus aliis credidit
et baptizatus est : in quo etiam agitur de Petri et Joannis ad eos legatione, et invocatione sancti Spiritus super eos qui baptizati erant.
Quod non argento, neque simulatoribus, sed . sanctis per fidem Spiritus sancti communicatio datur : in quo etiam ponuntur quae sunt de si- mulatione ac objurgatione Simonis.
Quod sanctorum ac fidelium communi saluti Deus prosperum tribuat successum, sumpto ar- gumento ex his quz circa eunuchum contige- runt.
De divina Pauli ad Christi apostolatum voca- tione calitus fucta, in quo etíam agitur de sa- lute et bapti«mate Pauli per Ananiam juxta Dei revelationém, et loquendi libertate, ac conversa- tione erga apostolos per Barnabam contracta.
De nea paralytico Lydds per Petrum curato : in quo agitur etiam de Ταδίίλα dilecta vidua, quam Petrus Jopps per orationem a mortuis excitavit.
De Cornelio, queque angelus ad eum dizit, et quie rursum Petro coelitus de gentium vocatione dicla sunt: in quo narratur, quod transmissus Petrus venerit ad Cornelium Repetuntur a Cor- nelio que angelus fuerat testatus, ipsique Corne- lio narraverat. Petri instructio de Christo, ac Spiritus sancti, super eos qui audiebant, donum : et quomodo baptizati fuerint, qui ez gentibus crediderant.
Quomodo Petrus deinceps etiam singula eorum quas ac'a sunt narrat. apostolis adversus ipsum disceptantibus. Tunc autem Barnabam mise- runt ad fratres qui erant Antiochia.
Prophetia Agabi de generali per orbem fame, et eleemosyna collecta apud fratres qui erant Αη» tiochiz.
Jacobi apostoli interemptio. in quo narratur Pe- tri ab Herode comprehensio: et quomodo ipsum angelus divino jussu a vinculis liberavit ; et Peirus ubi fratribus noctu apparuisset, clam
10.
94.
23.
24.
21.
28.
ORCUMÉNII TRICCJE EPISCOPI
discessit ἐπ quo narratur, et de ultione custo- dum, et consequenter de impii Herodis misera acerbaque perditione.
Legatio Barnabzs et Pauli a divino Spiritu in Cyvrum, queque in Elyman magum per Christi nomen operati sunt.
. Florens Pauli doctrina ducens ad. Christum,
tum ez lege, tum postea ex prophetis, historica et evangelica, que et. collectiva est et ratiocina- tiva. De translatione prsdicationis ad gentes, eorumque ibidem persecutione ac divisione in Iconium.
Quomodo lconii Christum pradicaverint : cum- que multic redidissent, persecutionem passi sunt apostoli.
. De claudo a nativitate qui Lystris per apostolos
curatus est : propter quod dii esse, et furore di- vino agitari visi sunt. incolis. Ubi postea lapida- tur Paulus a Judszis urbi vicinis.
Quod non oporteat ex gentibus credentes cir- cumcidi, juxta decretum ac. sententiam aposto- lorum. in quo gonitur legatio apostolorum, ad eos qui e gentibus crediderunt, de his qu ob- servanda erant Altercatio Pauli adversus Bar- nabam propter Marcum.
De instructione Timothei, et Pauli in Macedo- niam juzta revelationem emissione. in quo nar- ratur de fide ac salute cujusdam mulieris Lydia : de salute puelle habentis spiritum divinatorem, propter quam domini incluserunt. Paulum in carcerem. De terr:»emotu ac. miraculo quod ibi contigit, et quomoro custos carceris cum credi- disset in ipsa nocte, repente cum universa fami- lia baptizatus est. Quod rogati exierint tunc de carcere apostoli.
. De seditione facta Thessalonice ob preedicalio-
nem, fugaque Pauli in Beream, et inde in Athe- nas.
De scriptura qux super aram erat Athenis : et de docta Pauli przedicatione ac ipsius pietate.
De Aquila et Priscilla ac Corinthiorum incredu- litate, Deique beneplacito, quod Paulo revela- tum est secundum providentium qua erga illos erat : in quo etiam agitur de Crispo archisyna- gogo, qui cum aliis quibusdam credidit et bapti- zatus est : quod. seditione Corinthi mota Paulus clam discessit. cumque venisset Ephesum ac dispu- tasset, egressus est : de Apollo viro eloquente ac fideli.
De baptismate et Spiritus sancti dono per Pauli orationem dato his qui Ephesi crediderant, et de salute populi: in quo narratur etiam de filiis Sceva, οἱ quod non oporteat ad incredulos acce- dere, eosque qui se reddiderunt fide indignos :
x9.
χε,
xe.
xn.
. Περὶ
40 vog νύχτωρ τοῖς ἀδελφοῖς ὑπανεχώρησιεν. iv ᾧ περὶ τῆς Φφυλάχων κολάσεως. Καὶ μετέπειτα περὶ τῆς τοῦ ἀσεθοῦς ᾿Ηρώδου
πικρᾶς τε xal ὀλεθρίου καταστροφῆς.
᾿Αποστολὴ Bapváóa xa! Ἡαύλου πρὸς τοῦ θείου Ηνεύματος εἷς Κύπρον, ὅσα τε slpyá- σαντο ἐν ὀνόματι Χριστοῦ εἷς )᾿Ελύμαν τὸν μάγον
. Ἡαύλου εὐθαλὴς διδασκαλία εἷς Χριστὸν Éx
τε τοῦ νόµου καὶ καθεξῆς τῶν προφητῶν, ἱστοριχὴ xai εὐαγγελικὴ, ἐν ᾧ ἐχλεχτικὴ καὶ συλλογιστική. Περὶ µεταθέσεως τοῦ xnpó- γµατος εἷς τὰ ἔθνη, διωγμοῦ τε αὐτῶν ἐχεῖ, καὶ ἀφίξεως slc 'Ixov.ov.
Ὅπως ἓν 'Ixovlp κηρύξαντες τὸν Χριστὸν, πολλῶν τε Ἠπιστευσάντων ἐἑδιώχθησαν οἱ ἀπόστολοι:
τοῦ ἓν Δύστροις ἐκ γενετῆς qoo ἰαθέντος διὰ τῶν ἁἀποστόλων' δι ὅπερ εἶνα τε θεοὶ, καὶ pavivat τοῖς ἐγχωρίοις ἔδοξαν. Ἔνθα δὴ καὶ μετέπειτα λιθάζεται ὁ Βαῦλος παρὰ τῶν ἀστυγειτόνων Ἰουδαίων,
. "Ott οὐ περιτέμνεσθαι τοὺς ἐξ ἐθνῶν πι-
στεύσαντας, δόγµατι καὶ χρίσει τῶν ἆπο- στόλων ἐν ὁᾧ 'EmistoÀ? τῶν ἀποστόλων πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν περὶ ὧν «φυλακτέον. ντίῤῥησις Παύλου πρὸς Βαρνάθαν διὰ Μάρκον.
Περὶ κατηχήσεως ὮΊΤιμοθέου, καὶ τῆς κατὰ ἀποκάλυψιν ἀφίξεως Παύλου «sl; Μαχεδο- υίαν, ἐν d περὶ πίστεως xal σωτηρίας τινὸς γυναικὸς Λυδίας περὶ ἱάσέως τῆς πνεῦμα πύθωνος ἐχούσης παιδίσκης, δι ἓν τὸν Βαῦ- λον /αθεῖρξαν οἱ δεσπόται. Περὶ τοῦ συµθάν- τος bul σεισμοῦ καὶ θαύματος, xai ὅπως πι- στεύσας ὁ εἱρκοτοφύλαξ iv αὐτῃ τῇ νυκτὶ ἐθαπτίσθη παβαχρῆμα ἸΠανέστιος, ὅτι, πα- ῥακλαηθέντες ἐξῆλθον ἐκ τοῦ δεσµωτηρίου τότε οἱ ἀπόστολοι.
Περὶ στάσεως ενωμένης ἓν θεσσαλονίκῃ κηρύγματος ΆΈνεχεν, φυγῆς τε ἩΠούλου εἰς Βέροιαν, κάκεῖθεν εἰς ᾿Αθήνας.
Περὶ τῆς ἐν ᾿Αθήναις ἐπιθωμίου γραφῆς, φι- λοσόφου τε κηρύγματος καὶ εὐσεθείας Haó- λου.
. Ἡερὶ ᾽Ακύλα xai Πρισκίλλης, xai τῆς Κοριν-
θίων ἀπειθείας, τῆς τε χατὰ πβρόγνωσιν ἐπ) αὐτοὺς εὐδοχίας τοῦ θΘιοῦ ἀποχαλυφθείσης Ηαύλῳ' ἐν d περὶ Κρίσπου ἀρχισυναγώγου πιστεύσαντος σὺν ἕτέροις τιαὶ καὶ βαπτι- οὈέντος, Ότι στάσεως κινηθείσης ἐν Koplv- θψ, ὁ Παῦλος ὑπανεχώρησεν, ἑλθών τε εἰς Ἔφετον καὶ διαλεχθεὶς ἐξῆλθε περὶ ᾿Απολ- λὼ ἀνδρὸς λογίου τε καὶ πιστοῦ.
Περὶ βαπτίσματος καὶ τῆς τοῦ ἁγίο Πνεύ- µατος δωρεᾶς δοθείσης διὰ προσιωχῆς Ηαύ- λου τοῖς iv ᾿Εφέσῳ πιστεύσασι, καὶ πιρὶ άσεως τοῦ Azo: ἐν dp πιρὶ τῶν viov Σκευᾶ, καὶ ὅτι οὗ δεῖ προσχωρεῖν ἁἀπίστοις καὶ ἂν-
At
-
λα’.
Ap.
*
AY.
Ag.
At.
iv.
À9'.
COMMENT. IN ACTÀ APOSTOLORUM.
αξίοις τς πίστεως Ὑενομένοις. Καὶ περὶ ἔξο- µολογήσεως τῶν πιστευόντων' περὶ τῆς iv
Ἐθίσῳ κινηθεσης στάσεως ὑπὸ Δηµη τρίου τοῦ ἀβγυροχόπου κατὰ τῶν ἀποστύ- λων.
Περίοδος Παύλου, iv jj τὰ περὶ θονάτου xai ἀναχλήσεως Ἐὐτύχου διὰ προσευχῖς ἐν Τρῳάδι. — Hlapalvesiq . τε αὐτοῦ ποιμαντικὴ πρὺς τοὺς ἐν ᾿Εφίσψ ἨἉπρεσθυτέρους ἐν d παράπλους Παύλου ἀπὸ ᾿ἘΕφίσου ἄχρι Και- σαρείας τῆς Παλαιστίνης.
᾽Αγάδου προφητεία περὶ τῶν συµθησοµένων τῷ Παύλῳ ἐν Ἱερουσαλήμ.
Παραΐνεσις ᾿Ἰακώθου πρὸς Παῦλον περὶ τοῦ μὴ δοχεῖν 'E6palouc περιτέµνεσθαι.
Περὶ τῆς ἐν 'Ἱερουσαλὴμ κατὰ τοῦ Παύλου κινηθείσης ἀταξίας, ὅπως τε αὐτὸν ὁ χι- λίαρχος τοῦ πλήθους ἑξαρεῖται, dv d Παύ- λου κατάστασις περὶ ἑαυτοῦ xai τῆς εἲς ἀποστολὴν αὐτοῦ χλήσεως. Περὶ ὧν ὁ 'Ava- νίας εἶπε πρὸς τὸν Ἡαῦλον ἐν Δαμασχῶ, ὁπτασίας τε xal φωνῆς θεοῦ γενομένης moti πρὸς αὐτὸν ἐν τῷ epit ὅτι μέλλων ἐπὶ τού- τοις ὁ Παῦλος τύπτεσθαι, εἰπὼν ὅτι ᾿Ῥωμαῖός εἶμι, ἀνέθη.
Ὅσα ὁ Παῦλος χαταθὰς εἷς τὸ συνέδριον ἔπαθέ τε xal εἶπε᾽ καὶ εὐθυθόλως ἔπραξε.
Περὶ ἐπιδουλῆς µελετωμένης ὑπὸ Ἰουδαίων κατα ἩἨαύλου, καὶ µηνύσεως αὐτῆς πρὸς Αυσίαν. Ἑν d ὅτι παρεπέµφθη ὁ Παῦλος τῷ ἡγεμόνι εἷς Καισαρειαν μετὰ στρατιωτῶν
xai γραμμάτων.
. Ἱερτόλλου περὶ Παύλου κστηγορία, καὶ αὐ-
τοῦ ἀπολογία ἐπὶ τοῦ ἡγεμόνος.
Περὶ τῆς Φήλικος διαδοχῆς, xal τῆς Φήστου προαγωγῆς, τῆς τε ἐπ αὐτοῦ ἀναχρίσεως Παύλου xxi ἐφέσεως,
᾽Αγρίππα καὶ βερνίκης παρουσία, xal πεύσεις τῶν κχατλ Παῦλον ἐν d Παύλου ἀπολογίσ ἐπ αὐτῶν περὶ τῆς ἐἑννόμου θρησκείας αὖ- τοῦ xal χλήσεως εἲς τὸ Εὐαγγέλιον ὡς οὐ-
δὲν ἆδ.κεῖ Ἰουδαίους ὁ [αῦλος, ᾿Αγρίππας ἔφη τῷ Φήστῳ. Πλοὺς ΠΗαύλου ἐπὶ Ῥώμην, κινδύνων τε
πλείστων καὶ µεγίστων ἔμπλεως' ἐν d παρ: αἶνεσις Ἡαύλου πρὸς τοὺς σὺν αὐτῷ πιρὶ ἐλπίδος σωτηρίας. Ναυάγιον Ἰπαύλου, ὅπως τε δ.εσώθησαν εἷς ἨΜελίτην τὴν νῆσον, xal ὅσα ἐν αὐτῇ ὁ Ηαῦλος ἐθαυματούργησεν,
Ὅπως ἀπὸ Μελίτης, slc 'Ῥώμην κχατήντησεν ὁ Παῦλος.
p. Περὶ διαλέξεως Παύλου τῆς πρὸς τοὺς lv Ῥώμῃ
Ἰούδαίους.
Α
29.
30.
31.
D 32.
33.
34.
36.
31.
38.
39.
&0.
42
item de confessione credentium, de mota Ephesi seditione a Demetrio fabro argentario adversus apostolos.
Circuitus Pauli, in quo etiam narratur mors Eutychi εἰ a morte revocatio per orationem Pauli. Adhortatio ipsius qualem deceat habere pastorem ad presbyteros qui erant. Ephesi : in quo est et Pauli praternavigatio ab Epheso us- que Casaream Palzstinam.
Agabi prophetia de his qur futura erant, ut Paulo Jerosolymis contingerent.
Adhortatio Jacobi ad Paulum, co quod Paulus diceretur non judicare Hebreos circumciden- dos.
De seditione mota Jerosolymis adversus Paulum, et quomodo ipsum tribunus a multitudine eri- puerit, :n quo etiam narrat ordine Paulus de seipso, suique ad apostolatum vocatione. De his qua ad Paulum dizit Ananias, ac visione voce- que Dei ad. eum quondam in templo facta: et cum post hac ab eis verberandus esset. Paulus : ubi se Romanum esse dixisset, liberatus est.
De his quz Paulus descendens in concilium pas- sus est et recte sibi consulens fecit.
De insidiis Paulo intentatis α Judzis, et quod Lysie judicate sint: in quo nurratur quod transmissus sit. Paulus Caesaream ad praesidem cum militibus et litteris.
- Tertulli accusatio adversus Paulum, et ipsius ad
prasidem defensio. De felicis defunctioue Festique successionc, et Pauli ab eo interrogatione et provocatione.
Agrippa et Bernices adventus, ac interrogationes de rebus quz Paulum concernebant : in quo etiam narratur Pauli ad εα responsio, de legi- timo cultu suo el vocatione ad Evangelium : quod Agrippa dixerit Festo Paulum in nullo Judeos injuria affecisse.
Pauli Romam versus navigatio plurimis mazi- misque plena periculis : in quo narratur etiam Pauli exhortutio ad eos qui secum erant. de spe salutis. Naufragium Puuli, et quo modo £nco- lumes | evaserunt. in Meliten insulam, quawve miracula Paulus in ea operatus sit.
Quomodo a Melite Romam pervenit Paulus.
Scita Pauli concio ad Judzos qui Roma dege- bant.
Εἰσὶ τὰ μὲν αὐτοτελῆ πεφάκαιχ μ. Τὰ δὲ τούτοις ὀποκείμενα ut.
ParRoL. Ga. CXVIII.
ιν
48 OECUMENII TRIGC/E EPISCOPI 41 ΒΞΗΓΗΣΙΣ ΤΩΝ IIAAAI ΑΓΙΩΝ ΑΝΔΡΩΝ ΥΠΟ ΑΝΩΝΥΜΟΥ HKAIYIIO OIKOYMENIOY Ἐκ διαφόρων ὑπομνημάτων συλλεχθεῖσά τε xal dxpibugsisa εἰς συνοψιν, εἰς τὰς Ἡράξεις τῶν ᾽᾿Αποστόλων. ENARRATIO VETERUM SANCTORUM VIRORUM AB ANONYMO Ez diversis monumentis collecta et accurate in compendium redacta, in Acta apostolorum . 1 CAPUT PRIMUM. ΚΕΦΑΛ. A'. De doctrina Christi, que fuit a resurrectione et ap- Περὶ τῆς ἐξ ἀναστάτεως διδασκαλίας Χριστοῦ
paritione ad discipulos : et de promissione sancti Spiritus, de visa Christi assumptione, et de glo- rioso ejus secundo adventu,
I, 1 2. « Priorem quidem librum feci de omni- « bus, o Theophile, que caepit Jesus et facere et « docere, usque ad eum diem, quo (cum apostolis « preecepisset per Spiritum sanctum, quos elege- « rat) assumptus est. »
« Priorem librum » dixit, non Evangelium, cum tamen Paulus suum vocet Evangelium, 2 ubi ait : « Juxta Evangelium meum !. » Nam arrogantiam ubique fugiunt. Sicut et Mattheus, « Liber, inquit
καὶ ὁπτασίας πρὸς τοὺς µαθητας xal περὶ ἐπαγ-
γελίας τῆς τοῦ ἁγίου Ηνεύµατος δωρεᾶς, θέας
τε καὶ τρόπου τῖς ἀναλήψεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ περ) τῆς ἐἑνδόξου xai δευτέρας αὐτοῦ παρ- ουσίας
«Τὸν μὲν πρῶτον λόγον ἐποιησάμην περὶ πάν- «των, ὦ θεόφιλε, àv ἤρξατο ὁ Ἰησοτῦς ποιεῖν τε καὶ «διδάσκειν, ἄχρι ὃς ἡμέρας, ἐντε.λάµενος τοῖς ἆπο- « στόλοις διὰ Ινεύμανος ἁγίου, οὓς ἐξελέξατο, ἀνε- « λήφθη.
« Λόγον » εἶπε « πρῶτον, » οὖκ Βὐαγγέλιον, xal τοι Παύλου Εὐαγγέλιον τὸν ἑαυτοῦ καλοῦντος, ἠνίκα qi- σχει, « Κατὰ τὸ Εὐκχγγέλιόν µου. » Τὸ κομπῶδες γὰρ παταχοῦ φεύγουσιν. Ὡς καὶ à Ματθχῖος, « Βίθλος,
generationis *. » Quod si Marcus dicit : « Initium p φάσκων, γενέσεως. » Et δὶ à Μάρκος, «᾿Αρχκή, φη-
Evangelii Jesu Christi ?, » non tamen suam Scri- pturam vocat Evangelium, sed Christi predicatio- nem. Initium enim praedicationis Christi, fuit pro- gressus a proedicatione Joannis. Initium vero revelationis mysterii Christi et incarnationis ipsius fuit nativitas ex Virgine, et quecunque ad hec se- cuta sunt. Quo etiam initio scriptorum suorum usus est Mattheus, et idem hic Lucas : que scripta fideles postmodum Evangelia quoque appellare di- gnati sunt, tanquam vere complectentia Evange- lium, hoc est, Christi doctrinam. Verum cumi ait, « De omnibus, » videtur Joanni * evangeliste re- pugnare : ille namque dicit possibile non esse hac scribere, neque enim mundum posse capere libros qui scriberentur : hic autem de omnibus ait se li-
cl, τοῦ Εὐαγγελίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, » ἀλλ᾽ οὐ τήν ἑαυτοῦ συγγραφὴν χκαλεῖ Εὐαγγέλιον, ἀλλὰ τὸ τοῦ Χριστοῦ χήρυγµα. ᾿Αρχὴ Υὰρ τοῦ κηρύγματος τοῦ Χρισιοῦ ἡ ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος Ἰωάννου πρόοδος. Τῆς δὲ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου ἀποχαλύψεως, καὶ τῆς ἐναθρωπήσεως αὐτοῦ ἀρχὴ, ἡ ἐκ Παρθέ- νου γεννησις, καὶ ὅσα ἐπὶ τούτοις. Ἠτινι καὶ ἀρχῇ ἐγρήσατο τῶν οἰκείων συγγραφῶν ᾗΜατθαχῖος, xai αὐτὸς ὁ Λουκᾶς οὗτος à καὶ Εὐαγγέλια οἱ πιστοὶ μετὰ ταῦτα ἑδικαίωσαν καλεῖν, ὡς τὸ ὄντως Εὐαγ- γέλιον, τουτέστι, τήν τοῦ Χριστοῦ διὀχσκαλίαν πε- ριέχοντα. Tip δὲ, « περὶ πάντων, » εἰπεῖν, δοχεῖ ἔναν- τιοῦσθαι τῷ εὐαγγελιστῃ Ιωάννη, etys ὁ μὲν Φησιν οὐκ εἶναι δυνατὸν ταῦτα γράψαι' μηδὲ γὰρ χωρᾶσαι τὰ γραφόμενα βιθλἰα τὸν κόσμον ὁ δὲ περὶ πάντων
brum fecisse ab exordio usque ad assumptionem., C φησὶ τὸν λόγον πεποιῆσθαι ἀπ αρχὴς μέχρι τῆς ἀναλή- Quid ergo dicemus ? Quod hic se nihil preterni- -qjewc. Τί οὖν φαµεν ; Ὅτι περὶ παντων οὗνός φησι
: π Tim. n, 8. s Matt. 3, 4.
* Mure, 1, 4. * Joan. xxr, $0, 34.
4$ COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM. 46
τῶν συνεχόντων xal κατεπειγόντων μηδὲν παραλι- A sisse ait eorum, qui cohaerent ac urgent, in qui-
πεῖν, ἐξν ὧν ἡ τοῦ κηρύγματος θειότης xai ἀλήθτια χαταλαμθάνεται. Καὶ γὰρ αὐτὸς ὁ Ἰωάνης περὶ πᾶν- των τούτων διξλαθεν. Οὐ γὰρ ἐνέλιπόν τι δι ὤν fj τε Χχτὰ σάρχα τοῦ Λόγου ο-κονομία πιστεύεταί τε xai ἐπιγ'νώσκεται, καὶ d, κατὰ τὴν θειότιτα αὐτοῦ µε- γαλειότης διαλάµπει τε καὶ ἐμφανίζεται. « Ὢ θεό- Φιλε. » Ἡγεμὼν ἦν ουτος ὁ θεόφιλος. Mf) θαυμάσις δὲ εἰ ἕνεχεν ἀνδρὸς ἑνὸς τοσαύτην φροντίδα κατελά- θετο, ὡς δύο αὐτῷ Ἱράψαι πραγµατείας ὁλοχλήρους, Καὶ γὰρ φύλσοξ ἦν τῆς Δεσποτικῆς φωνῆς τῆς λεγού- σης" « (ὐχ ἔστι θέλημα τοῦ Πατρός µου, ἵνα ἀπό- ληται εἷς τῶν μιχρῶν τούτω». » — « Ποιεῖν τε καὶ διδά- σκειν΄ » τὸν παθόντα λέγει xal τὸ θαὐματα πεποιη- χέναι. Ἡ ὅτι 56 dw ἔπραττε παρῄνει. « Αχρι ἃς ἡμέρας. » Τὸ brc "Αχρι Ze ἡμέρας ἀνελήφθη. Τὰ δὲ λοιπὰ, διὰ μέσου. Τὸ δὲ, « Ἐντειλάμενος τοῖς ἀποστόλοις διὰ Πνεύματος ἁγίου,» fj ὅτι πνευματικὰ τὰ ἐντάλματα δηλοῖ, οὐδὲν κοσμικὸν ἐπιφαίνοντα: fi ἵνα καὶ τὸ Πνεῦμα σύμφωτον ἑαυτῷ παραδείξῃ, ὡς οὐδὲν ὦν ὑπὸ θεοῦ τελεῖται ἑλλεῖπον ἔχοντι τῆς ἅγικ-
τικῆς ὑποστάσεως. Ti δὲ τὰ ἐντάλματα; « Πορέυ- θέντες µαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες 25- τοὺς tiq τὸ ὄνομα τοῦ Ηατρὸς, καὶ τοῦ Yloo, xai τοῦ ἁγχίου [ἱνεύματος.» — «᾽Ανελήφθη » δὲ εἶπεν, οὐκ, 'AviÓn: ἔτι γὰρ ὡς περὶ ἀνθρώπου διαλέγε-
τα...
« Otc xal παρέστησεν ἑαυτὸν ζῶντα μετὰ τὸ πα. « θεῖν αὐτὸν, ἐν πολλοῖς τεκµηρίοις. »
«᾿Λνελήφθη » εἰπὼν, ἵνα µή τις νοµίσῃ ἑτέρου C
δυνάµει τοῦτο γενέσθαι, ἐπήνεγκεν εὐθὺς καὶ τὸ, ἀπὸ τῆς οἰχείας αὐθεντίας. « Οἷς xai παρέστησεν Eao- τὸν ζῶντα. » Τὸν αὐτὸν δὲ δειχνὺς καὶ πεπονθότα xal ἀναστάντα, συνῆψε τῷ Λλόγψ' « Μετὰ τὸ παθεῖν αὖ- τὸν, »
« Δι’ ἡμερῶν » δὲ εἶπε « τεσσαράκοντα. »
Οὐκ, Ἐν ἡμέραις οὐ γὰρ συνεχῆ τὴν μετ αὐτῶν ὃ.ατριθὴν ἐποιεῖτο, ὡς καὶ πρὸ τοῦ πάθους, ἀλλὰ ξιεσταλµένως, ἅμα piv xal ποθεινοτέραν αὐτοῖς τὴν ἑαυτοῦ ἐμφάνειαν παρασκευάζων, ἅμα δὲ καὶ τὸ ὑψτλότερον καὶ θεοπρεπὲς αὐτοῦ ἐμφανίζων.
« Ὁπτανόμενος αὐτοῖς. »
Tívos Ένεκεν οὐ πᾶσιν, ἀλλὰ τοῖς ἀποστόλοις ἐφά- vn; Ow φάντασμα ἴδοξεν ἂν τοῖς πολλοῖς. οὐκ εἶ- δόσι τὸ ἀπόῤῥητον τοῦ μυστηρίου. E! γὰρ καὶ αὐτοὶ oi μαθηταὶ ἡπίστουν τὴν ἀρχὴν καὶ ἐθορυθοῦντο, τί τοὺς πολλοὺς εἰκὸς ἦν παθεῖν; Διά τοι τοῦτο ix τῶν στµείων ὤν ἔλαθον χάριν ποιεῖν οἱ ἀπόστολοι, ἀναμ- οίθολον ποιεῖ τῆς ἀναστάσεως τὴν ἀπόδειξιν καὶ xot» viv ὥστε μὴ τοῖς τότε µόνον, ὅπερ ἐκ τῆς ὄψεως ἴμελλε γίνεσθαι, ἀλλὰ xzi mist τοῖς μετὰ ταῦτα φανερᾶν γενόσθαι τὴν ἀνάστασιν.
« Καὶ λόγων νὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ θεοῦ, » 5 Madih. xvur, 14. ^ Matth. zzvin, 18, 49.
bus divinitas ac veritas praedicationis comprehen- ditur. Etenim ipse quoque Joannes de his omnibus disseruit. Non enim quidpiam eorum reliquerunt, per qure vel dispensatio Verbi juxta carnem credi- tur et cognoscitur,vel magnitudo ipsius juxta divi- nitalem rclucet et manifestatur. « O Theophile. » Profectus erat hic Theophilus. Ne autem mireris si unius viri gralia tantum cur susceperit, ut illi duo integra volumina laboris plena conscriberet. Dominice namque vocis observator erat quam dice- bat : « Non est voluntas Patris mei,ut pereat unus pusillorum istorum *. » — « Et facere et docere. » Eum qui passus est dicit etiam miracula edidisse ; aut hoc dicit, quoniam per ea qum operabaturad- monebat. « Usque ad eum diem. » Ordo est,usque ad eum diem quo assumptus est: cetera per pa- renthesim interponuntur. Quod autem ait: « Cum apostolis preecepisset per Spiritum sanctum, » vel hoc dicit, spicitualia significans fuisse precepta. nihil seculare pra se ferentia, vel] etiam ut Spiri- tum connaturalem sibi demonstret, utpote cui ex divina hypostasi niliil desit eorum quae a Deo ex- pleri possunt. Quaenam autem sunt precepta ? « Euntes 3 docete omnes gentes, baptizantes ecs in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti 9.» Ait autem, « Ássumptus est, » non, Ascendit : nam adhuc de eo tanquam de homine disserit.
I, 3. « Quibus etiam exhibuit seipsum viventem « postquam ipse passus fuerat, compluribus argu- « mentis. »
Cum dixisset: Assumptus est, » ne quis existi- maret alterius hoc factum esse virtute, statim etiam subjunxit, quod proprie esset auctoritatis : «Quibus etiam exibuitseipsum viventem.» Eumdem autem ostendens qui passus fuerat acresurrexerat, sermoni conjunxit quod sequitur, dicens : « Post- quam ipse passus fuerat. »
« Per dies quadraginta. »
Non dixit: In diebus : neque enim continue cum ipsis versabatur, quemadmodum ante passionem, sed differenti modo : simul quidem et desirabilio- rem eis reddens suam apparitionem.simul quoque sublimiorem magisque divinum seipsum ostendens.
« Apparens illis. »
Quam ob causam non omnibus palam, sed
D apostolis tantum apparuit ? Quia vulgo phantasma
visum fuisset,quod ignorabat arcanum mysterium. Nam si ipsi quoque discipuli initioincreduli erant acturbabantur,quid verisimileest vulgus passurum fuisse ? Propterea ex signis, ad qu; edenda gra- tiam acceperunt apostoli, indubitatam reddit re- surrectionisdemonstrationem,omnibusque exposi- tam : adeo ut non his tantum, qui tunc erant, quod ipso aspectu futurum erat, verum etiam posteris omnibus manifesta fleret resurreotio, « Et loquens de regno Dei. »
A1
docebat discipulos.
« Et convescens. »
Simul edens ac bibens. Dicitur enim συναλίζων, quasi ἀλῶν, hoc est, sale et mensa communi- cans.
« Precepit eis ab Jerosolymis ne discederent, « sed exspectarent promissionem Patris. »
Jubebat ne ab Hierosolymis discederent : volens firmiorem reddi apud ipsos resurrectionis sermo- nem per miracula quae cruciflxi invocatione fle- rent : per tribulationes etiam quas paterentur 8 Judeis, nec tamen ab ejus amicitia,qui crucifixus fuerat ac resurrexerat,deficerent, sed 4 huic potius
OECUMENII TRICC/E EPISCOPI
Hinc discimus quod etiam post resurrectionem Α
48
Ἐντεῦθεν μµανθάνοµεν. ὡς xai μετὰ τὴν ἀνάστα- ew ἐδίλατκε τοὺς μαθττὰς.
« Καὶ συναλιζόµενος. »
Συνεσθίων xal πίνων,. Τουτέστι κοινωνῶν ἁλῶν, χοινωνῶν τραπέζης.
« Παρήγγε:λεν αὐτοῖς, ἀπὸ Ἱεροσολύμων µή χωρί- « ζεσθαι, ἀλλὰ περιμένειν τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Ha- « τρός. »
᾽Απὸ Ἱεροσολύμων μὴ ἀφίστασθα. παρτγγύᾳ, βουλόμενος τῇ προσεδρίᾳ βεθαιότερον τὸν τῆς ἀνα- στάσεως αὐτοῖς καταστήσασθαι λόγον, διὰ τῶν θαυ- µάτων, ἅ δι ἐπικλήσεως ἐγίνετο τοῦ σταυρωθέντος, διὰ τῶν θλίψεων ὧν ἔπασχον μὲν ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων͵ οὐκ ἀφίσταντο δὲ τῆς τοῦ σταυρωθέντος xal ἄνα-
commorerentur. Quodsi statim ab Hierosolymis p στάντος φιλίας, ἀλλ᾽ ὑπεραπέθνησκον τούτου. E! δὲ
discessissent, nihilque horum fuisset subsecutum, suspecta certe fuisset resurrectio. Pretereaquoque multi erant ibidem credituri. Simul etiam exspec- tare eos oportebat, ne qui dicerent quod notis relictis ad extraneos ostentandi sui gratia acce- debant, rursum etiam quia nondum Spiritus vir- tute armati, inutiles redderentur ad hostium congressus.
« Promissionem Patris. »
Et ubi hoc Pater promisit? Dicimus ergo quod vel per defectum oportet dictum hoc intelligi, ut subaudiatur priepositio &nó,sitque sensus : Exspec- tarent a Patre promissionem, quam vobis, inquit, feci de Spiritu sancto ; vel eliam quia, sicut ipse ait, Que a Patre audivi, hzc annuntio vobis, sancti quoqueSpiritus promissio,etiamsi peripsum facta sit, attamen a Patre erat. Quod si et ab ipso quaeris Spiritu, Joel fide dignus est qui sermonem confirmet, dicens : « Effundam de Spiritu meo su- per omnem carnem ?. »
« Quam audistis ex me. »
Quando autem audierunt ? Quando dizit: « Ex- pedit vobis ut ego abeam ; nisi enim ego abiero, Paracletus non veniet ad vos δ. » Rursumque: « Ego rogabo Patrem, οἱ alium Paracletum dabit vobis?. » Verum si nunquam adbuc advenerat Spiritus, quomodo dixerat : « Accipite Spiritum sanctum 19? » Vel quia hoc dixerat, capaces eos reddens ac idoneos ad Spiritus susceptionem : ac- ceperunt autem quando descendit. Vel quod futu-
εὐθὺς ἐχωρίσθησαν Ἰεροσολύμων, xal τούτων οὐδὲν ἐπηκολούθησεν, ὕποπτος ἂν dj ἀνάστασις ὑπῖρξεν. Ἕλλλως τε xal πολλοὶ ἦσαν ol μέλλοντες πιστεύειν αὐτόθι. Ἅμα δὲ καὶ ἔδει περιµένειν αὐτοὺς, ἵνα µή τινες Λέγωσιν, ὅτι τοὺς γνωρίµους ἀφέντες, παρὰ τοῖς ξένοις ἦλθον κομπᾶσαι, "Apa δὲ xal µή πω τῇ τοῦ Ηνεύματὸς θωρακισθέντες δυνάµει, ἄχρηστοι κα- θίσταντο Xv πρὸς τὰ τῶν ἀντιπάλων συµπλοκάς.
« Τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πατρός. »
Καὶ πυῦ τοῦτο ὁ Ηατὴρ ἐπηγγείλατο ; Φαμὲν οὖν, ὅτι fot ἑλλειπτιχῶς τῆς, ἀπὸ, προθέσεως Ost τὸ ῥητὸν ἐχλαμθάνειν, ἵνα Ji, περιµένειν ἀπὸ τοῦ Ha- τρὸς τὴν ἐπαγγελίάν, Tv ὑμῖν ἐποιησάμην τοῦ ἁγίου Πνεύματος, 7, xal ὅτι, ὡς αὑτός φησιν ^A παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀκήχοα, ταῦτα ἀπαγγέλλω ὑμῖν' καὶ ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπαγγελία, cl xai δι’ αὐτοῦ γὲ- Ύονεν, ἀλλὰ xai παρὰ τοῦ Πατρὸς ὑπῆρξεν. E: δὲ καὶ παρ’ αὐτοῦ ζητεῖς τοῦ Ηνεύματος, 6 Ἰωὴλ ἐχέγ- Ύνος πιστώσασθαι τὸν λόγον, « Ἐκχεῶ, φάσχων, ἀπὸ τοῦ ΠΗνεύματός µου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα. »
« *Hv ἠχούσατέ µου. »
Πότε δὲ Ίχουσαν ; Ὅτε ἔλεγε' « Συµμφέρει ὑμῖν ἕνα ἐγὼ ἀπέλθω, ἐὰν γὰρ ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράγλη- τος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς.ᾳ Kal πάλιν’ « Εγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα, xai ἄλλον Παράχλητον πἐμψει ὑμῖν. » ᾽Ατὰρ el µιδέπω παρεγένετο τὸ Πνεύμα, πῶς ἔλεγε' «Λάθετε Πνεῦμα ἅγιον, ο» ἤ ὅτι τοῦτο ἔλεγε, δεχτικοὺς αὐτοὺς καὶ ἐπιττείους ποιῶν εἷς τὴν ὑπο- $oyiv τοῦ Πνεύματος. ἔλαθον δὲ ὅτο χατζλθεν. Ἡ Ott τὸ μέλλον ὡς ἤδη παρὸν εἴρηκεν. "H ὅτι τοῦ Πνεύ-
rum tanquam prasens dixit. Vel quod Spiritus da. [) µατος ἡ δόσις, ἡ μὲν καθαρτικὴ, d δὲ τελειωτική.
tio,aut purgaliva est aut perfectiva. Consummata ergo Spiritus superventio in apostolos,et qua per- fectum reddit, adeo ut alios quoque perficiat, tempore Pentecostes facta est, non autem eo pre- sente venit : nam si tunc Dominus discessisset, Spiritus vero mansisset, non fuisset tanta conso- . latio :adeo enim ei adheerebant,ut mgre divelli pos- seut. Non statim autem descendit Spiritus, sed post octo fortassis aut novem dies, ut paululum constristati, ei in desiderio ac necessitate promis.
7 Joel Ἡ, 28.
$ Joan. xvi, 7. * Joan. xiv, 16.
"il οὖν τελεία xai τελειοποιὸς, ὥστε xai ἑτέρους τε- λειοποιεῖν, τοῦ Πνεύματος, τοῖς ἀποσιόλοις ἐπιφοί- τησις, Χατὰ τὸν χαιρὸν τῆς Ηεντηκοστῆς γέγονεν, οὖκ ἦλθε δὲ παρόντος αὐτοῦ, ὅτι, εἰ ὁ μὲν ἀπᾶλθε,
τὸ δὲ ἔμεινν, οὐκ ἦν τοσοῦτον τὸ τῆς παραμυ-
θίας. Σφόδρα Ὑὰρ αὐτοῦ δυσαποσπάστως εἴχον. OÀ κατῆλθε δὲ τὸ Πνεῦμα εὔθέως, ἀλλὰ μετὰ ὀχτὼ τυ- χὸν fj bwin ἡμέρας, Ίνα, καὶ μικρὸν ἀθυμήσαντες, καὶ ἐν ἐπ'θυμίᾳ καὶ χρείχ τῆς ἐπαγγελίας καταστάν - τες, καθαρὰν καὶ ἀπηρτιτμένην δίξωνται τὴν ἐπὶ τῇ
1 Joan. xv, 22. T c 7
49 COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM. 50
παρουσίᾳ ἡδονήν. Ῥλλως δὲ ἔδει ἐν οὐρανῷ Qavr,vat A sionis constituti. purum ac perfectum reciperent
τὴν ἁμετέραν φύσιν. xal τὰς καταλλαγὰς Ὑενέσθαι ἀπτρτισμένας, [καὶ τότε ἐλθεῖν τὸ Ηνεῦμα. Σχόπει δὲ, ἵνα πάλιν μετὰ τὴν ἀνάληψιν μὴ φύγωσι, πῶς τῇ προσδοχίφᾳ ταύτη καθάπερ τινὶ δεσμῷ κατέχει πάντας αὐτοὺς ἐκεῖσε.
« "Ox: Ἰωάννης μὲν ἐθάπτισεν ὕδατι. »
lía2& τὴν ἀρχὴν οἱ ἀπόστολοι ὕδατι ἐθαπτίσθη- σαν, μετὰ ταῦτα δὲ xal ἁγίῳ Πνεύματι. ᾿Ενταῦθα φανερῶς Ίδη τὸ πρὸς Ιωάννου αὐτοῦ περθαλλον παριστᾷ, οὐχ ὡς ὅτε ἔλεγεν. «Ὁ μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, µείζων Ἰωάννου ἑστίν. »
e Ὑμεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Ηνεύματι ἁγίῳ οὐ « μετὰ πολλὰς ταύτας ἡμέρας. »
Βαπτισθήσεσθε, εἶπεν, ἀλλ’ οὐ Βαπτίσω, τὸ dxóp- ιταστον µεταδιώκων. "Ἀλλως τε xai ᾿Ἰωάννου τοῦτο προδιδάξαντος, έν τῷ εἰπεῖν « Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτί- σει iv Ἱνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρὶ, » περιττὴ δι dav- τοῦ προσθήκη. Χωρὶς δὲ ὕδατος οὗ βαπτίζει ἐν τῷ ὑπερὦψ χάριτι; καὶ γὰρ τὸ χυριώτερον τὸ Πνεῦμά ἐστι, δ’ οὔ καὶ τὸ ὕδωρ ἐνεργεῖ. Ἐπεὶ xal Χριστὸς αὐτὸς Χριστὸς ἄνευ ἐλαίου γἐγονε.
« Οἱ piv οὖν συνελθόντες ἐπηρώτων αὐτὸν, λέγον- « τες" Κύριε, εἶ ἐν τῷ Ὑχρόνῳ τούτῳ ἀποχαθιστάνεις e τὴν βασιλείαν τῷ Ισραήλ; »
Σχόπει ἐνταῦθᾳ. Ἐπεὶ πρὸ τοῦ πάθους ἠρώτησαν τὰ περὶ συντελείας τοῦ κόσμου, οὐκ ἔτι περὶ τούτου ἐπερωτῶσιν ἀλλὰ πεοὶ βασιλείας χοσμικῆς. "Ext γὰρ ἀτελέστερον διέγειντο. "Ono δὲ συνελθόντες ἑρώτων, ἵνα τῷ πλήθει δυσωπήσωσιν. )Ακούσαντες δὲ πρὸ τοῦ πάθους, ὅτι οὖδεὶς οἶδε τὴν ἡμέραν, ὅμως xai νῦν πάλιν ἑρωτῶσιν Ἐπεὶ γὰρ Ίχουσαν ὅτι μέλλουσι λαμθάνειν τὸ Πνεῦμα, ὡς ἄξιοι λοιπὸν {θελον μαθεῖν, καὶ ἀπαλλαγῆναι τῶν δυσχερῶν ἐἔπε- θύμουν. Οὐκ εἶπον δὲ, Πότε; ἀλλ'. Ei. dv τῷ χρόνῳ τωύτῳ; εἰ νῦν; φασίν. Οὕτως ἐπεθύμουν τὴν fipi- βαν. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ οὐδὲ τετρανῶσθαί πως αὐτοῖς, τί mov ἦν d, βασιλεία. Όὔπω γὰρ ἦν διδάξαν τὸ Πνεύμα. Etxcv && τὸ, «᾿Αποχαθιστάνεις, » ὅτι µεί- ζονα λοιπὸν περὶ αὐτοῦ ἐφαντάζοντο. Διὸ {καὶ αὐτὸς ἀντ µένιως αὐτοῖς διελέγεο Οὐ γὰρ εἶπεν, Οὐδὶ ὁ Γιὸς ο-δεν, ἀλλ᾽, « 0ὐχ ὑμῶν ἐστι. » Καὶ ἵνα μὴ ἀθυ- µύήσωσιν, ἐπήγαγεν. «᾽Αλλὰ λήψεσθε δύναµ.ν, » xal τὰ ἑξῆς. Καὶ ἐκεῖνοι μὲν οὐ περὶ τῆς συντελείας
ἡ 2ώτησαν, αὐτὸς δὲ 8 οὐκ ἑρώτησαν διδάσκει ὅτι D
ἀρίστου διδασκάλου ἐστὶ, μὴ ἃ βούλονται o! parta, ἀλλ) à συμφέρει μαθεῖν, διδασκειν. Δ.ά τοι τοῦτο οὐ πρὸς τὴν ἐρώττσιν ἀπήντησεν, ὡς μηδὲν ἔχου- σαν Ὑχρηστὸν, ἀλλὰ τὸ κατεπεῖγχον ἐδίδασκε τοῦ Πνεύματος γὰρ ἦν χρεία μάλιστα αὐτοῖς τότε.
« Εἶπε δὲ πρὸς αὐτούς Οὐχ ὑμῶν ἐστι γνῶναι α χρόνους 7j καιρούς. » Βανταχοῦ τῆς τῶν µελλόντων αὐτοὺς ἀποτειχίζει
1 Matth. χι, 4. !! Matth. imi, 11.
in ejus adventu gaudium. ὅ Preterea autem opor- tebat in coelo nostram comparere naturam, ac per- fectam fieri reconciliationem, ac tunc venire Spiri- tum.Considera autem, ne rursum post assumptum Dominum fugiant, quomodo hac exspectatione, tanquam catena quadam omnes eos illic retineat.
l, 5. « Quia Joannes quidem baptizavit aqua. »
Apostoli in initio aqua baptizati sunt, postea vero etiam sancto Spiritu. Hic jam manifeste suam supra Joannem demonstrat potentiam, ve- luti quando dicebat: « Qui minor est in regno celorum, major Joanne est !f. »
« Vos autem baptizabimini Spiritu sancto non « post multos hos dies. «
B Baptizabimini,dixit; non,Baptizabo,mansuetudi-
nem amplectens et arrogantiam fugiens: preser- tim cum Joannes prius hoc docuisset, dicens: « Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni 15, » superfluum esset ut ipse Per seipsum adderet. Ve- rum annon per gratiam baptizat in cenaculo absque aqua? Utique, nam Spiritus efficacior est, perquem eliam aqua operatur, quandoquidem iqse quoque Christus absque oleo inunctus est.
I, 6. « Itaque congregati interrogabant eum di- « centes : Domine num in tempore hoc restituis « regnum Israeli ? »
Considera hic. Quoniam ante passionem de mundi consummatione interrogaverant,non jam de hoc interrogant, sed de mundano regno. Nam adhuc imperfectius affecti erant Simul autem con- gregati interrogabant, ut multitudine exorarent ac flecterent. Cum autem ante passionem audissent, quod nullus diem nosset, nunc tamen rursum in- terrogant. Quia enim audierant quod Spiritum essent accepturi, tanquam jam digni, scire hoc volebant et hesitationibus liberari cupiebant. Non autem dixerunt: Quando? sed: Num in tempore hoc? utrum nunc?inquiunt;adeo diem desiderabant. Porro videntur mihi nequaquam perspicue cogno- visse quid esset regnum. Nondum enim aderat Spiritus qui eos doceret. Dixerunt autem, « Resti- tuis : » nam majora jam de ipso concipiebant: ideo etiam ipse apertius cum eis disserebat. Non enim dixit, Neque Filius novit,sed : « Non est vestrum. » Et ne constristarentur, subjunxit: 6 « Sed acci- pietis virtutem, » et ceetera. Et illi quidem de con- summatione non interrogarunt, ipse vero docet id quod non interrogarunt. Siquidem optimi prece- toris est docere non qua discipuli discere cupiunt, sed que eis utilia sunt. Propterea interrogationi non respoudet, ut que nihil haberet utilitatis, sed quod magis urgebat docuit: Spiritu namque tunc maxime illis opus erat.
I, 7. « Dixit autem eis : Non est vestrum nosse « tempora vel temporum opportunitates. »
Ubique futurarum cognitione rerum privat
σι OECUMENIT ΤΗΙΟΟΔ EPISCOPI 52
ipsos : non tanquam ignorans, sed quod sciret nihil A γνώσσως, οὐχ ὡς ἀγνοῶν, ἆλλ᾽ ὡς μηδὲν αὐτοὺς, ἐκ
illos ex eo juvari ad spiritualem salutem: hinc etiam indefinite prius ait ad illos: Vos autem bap- tizabimini Spiritu sancto non post multces hos dies. Quodsi quaras, cur non protinus Spiritum demit- tit,aut etiam prefinitum tempus non significaverit, disce quod stalim ab ascensu Spiritus non veniat, ut magis desideratam efflciat sui susceptionem, neque ad certum diem, ut ad certamen paratos ac decentiores ad ipsius adventum reddat !*.
« Que Pater posuit in sua potestate. »
Advertendum est num dictum hoc aliquid afferat momenti volentibus certum humanarum rerum terminum sive fatum tollere. Quod enim ait: « Qua Pater posuit in sua potestate,» tollit fatum, Verum si pater posuit, manifestum est quod et Filius posuerit: omuia enim quo Patris sunt, etiam Filii sunt.
Ι. 8. « Sed accipielis virtutem superveniente « Spiritu sancto in vos, et eritis mihi testes in « Jerusalem et in universa Judaea, et Samaria, et « usque ad extremum terre. »
Quoniam ante hac praeceperat: « In viam gen- tium ne abieritis !*, » etc., quod solis missus esset Israelitis: nunc una cum his, et Samaritanis et cee- teris gentibus predicationem communicat. Simul etiam denuntiat quod per universum orbem pie- tatis sermo diffunderetur. Quid enim aliud preter hoc significat quod ait: « Usque ad extremum terre ? »
I. 9. « Et cum hec dixisset, videntibus illis ele- « vatus est. »
4 Abducens eos a quovis alio ΠΙΡΒΠΙΘΠΊΟ, ne rursum ipsum interrogarent, statim copit in colum conscendere. Addit autem: « Videntibus, illis. » Quando quidem hic situm erat universum fidei negotium ac necessitatis illorum, principium quidem rei videri potuit, finis autem non ita. Propterea quoque astiterunt viri docentes,quod in celo requiescat : neque enim visio ad finem per- tingebat. In resurrectione vero contrario modo, principium quidem visum non est: superfluum namque fuisset, cum is qui resurrexerat vivens appareret, et sepulcrum vacuum esset: flnis vero manifestus erat, nam vivens ipsis manifestabatur
« Et nubes suscepit cum ab oculis eorum. 4
Nubes quidem Dominum suscepit, ut honoris equalitatem ad Patrem demonstraret. De Patre enim dictum est:Nubes et caligo in circuitu ejus 15. Et incarnatus quidem Deus, nube tanquam vchi- culo usus est, nam Dominus erat: Elias vero, igni !*. Ille enim tanquam Dominus universi propria ascendens virtute, terrenum quiddam et quod deorsum fertur, ad ascensum assumit: nec magis ductus quam reducens ipse vehiculum. Elias
13 Joan. xvii, 1 seqq. !* Matth. x, 5.
!5 Psal. xcvi, 2.
τούτου χερδαίνειν τῶν εἷς ψυχικὴν σωτηρίον, εἰδώς' ἐντεῦθεν xal ἆωτέρω ἀορίστως roi πρὸς αὐτούς' "Yuste δὲ βαπτισθήσεσθε iv ΗΠνεύματι ἁγίῳ οὐ μετὰ πολλὰς ταύτας Ἡμέρας. El δὲ ζητεῖς διὰ xb μὴ παρευθὺ τὸ Πνεῦμα καταπέµπει, Tj μὶ xai τὴν προ- θεσµίαν ἐσήμανε, µάνθχ»ε ὅτι παρανυτίκα μὲν τῆς ἀνόδου τὸ Πνεῦμα οὐ παραγίνεται, ἵνα ποθεινοτέραν αὐτοῦ καταστήσῃ τὴν ὑποδοχήν. Οὐχὶ εἰς ῥητὴν δὲ ἡμέραν, ἐναγωνίους αὐτοὺς xai πρὸς τὴν παρουσίαν εὐπρεπεστέρους ποιῶν.
« Οὓς ὁ [Πατὴρ ἔθετο ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ. »
Προσεκτέον et τινα ῥοπὴν δίδωσι τοῦτο τοῖς βου- λομένοις τὸν ὅρον τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων ἀναι- ρεῖν, τοι την εἱμαρμένην. Ti γὰρ εἰπεῖν, « Οὓς ὁ Πατὶρ ἔθετο ἐν τή ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ, » ἀναιρεῖ τὸ εἶμαρ- μένουν. ᾽Αλλ’ εἰ ὁ Πατὶρ ἔθετο, 6zÀov Ότι καὶ ὁ Υιός" πάντα γὰρ τὰ τοῦ Ηατρὸς xai τοῦ Υἱοῦ «iat,
« ᾽Αλλὰ λήψεσθε δύνσμιν ἐπελθόντος τοῦ ἁγίου «Πνεύματος ἐφ᾽ ὑμᾶς, καὶ ἔσεσθέ µοι μάρτυρες Ev «τε Ἱερουσαλὴμ, καὶ iv πάστ τῇ ᾿Ἰουδαίᾳ, xai Σα- « µαρείᾳ, xai ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. »
Ἐπειδὴ πρὸ τούτου παρήγγειλεν. « El; ὃδὸν ἐθ- νῶν µη ἀπέλθητε, » xai τὰ ἑξῆς µόνοις γὰρ ἀπε- στάλθαι τοῖς ἐξ Ἰσραήλ' νῦν μετὰ τούτων, xal Σα- μαρεῦσι καὶ τοῖς λοιποῖς ἔθνεσι τὸ κήρυγμα xata- xotvot, "Άμα δὲ καὶ προχκαταγγέλλει τὸ, μέχρι πάσης τῆς οἰκουμένης, τὸν τῆς εὐαεθείας λόγον χεθῆναι. Τὸ γὰρ, « Ἔως ἔσχατου τῆς γῆς, » τί ἂν ἆἄλλο fjv τοῦτο σηµαίνει,
« Καὶ ταῦτα εἰπὼν, βλεπόντων αὐτῶν, ἐπήρθη.
᾽Απάγών αὐτοὺς ἄλλης ἐρεσχελίας, ἵνα μὴ πάλιν αὐτὺν ἐρωτῶσιν, εὐθὺς Ίρξατο τῆς εἰς οὐρανοὺς avó- 60v. Προστίθησι δὲ τὸ, « Βλεπόντων αὐτῶν, » ἐπειδὴ ἐνταῦθα τὸ πᾶν τῆς πίστεως xal τῆς Χρείας ' αὐτῶν ἡ ἀρχὴ Ίσχυσε τυῦ πράγµατος, τὸ δὲ τέλος οὐκ ἔτι. Διὰ τοῦτο δὲ καὶ παρέστησαν οἱ διδάσκοντες ἄνδρες, ὅτι εἲς τὸν οὐρανὸν καταπαύει' οὐδὲ γὰρ dj ὅόρασις ἐξιχνεῖτο πρὸς τὸ τέλος. Επὶ δὲ τῆς ἀναστάσεως, τούναντίου, ἡ μὲτ ἀρχὴ Οὑχ ὡράθη' παρέλκον γὰρ ἦν, αὐτοῦ τοῦ ἀναστάντος φαινομένου ζῶντος, xal τοῦ µνήµατος χενοῦ' τὸ δὲ τέλος δῆλον, ζῶν γὰρ αὐτοῖς ἐνεφανίπετο.
« Καὶ νεφέλη ὑπέλαθεν αὐτὸν ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν « αὐτῶν.
Νεφέλη μὲν ὑπέλαθε τὸν Κυριον, ἵνα τὸ πρὸς τὸν Ηατέρα ὁμότιμον παραστήσῃ. « Νεφέλη γὰρ καὶ Ὑνό- qoc κύχλῳ αὐτοῦ, » περὶ τοῦ Ηατρὸς εἴρηται. Καὶ ὁ μὲν σαρκωθεὶς Θεὸς, νεφἑλῃι ὀχήματι αχέχρηται, (Κύριος γὰρ), ὁ δὲ Ἡλίας, πυρ. 'O piv γὰρ, τε Δεσπότης τοῦ παντὸς, xal o'xe(q δυνάμει ἀνιὼν, γεῶδές τι καὶ κατωφερὲς πρὸς τὴν ἂνοδον παραλαμµ- θάνει, οὐ μᾶλλον ἀγόμενος fj ἀνάγων τὸ ὄχημα. Δοῦ- λος δὲ ὁ Ἠλίας, καὶ διὰ τοῦτο ἀνωφεροῦς δίφρου
16 IV Reg. 11, 1 seqq.
53 COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM. δι
δεόµενος, xat ἵππων τὸ τάχος αὐτῷ κατανυόντων À vero servus erat, ideoque sursum ferente vehiculo
τῖς ἄνω πορείας. Διὸ xal im' ἐκείνου μὲν εἴρηται" ἸΑνέθη Ἡλίας ἐν συστεισμῷ ὡς εἷς τὸν obpavóv. "Ex! ó& τοῦ Κυρίου, tó: Πορερομένου αὐτοῦ εἷς τὸν οὐρανόν. Δύο δὲ ἄνδρες λευχείμονες πιστοῦνται τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀποχατάστασιν τοῦ Κυρίου, διὰ τὸ, « "Eni δύο ἤ τριῶν μαρτύρων τὸν λόγον καθίστασθαι βέθαιον. »
« Καὶ ὣς ἁτενίζοντες ἦσαν, εἲς τὸν οὐρανὸν πο- ε ρευοµένου αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ ἂνδρες δύο παρειστήκεισαν « αὐτοῖς ἐν ἐσθῆτι λευκή. »
Άνδρες διὰ τὴν ἐνεργειαν ol ἄγγελοι φαινόµενοι χρηματίζουσι, κατὰ τὸ συγγενὲς τοῦ ὁράματος, ἵνα py, τέλεον ἐχπλήξωσι τοὺς Ίδη τῷ ξένῳ τῆς ἀναλή- dec ἐχπεπληγμένους,
« Oi xai εἶπον "Ανδρες Γαλιλαῖοι, τί ἑστήχατε Β
« ἐμθλέποντες εἷς τὸν οὐρανόν ; »
Ανδρες ἀνδράσιν ἐλάλουν, xai ὅμως οὐκ ἦσαν ὁμοούσιοι ἀλλήλοις,
« Οὗτος ὁ Ἰησοῦς ὁ ἀναληφθεὶς ἀφ᾽ ὑμῶν εἷς τὸν « οὐρανὸν, οὕτως ἑλεύσεται, ὃν τρόπον ἐβεάσασθε αὖ- « τὸν πορευόµενον εἰς τὸν οὐρανόν. »
Ἵνα μὴ θορυθῶνται ol μαθτταὶ, xal ὡς οἰχομέ- νου τοῦ διδασκάλου, xal τοῦ σώματος αὐτῷ διαῤ- ῥωέντος, ἀνέλπιστοι λοιπὸν Qoi τῆς im! αὐτῷ προσ- δοχίας, xal διὰ τοῦτο ἄλλος ἀλλαχοῦ διἀσκεδασθῶσι δειλίᾳ καὶ φόθῳ: τούτου χάριν΄ ἐφίστανται οἱ ἄν- δρες, xai τὴν εἷς οὐρανὸν ἄνοδον αὐτοῖς δηλοῦντες, xal τὴν τοῦ προσειλγµµένου σώματος διαμονήν τε καὶ σωτηρίαν, δι’ dv Φασιν. Οὗτος ὁ ᾿]ησοῦς οὕτως ἐλεύσεται πἆλιν. Διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν Τί ἑστήκατε ; ὑπαγαρεύουσιν αὐτοῖς, τῆς περὶ τοῦτο ἀφεμένους ἀσχολίας, πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ παραγενέσθαι, κατὰ τὸ τοῦ Κυρίου παράγγιλµα, τὸ, 'Amà Ἱεροσολύμων p3, χωρίζεσθαι. Διὸ καὶ παραγενόµενοι, ἔτι ὑπότρο- μοι ὄντες διὰ τὴν τοῦ διδασκάλου ἀπουσίαν, οὖκ εἷς την πόλιν ἀνεστρέφοντο, ἀλλ᾽ εἷς τὸ ὑπερῶον ἀνέ- ὄησαν, ὡς si, ἀσφαλέστερον καὶ κρύφιον τόπον. Λέγει δὲ ὁ Χρυσόστομος, ὡς ἐν ἡμέρᾳ Σαθθάτου γέγονεν ἡ ἀνάληψις. Διὸ καὶ ἐπισημαίνεται τὸ, Za6- 6άτου ἔχον ὁδόν ἵνα μὴ δόξωσιν ὡς ἐν Σαθθάτῳ πλείονι τῆς διατάξεως τῆς ἀπὸ τοῦ νόµου χρησάµενοι πεζοπορία.
α Τότε ὑπέστρεφαν elc Ἱερουσαλὴμ ἀπὸ ὃρους τοῦ α χαλουμµένου Ἐλαιῶνος, ὃ ἐστιν ἐγγὺς Ἱερουσαλὴμ « Σαθθδάτου ἔχον ὁδόν. »
Μίλιον Év, ἡ τοῦ Σαθθάτου ὁδὸς, ὥς φησιν ὨὩριγέ- D
νης ἐν τῷ πέμπτῳ Στρωματεῖ, δισχιλίων πηχῶν boys. Καὶ μᾶλλον ἡ ἁγία σκηνὴ καὶ κιθωτὸς το- σοῦτον διάστηµα προελάμθανε τὴν παρεμθολὴν, καὶ ἀπὸ τοσούτου διαστήµατος ἐσκήνουν. *O διάστηµα έξην τοῖς προσκυνοῦσι τὴν ἁγίαν σκηνὴν βαδίζειν iv Σαθθάτψ.
« Καὶ ὅτε εἰσῆλθον, ἀνέθησαν εἷς τὸ ὑπερῷον, οὗ « ἦσαν καταµένοντες, ὃ τε Πέτρος, καὶ ᾿Ἰάχωδος, xai
« Ἰωάννης, καὶ ᾿Ανδρέας, Φίλιππος καὶ θωμᾶς, Βαρ-
5! Deut. xix, 15,
egens,et equis qui velocitatem itineris illi pararent. Idcirco etiam de hoc dictum est : Ascendit Elias in turbine tanquam in celum ; de Domino vero : Eunte illo in celum. Duo autem viri albis induti confirmant Domini in celos restitutionem propter id quod dicitur: « Per duos aut tres testes sermo firmus constituitur !'. »
I, 10. « Cumque intentis essent oculis,eunte illo « in celum : et ecce duo viri astiterunt ipsis in « veste alba »
Angeli apparentes propter operationem viri ap- pellantur, juxta visionis cognationem : ne omnino consternarent eos qui jam novitate assumptionis perculsi erant.
« I, 11. Qui et dixerunt : Viri Galilei, quid statis « intuentes in celum ? »
Viri viris loquebantur. nec tamen similis erant substantis.
« Hic Jesus qui assumptus est a vobis in celum, «ita veniet quemadmodum vidistis eum euntem in « celum. »
Ne turbentur discipuli, etveluti pereunte 8 pre- ceptore ac diffluente illi corpore, spe destituantur in posterum qua exspectandus erat, et propterea alius alio dispergatur metu ac timore: ob hanc causam adveniunt viri, et ascensum in colum ipsis manifestantes et corporis permanentiam ac salutem his verbis quibus dicunt : Hic Jesus ita rursum veniet. Per hoc autem quod aiunt: Quid statis ? admonentillos ut, relicta cura de ea re, Jerosolyma redirent juxta Domini preceptum,quo dixerat : Ab Jerosolymis ne discederent. Idcirco etiam cum eo accessissent, adhuc subtimidi prop- ter preeceptoris absentiam, in civitate non versa- bantur,sed in coenaculum ascenderunt, tanquam in tutiorem et occultum locum. Dicit autem Chry- sostomus quod die Sabbati facta est assumptio.Ideo etiam annotatur : Ad Sabbati iter : ne videantur, Sabbato, majori usi pedestri itinere quam a lege constitutum esset.
L, 12. « Tunc reversi sunt Jerusalem a monte « qui vocatur Oliveti, qui est juxta Jerusalem « (nempe) ad Sabbati iter. »
Unum milliare, quod iter erat Sabbati, ut ait Origenes quinto Στρωματῶν sive Miscellaneorum, duorum millium cubitorum erat. Idque potissi- mum, quod sanctum tabernaculum et arca tanto interstitio castrorum ordinem precedebat, et a tanto intervallo tentoria figebant, quo spatio lice- bat his qui castrametati erant, sanctum taberna- culum Sabbato accedere.
I.13,14.«Etcum introissent,ascenderuntin cena- «culum,ubi manebant et Petrus et Jacobus,et Joan- «nes et Andreas, Philippus etThomas,Bartholomeeus
55 OECUMENII TRICCJE EPISCOPI 56
« et Mattheus, Jacobus Alphei et Simon Zelotes, À « θολομαῖος xai Ματθαῖος, Ἰάκωδος ᾽Αλφαίου xal
« et Judas Jacobi. Hi omnes erant perseverantes « unanimiter in oratione et obsecratione, cum « mulieribus et Maria Matre Jesu, cumque fratri- « bus ipsius. »
Petrus, interpretans vel cognoscens : Jacobus, supplantator laboris.Joannes,gratia Dei : Andreas, decens potentia vel, condemnatus : Philippus, os viduarum vel os lampadis: Thomas, abyssus vel geminus seu dubius. Bartholomeus, fllius ejus qui suspendit aquas : Matthaeus, donatus : 9 Jaco- bus Alphei, supplantatio. Simon Zelotes, discipli- na vite : Judas Jacobi, hic et Thadd:wus vocaba- tur. Discipulos nominatim recenset, ut ostendat quod, cum passionis tempore lapsi essent. Judas quidem seipsum a choro apostolorum omnino dejecit. Petrus vero et simul erat, et a preeceptore per trinam interrogationem revocatus est.Quod si Joannem in sua accepisse Christi Matrem prodi- tum !* est, certe cum Joannes una cum apostolis adesset, etiam ipsa simul aderat. — Alio modo, Non frustra discipulorum facit catalogum: sed demonstrare volens quod humanum quidpiam » passi erant, at non in lapsu permanserant. Siqui- dem Petrus qui negaverat, amaris lacrymis a ne- gatione absolutus est,veluti ex hoc manifestum est, quod paulo post creditum sit ipsi rationale ovile. Thomas qui incredulus fuerat, ab incredulitate sanatus est, vulneribus ac latere manibus contrec- tatis. Itaque cum alii omnes simul essent, solus desideratus est Judas. Et Maria Dei Mater aderat, quandoquidem et Joannes, qui hanc in sua acce- perat, et fratres aderant. Quid si et Joseph spon- sus in vivis erat, utique aderat et ipse: maxime autem hic, qui, dubitantibus flliis suis, nunquam circa dispensationem dubitavit. Sed manifestum est quod jamdudum mortuus erat: quia neque ipse tunc aderat, cum cognati Jesum docentem videre cuperent. Quid enim ait ?« Mater tua et fratres tui querunt te foris !?, » non autem addi- tur : Et pater tuus.
CAPUT II.
Petri concio ad eos quibus notum erat de morte et apostolatu Jude proditoris :in quo narratur etiam de Matthiz substitutione, qui per orationem sorti- tus est apostolatum gratia Dei.
I, 15. « Et in diebus illis surgens Petrus in medio ediscipulorum dixit,eratque turbahominum simul « fere centum viginti. »
Surgit Petrus,non Jacobus.ettanquam ferventior, et velut is cui discipulorum 89 presidentia com- missa erat. Proterea quoque Jacobus modestus erat, oralioni ac quieli magis aptus, cseteris videli- cet negotia tractantibus.ldeoque Jerosolymitanam presidentiam illicedunt. Vide autem quomodouni- versacommuni decreto faciat,etnon ex primatu neque sua auctoritate, Centum autem viginti simuladerant
45 Joan. xix, 26, 27. !* Matth. xi, &9.
« Σίµων ὁ Ζηλωτὶς, καὶ Ἰούδας Ἰακώδου. Οὗτοι « πάντες σαν προσκγρτεροῦντες ὁμοθυμαδὸν τῇ « προσευχῇ xal τῇ δεήσει, σὺν γυναιξὶ καὶ Μαρίᾳ « τῇ Μητρὶ τοῦ Ἰησοῦ, xai σὺν τοῖς ἀδελφοῖς αὖ- « τοῦ. »
Ἰ]έτρος, ἐπ'λύων ἤ ἐπιγνούς. Ἰάκωθος, πτερνι- στὶς πόνου. Ἰωάννης, χάρις θεοῦ. ᾿Ανδρέας, δύνα- µις εὐπρεπὴς, 7| κατακρινόµενος. Φίλιππος, στόμα χτρῶν, 5 στόμα λαμπαδος. θωμᾶς, ἄθυσσος fj δίδυ- poc. Βαρθολομαῖος, υἱὸς χρεµάσας ὕδατα. Ματθαῖος, δεδωρηµένος. Ἰάκωθος ᾿Αλφαίου, πτερνισµός. Σί- µων ὁ Ζηλωτὴς, µάθησις ζωῆς. Ιούδας ᾿Ιακώδο», οὗτος xai 8280aioc ἐκαλεῖτο. Καταλέγει τοὺς µαθτ- τὰς ὀνομαστὶ, ἵνα δείξῃη, Gc σφαλέντας περὶ τὸ πά-
B 925. Ιούδας μὲν πάντη ἑαυτὸν ἔξωσε τοῦ χοροῦ τῶν
ἀποστόλων. Ὁ δὲ Ἱ]έτρος xai συνῆν, καὶ πρὸς τοῦ διδασκάλου διὰ τοῦ τρισσοῦ τῆς ἐρωτήσεως ἀναχξ- χλητχι. Eb δὲ τὴν τοῦ Χριστοῦ Μητέρα λαθεῖν τὸν ωάννην ἀναγἔγραπται εἰς τὰ ἴδια, ἀλλ) οὖν παρὀν- τος Ἰωάννου τοῖς ἀποστόλοις, xai αὐτὴ συμπαρῆν. ---"Ἄλλως. Οὐ µάτην τὸν καταλογον ποιεῖται τῶν μαθητῶν, ἀλλὰ βουλόμενος παραστῆσαι καὶ τῶν πα- θόντων μὲν ct, καὶ μὴ ἐναπομεινάντων δὲ τῷ πτώ- ματι. Ὁ piv γὰρ ἀρνησαμενος Πέτρος, mixti δα- κρύφῳ τὴν ἄρνησιν ἀπελήσατο, ὡς δῆλον, do' Qv µι- κρὸν ὕστερον τὸ λογικὸν πιστεύεται ποἰµνιον. Ὅ δὲ ἀπιστήσας θωμᾶς, ἰάθη τὴν ἀπιστίαν tfj ψηλαφήσει τῶν χειρῶν τραυμάτων xai τῆς πλευρᾶς. "Dote παν- των συνόντων τῶν ἄλλων, µόνος ἀπελείπετο Ίουδας. Καὶ Μαρία δὲ ἡ θεοτόχος παρΏν' ἐπεὶ καὶ ὁ ταύτην παραλαθὼν slc τὰ ἴδια Ἰωάννης, καὶ ol ἀδελφοὶ παρ- ἧσαν. E! δὲ καὶ ᾿Ιωσὴφ ὁ μνηστὴρ ἔζη, παρῆν ἄν καὶ αὐτός, Καὶ µαλιστα οὗτος ὁ μηδἐ ποτε, ὥσπερ οἱ ἐξ αὐτοῦ, περὶ τὴν οἰκονομίαν ἑνδοιάσας. ᾽Αλλὰ δῆλον Oct πάλαι ἑτεθνήχει. Ἐπεὶ μηδὲ oce. διδάσκον- τα τὸν ']ησοῦν ἡξίουν ol συγγινεῖς θεάσασθαι, xai αὐτὸς παρῆν. Τί γάρ φησιν ; « Ἡ µήτηρ σου καὶ οἱ ἀδελφοί σου ζητοῦσί σε ἔξω, » ἀλλ᾽ οὐχὶ, Καὶ ὁ πα- τήρ.
ΚΕΦΑΛ. B'.
Πξιρου διαλογος πρὸς τοὺς µαθητευθέντας περὶ θανατου xal ἀποστολῖς ᾿]ούδα τοῦ προδότου' ἐν d περὶ ἀντεισαγωγῖς Ματθίου κληρωθέντος χάριτι θεοῦ διὰ προσευχῖς.
« Καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις ἀναστὰς Hitpoq ἐν « μέσῳ τῶν μαθητῶν εἶπεν ἦν τε ὄχλος ὀνομάτων « ἐπὶ τὸ αὐτὸ ὡς ἑκατὸν εἴχοσιν. »
ἸΑνίσταται ὁ Ἠέτρος, οὐχ ὁ Ἰάκωδος, καὶ ὡς θερ- µότερος, καὶ ὡς τὴν προστασίαν τῶν μαθητῶν ἐγ- χεχειρισµένος. Ἄλλων τε καὶ ἐπιεικὴς ἦν ὁ ᾿Ἰάκω- θος, καὶ μᾶλλον τῇ προσευχῇ xai τῇ ἡσυχίᾳ ὠφέλι- poc, τῶν ἄλλων δηλονότι µεταχειριζόντων τὸ πρᾶ- μα. Διὸ καὶ τῆς iv Ἱεροσολύμοις αὐτῷ χαθέὀρας παραχωροῦσιν. "Opa δὲ πάντα κατὰ χοινῆς αὐτὸν γνώμης ποιοῦντα, xal οὐχ ἀρχικῶς οὐδὲ μετὰ ἐξου-
$1 COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM. 98
σίας. Ἑκατὸν δὲ εἴχοσι συμπαρῖσαν ἀπὸ τῶν πι- Α exhis qui Domino crediderant.Siquidem etscptua-
στευσάντων τῷ Κωρίῳ. Ἠσαν γὰρ καὶ ἐθδομήκοντα xal πεντακόσιοι, οὕς xal ἁναστάντα λέχει Ηαῦλος θεάσασθαι τὸν Κύριον. "AAA εἰκὸς τούτους τῶν ἐγ- χριτοτέρων εἶναι καὶ τῶν πρὸς τὸ παῤῥησιάζεσθαι θερμοτέρων.
€ Άνδρες ἀδελφοὶ, ἔδει πλγρωθῆναι τὴν Γραφὴ « ταύτην, ἣν προεῖπε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ στό- « µατος Δαυίδ. »
Παραμυθεῖται αὐτοὺς ἀπὸ. τῖς προῤλήσιως. Καὶ οὐ λέγει, "Hv Δαυὶϊδ εἶπεν, ἀλλὰ, Τὸ Ηνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ στόµατος Δαυίδ. Τίδὲ τοῦτο ἦν; "Oca ὁ pr περιξ- χει ψαλμός' dw καὶ αὐτὸς μικρὸν Όπισθεν µνηµο- νεύσει. Περὶ Ἰούόα δὲ εἰπὼν, ἐπιεικῶς ἅμα µετα- χειρίζεται καὶ ἀφιλαπεχθτμόνως τὸν λόγον. Οὐ γὰρ λέχει, Τοῦ χαταράτου, τοῦ μιαροῦ, ἀλλ᾽ ἁπλῶς τὸ γεγενημένον δηλοῖ. Ἐπαγαγὼν δὲ τὸ, Οὗτος μὲν οὖν ἐκτήσατο χωρίον ἐκ μισθοῦ τῆς ἀδικίας, καὶ ὅτι πρηνὴς γενόμενος ἐλάκησεν, ἥτοι, διεσχίσθη, τὸ μὲν κτήσασθαι οὐκ εἰς τὸν ᾿Ιούδαν ἀναφέρων εὔρηκεν. Οὐ Υὰρ αὐτὸς ὠνήσατο τὸ χωρίον, ἀλλ᾽ ol ἱερεῖς, ἀπὸ τῶν ῥιφέντων ὑπ) αὐτοῦ ἁργυρίων ἐν τῷ ναφ. ᾿ἘΕπεὶ δὲ μισθὸς ταῦτα τῆς προδοσίας Ἰούδα, ἐχείνῳ xai 1, χτῆσις λογίζεται. Καὶ πάλιν, ἐπεὶ εἷς ταφὴν τοῦτο ἀφώρισται, πεπλήρωται ἡ Γραφή. Τὸ, « Kai ἡ ἔπαυλις αὐτοῦ ἠρημωμένη.» Τί γὰρ ἑἐρημότερον τάφων ; Aix δὲ τοῦ εἰπεῖν Πρτνὴς Ὑενόμενος ἑλά- χησε µέσος, ἔδειξεν ὅτι ἅμα τῷ προδοῦναι, ἐκ τῆς ἄγαν ὀλιγωρίας καὶ ῥᾳθυμίας ἐχρήσατο δι) ἀπογνώ- σεως τῷ τοιούτῳ τέλει. 'Αγχόνι δὲ χρησάµενον εἷ- πόντων τῶν Ἱερῶν Εὐαγγελίων, εἰ οὗτος νῦν, πρηνῆ γενέσθαι αὑτὸν, καὶ ὅσα ize, ἀναγράφει, οὐδὲν εἷς διαφωνίαν. ᾿Αμϕότερον γὰρ Υέγονε, διαῤῥαγέντος τοῦ καλωδίου ὑφ᾿ οὗ ἡ ἀγχόνη, καὶ οὕτω πρηνοὺς ἐπὶ γῆς κατενεχθέντος καὶ λελακηχότος. Ἐν ὅσῳ δὲ ταῦτα μετὰ μ) ἡμέρας περὶ αὐτοῦ διεξηγεῖται, τὸ παραχρῆμα τῆς προδοσίας ταῦτα γενέσθαι πιστοῦ- ται.
« Περὶ Ἰούδα τοῦ γενοµένου ὁδηγοῦ τοῖς συλλα- « θοῦσι τὸν ᾿]ησοῦν, ὅτι καττριθμημµένος ἦν σὺν e ἡμῖν, καὶ ἔλαχε τὸν χλῆρον τῆς διακωνίας ταύτης. « Οὗτος μὲν οὖν ἐκτήσατο χωρίον ix τοῦ μισθοῦ « τῆς ἀδικίας, xal πρηνὴς Ὑενόμενος ἐλάκησε μὲ- « σος, καὶ ἐξεχύθη πἆντα τὰ σπλάγχνα αὐτου. Καὶ « Ὑνωστὸν ἐγένετο πᾶσι τοῖς κατοικοῦσιν "Itpouca-
« Au, ὦστε κληθῆναι τὸ χωρίον ἐκεῖνο τῇ ἰδίφῃ
α ὀιχλέκτῳ αὐτῶν, ᾽Ακελγαμὰ, τουτέστι, Χωρίον « αἵματος, Γἐγραπται γὰρ ἐν β[θλῳ Ψαλμῶν. Γενη- « Ot 1, ἔπσυλις αὐτοῦ ἔρημος. καὶ μὴ ἔστω ὁ κατ- « ouv iv αὐτῇ, xai τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ λάδοι e ἕτερος »
Ὁ Ἰούδας οὐκ ἐναπέθανε τῇ ἀγχόνφ, ἀλλ) ἐπε- θίω, κατενεχθεὶς πρὸ τοῦ ἀποπνιγῆναι. Καὶ τοῦτο δτλοῦσιν al τῶν ἀποστόλων Πράξεις, ὅτι πρηνὴς γενόμενος ἐλάκησε µέσος. Τοῦτο δὲ σαφέστερον
ginta erant, et quingenli quos ait Paulus vidisse Dominum postquam resurrexerat ??, Sed hos veri- simile est ex his fuisse qui magis approbati erant et ad liberiàs loquendum ferventiores.
l. 16. « Viri fratres, oportuit Scripturam hanc « impleri, quam praedixit Spiritus sanctus per os « David. »
Consolatur eos a prophetia. Necait : Quam David dixit, sed Spiritus sanctus per os David. Quenam autem hec erant? Quicunque psalmus centesimus octavus continet : quorum etiam post pauca faciet mentionem.0Oe Juda autem loquens,modeste simul et absque omni invidia tractat sermonem. Neque enim exsecrandum vocat aut scelestum, sed sim- pliciter quod factum est indicat. Porro quod sub- junxerit: Hic itaque adeptus est predium e mer- cede iniquitatis, et quod precipitio crepuit aut diffra ctusest:priusquidem,nempeadeptum esse predium non ad Judam referens dixit.Neque enim ipse pre- dium emit sed sacerdotes exargenteis quos Judas in templo abjecerat:verum quiailli erant merces prodi- tionis Jude. possessio quoquereputaluripsius. Rur- sumque,quia praediumin sepulturain separatum est completa est Seriptura qua ait : « Commoratioejus - deserta est 51. » Quid enim sepulcris magis deser- tum est? Per hoc autem quod ait, Procipitio cre- puit medius : ostendit quod simul ut prodidit.pree nimia animi pusillanimitate et socordia tali fine per desperationem usus est. Verum cum sacra Evangr-
C lia dicant prefocatione aut suspendio usum, licet
hic precipitatum fuisse asserat, et quecunque deinceps narrantur, nihil ex hoc dissonantis con- sequitur: utrumque enim factum est, Confraclo namque funiculo quo praefocatus erat, ita preicipi- tio in terram decidit ac crepuit.Interim autem dum hec post quadraginta dies de eo narrantur, proti- nus hac a proditione facta fuisse confirmat.
131 « I, 16-20. De Juda qui fuit dux itineris his « qui comprehenderunt Jesum, qnia annumeratus « erat nobiscum, et sortitus erat sortem ministerii « hujus, Siquidem hic adeptus est predium de « mercede iniquitatis, et pronus crepuit medius, « et effusa sunt omnia viscera ejus. Et innotuit « omnibus habitantibus Jerusalem, ita ut appella- « retur predium illud proprio illorum idiomate, « Hacaldema, hoc est, Ager sanguinis. Scriptum « est enim in libro Psalmorum : Fiat commoratio « ejus deserta, et non sit qui habitet in ea, et « episcopatum ejus accipiat alter ?*. »
Judas suspendio e vitanon discessit,sed supervixit : dejectusest enim priusquam prefocaretur ; idque a- postolorumActaindicantquod prouuscrepuita edius Hoc autem planius scripsit Papias Joannis apostoli
*? [ Cor. xv, 6 seqq. ?! Psal. Lxvii, 26 ; Act. 1, 20. 33 Psal. cviri, 8.
59 OECUMENTII TRICCJE EPISCOPI 60
discipulus, dicens : Ad magnum impietatis exem- À ἱστορεῖ Παπίας 6 Ἰωάννου τοῦ dmoctóÀoo μαθητὶς,
plum in hoc mundo permansit Judas. In tantum enim corpore inflatus ut progredi non posset, cum currus levi cursu pertransiret, curru compressus est, ita uL funderentur ejus intestina. Alio modo. Corpore enim adeo inflatus est, ut. neque posset progredi qua currus levi cursu pertransibat, imo ne solum quidem capitis tumor. Siquidem et pal- pebras oculorum ejus adeo intumuisse ferunt, ut lumen omnino videre non posset, oculi vero illius neque διόπτρας, nempe instrumenti medicorum adminiculo apparere possent, tanta profunditate ab exteriori aspectu erant separati: genitale veroillius membrum omnem excedebat obscenitatem ac ma- gnitudinem. Porro sanies ac vermes contumeliose confluentes ex toto ipsius corpore ferebantur egre- dientes, per sola loca secretoria. Post multa vero tormenta et ultiones, quum in suo praedio,ut aiunt, mortuus esset, prafetore predium illud desertum permansit, et non habitatum usque in hodiernum diem. Sed neque ad boc usque tempus locum illum quisquam przaterire potest, nisi obturatis manu naribus. Suggerit autem [Lucas hoc loco Jude supplicium quod statim subsecutum est. Nam imbecilliorum animae presentibus refenantur po- tissimum. Auxit autem peccatum, 12? vocans eum proditorem : supplicium vero, cum hoc etiam illum passum essecommemorat. Hacaldema autem dictum esse predium, non a Juda, sed a Judeis intendit. Nam ait: Proprio illorum idiomate, nempe Judzis iniquitatem attestantibus.
I, 21-25. « Oportet igitur ut ex his viris qui no- « biscum versati sunt omni tempore,quo intravit et « exivit inter nos Dominus Jesus, exorsus a bapti- « smate Joannis,usque ad eum diem quo assumptus « est a nobis, unus quispiam constituatur testis « resurrectionis ejus nobiscum. Et statuerunt « duos, Joseph qui vocatur Barsabas, qui cogno- e minatus est Justus,et Mathiam:et orantes dixerunt: « Tu, Domine, qui corda nosti omnium, ostende « utrum ex his duobus elegeris, ut accipiat sortem « ministerii hujus apostolatus,unde praevaricatione « excidit Judas, progrediens in locum suum. »
Rem illis communicat nein pugnam evadat, et in contentionem incidant.Propterea quoque incipiens: Viri fratres (inquit), oportet eligi a vobis, multi-
λέγων, Μέγα ἀσεθείας ὑπόδειγμα ἓν τούτῳ τῷ κόσμφ περιεπάτησεν Ἰούδας. Πρησαθεὶς γὰρ ἐπὶ τοσοῦτον τὴν σάρκα, ὥστε μὴ δύνασθαι διελθεῖν, ἁμάξης ῥᾳ- δίως διερχοµένης, ὑπὸ τῆς ἁμάξτς ἐπιέσθη, ὥστε τὰ ἔγκατα αὐτοῦ ἐκχενωθῆναι. -- Άλλως. Ἐπρήσθη Υ2ρ ἐπὶ τοσοῦτον τὴν σᾶρχα, (ctt μηδὲ ὁπόθεν ἅμαξα ῥᾳδίως διέρχεται, ἐκεῖνον δύνασθαι διελθεῖν, ἀλλὰ μηδὲ αὐτὸν µόνον τὸν τῆς κεφαλῖῆς ὄγκον. Τὰ μὲν γὰρ βλέφαρα τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ φασι τοσοῦ- τον ἐξοιδῆσαι, ὡς αὐτὸν μὲν καθόλου τὸ φῶς μὴ βλέ- πειν. Τοὺς ὀφθαλμοὺς δὲ αὐτοῦ μηδὲ ὑπὸ ἱἰατρικῆς διόπτρας ὀφθῆναι δύνασθαι, τοποῦτον βάθος εἶχον ἀπὸ τῆς ἔξωθεν ἐπιφανείας" τὸ δὲ αἶδοῖον αὐτοῦ πά- σης μὲν αἰσχύνης ἀπδέστερον xal μεῖζον φαίνεσθαι. Φέρεσθαι δὺ αὐτοῦ, τοὺς ἐκ παντὸς τοῦ σώματος συῤῥέοντας ἰχῶράς τε xal σκώλιτνας εἷς ὕδριν δι’ αὐτῶν µόνον τῶν ἀναγκαίων. Μετὰ δὲ πολλὰς βασά- νους καὶ τιμωρίας, ἐν ἰδίῳ φασὶ χωρίῳ τελευτήσαν- τος, ἀπὸ τῆς ὀσμῆς ἐρημόν τε καὶ ἀοίκητον τὸ χω- plov μέχρι τῆς νῦν γενέσθαι. "AX οὐδὲ µέχρι τῆς σήμερον δύνασθαί τινα ἐκεῖνον τὸν τόπον παρελθεῖν, ἐὰν μὴ τὰς ῥίνας ταῖς χέροὶν ἐπιφράξῃ. Μνημονεύει δὲ ὁ Λουκᾶς ἐνταῦθα τοῦ πάθους τοῦ Ιούδα τοῦ παρ- αυτίκα. Τῶν γὰρ ἀἁσθενεστέρων αἱ ψυχαὶ τοῖς πα- ροῦσι μάλιστα σωφρονίζονται. Ηὔξισε δὲ οὐ τὴν ἁμαρτίαν, προδότην αὐτὸν ἀποχαλέσας, ἀλλὰ τὴν τιµωρίαν, ὅτι τόδε καὶ τόδε ἔπαθε διεξιών. ᾿Ανελ- δαμὰ δὲ τὸ χωρίον οὐχ ὑπὸ τοῦ Ἰούδα, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων κεκλῆσθαι. Φησὶ γάρ' Τῃ ἰδίᾳ διαλέκτῳ, μαρτυρούντων Ἰουδαίων τὸ παρανόµτµα.
« Ast οὖν συνελβόντων ἡμῖν ἀνδρῶν ἐν παντὶ χρό- « vp, ἐν ᾧ εἰσῆλθεν καὶ ἐξῆλθεν ἐφ᾽ ἡμᾶς à Κύριος « Ἰησοῦς, ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος Ἰωάν- « voo, ἕως τῆς ἡμέρας, ἧς ἀνελήφθη ἀφ᾽ ἡμῶν, µάρ- « tupa τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ γενέσθαι σὺν ὑμῖν ἕνα « τούτων. Καὶ ἕστησαν δύο, ᾿Ἰωσῖφ, τὸν καλουµε- e vov Βαρσαθᾶν, ὃς ἐπεχλήθη Ἰοῦστος, καὶ Ματθίαν. « Καὶ προσευξάµενοι εἶπον Σὺ, Ἑόριε, καρδιογνώ- « στα πάντων, ἀἁνάδειξον Ov. ἐξελέξω ἐκ τούτων τῶν « δύο, ἕνα λαθεῖν τὸν κλῆρον τῆς διαχονἰας ταύτης « καὶ ἀποστολῆς, ἐξ Tic παρέθη Ἰούδας πορευθῆναι « εἷς τὸν τόπον τὸν (toy, »
᾿Αναχοινοῦται αὐτοῖς, ἵνα pd, τὸ πρᾶγμα περιµή- χητον γένηται, xal εἲς φιλονειχκίαν ἐμπέσωσι. Ad τοῦτο xal ἀρχόμενος, ἆνδρες ἀδελφοὶ, φησὶ, δεῖ
tudini judicium permittens, simulque et eos qui D ἐκλέξασθαι ἐξ ὑμῶν, τῷ πλήθει τὴν χρίσιν ἐπιτρέ-
eligerent venerandos reddens, et seipsum invidia liberans erga illos : tum quia fleri oportebat, tum quod prophetam inducat dicentem : Episcopatum ejus accipiat alter. E quibus autem oportet ? Ex his qui sui probationem prebuerant tempore quo apud ipsos fuerant congregati. Ideo neque ait: E mansuetis, ne cieteros contristaret, visus contu- melia afficere. Addidit autem : « Exorsus a bapti- smate Joannis. » Nam qus ante hoc acta erant nullus ipsorum noverat qui didicisset ac presens fuisset, nisi tantum is qui ipsos elegerat, sed per Spiritum discebant. Testem vero dicit resurrectio-
πων, xzi ἅμα καὶ τοὺς ἐκλεγομένους αἰδεσίμους ποιῶν, xal ἑχῦτῶν ἁπαλλάσσων τῆς πρὸς τοὺς ἃλ- λους ἀπεχθείας. Καὶ ὅτι μὲν ἔδει γενέσθαι, καὶ τὸν προφήτην εἰσάγει λέγοντα, Τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ λάθοι ἕτερος. "Ex τίνων δὲ δεῖ Ex τῶν διὰ τῆς συν- ελεύσεως τῆς πρὸς αὐτοὺς τῷ χρόνῳ παρασχομέ- νων τὸ δοχίµιον ἑαυτοῦ. Διὸ οὐδὲ, Ἐκ τῶν ἐπιεικῶν, εἴπεν, ἵνα μὴ τοὺς ἄλλους λυπήσῃ, ὑθρίζειν Box, ᾿Αρξάμενος δὲ προσέθηκεν' » ᾽Απὸ τοῦ βαπτίἰσμα- τος Ἰωάννου. » Τὰ γὰρ περὶ τούτου, αὐτῶν οὖὐδεὶς δει μαθὼν xal παγὼν, εἰ μὴ µόνος ὁ ἐκλεξάμενος, ἀλλὰ Πνεύματι ἐμάνθανον,. Τῆς ἁναστάσεως δί φησι
61 COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM. 62
μάρτυρα. Τοῦτο γὰρ μάλιστα τῆς Ἰησοῦ θεότητος À nis. Nam hoc divinitatis Jesu potissimum erat fir-
τὸ κεφάλαιον. Ἐπεὶ xai τῶν θχυµάτων αὐτοῦ τῶν πρὸ τοῦ πάθους, πολλοὶ ἦσαν μάρτυρες καὶ τῶν τε- θεαµένων ἀπίστων. ᾿Αναπληροῦν δὲ τὸν ἀριθμὸν ἔσπευδον τῶν ἁποστόλων, ἵνα μὴ dj τοῦ διδασκάλου ἐκλογὴ ὥσπερ ἠχρωτηριασμένη d. Οὐχὶ πολλοὺς δὲ ἔστισαν, ἀλλὰ δύο µύνους, ἵνα μὴ µείζων dj ἀθυμία γένηται, πολλῶν ἀπεχλεγομένων. Βχρσαθᾶς δὲ καὶ Ἰωσὴφ καὶ Ἰοῦστος, fj διαστολῆς ὀνόματα f, σπου- δῆς. Εὐκαίρως δὲ καρδιογνώστην xaÀoüct xal οὐ λέγουσιν, "ExAs£at, ἀλλὰ, Ανάδειξον τὸν ἐκλεγέντα. lixvta γὰρ ἔγνωσται χαὶ ὥρισται παρὰ τῷ Oct, xa: πρὸ τῶν ἐνθυμήσεων ἡμῶν. Κλῆρον δε καλεῖ, τὸ πᾶν τῆς τοῦ θεοῦ φιλανθρωπίας δεικνὺς καὶ ἔκλο- γῆς, xal τῶν παλαιῶν ἀναμιμνήσκω,, ὅτι xal τοὺς λευίτας οὕτως ἐκληρώσατο. Ὡρ.σμένως δὲ, Τῆς δια- χονίας ταύτης, Φφησαίν ἦσαν γὰρ xai ἄλλαι. Τόπον δὲ ἴδιον, τοι τὴν ἀγχόνην καλεῖ, τουτέστιν, Tq ἄξιον ἑαυτὸν παρεσκεύασεν ὁ Ἰούδας διὰ τῆς προ- 3oslac. "M ὅτι τοῦ Ἰούὸα ἐξαπωσμένου, οὗτος ἴδιον σχοίη, τὴν ἐκείνου λαμθάνων ἐπισκοπήν.
« Καὶ ἔδωκαν χλήρους αὐτῶν, χαὶ ἔπεσεν ὁ χλῆ- « poc ἐπὶ Μαχθίαν, xal συγκατεψηφίσθη μετὰ τῶν « ἔνδεχα ἀποστόλων. »
Οὕτω τἆλεον κατηρτισµένοι κλήρῳ, καὶ οὐ ση- µείφ τὸν ἄξιον µανθάνο»σιν. Οὐκ ἀλόκιμον δὲ τὸ τοῦ χλτροῦ. El γὰρ ἐπὶ τοῦ Ἰωνᾶ ἴσχυσε, χυδαίων ἀνθρώπων κληρωσαμένων, tl ἄν ἐπὶ ἁγίων καὶ προσ- ευχΏ τὸ πρᾶγμα ἐπιτρεψάντων; Bib γὰρ ἐκείνων ὀρθὴ γνώµη μόνη κατηύθυνε, πολλῷ μὰλλον ἐνθέων ἀνθρῶν,
ΚΕΦΑΛ. I".
Περὶ θείας τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπιφοιτήσεως
ἐν ἡμέρᾳ Ἱεντηκοστῆς γενομένης εἷς τοὺς πιστεύσαντας, ᾧ Πέτρου λατήχησις περὶ τούτου ix τῶν προτητῶν' περὶ πάθους καὶ
ἄναστασεως xal ἀναλήψεως Χριστοῦ, δωρεᾶς
τε τοῦ ἁγίου Πνεύματος, περὶ πίστεως τῶν
παρόντων, καὶ τῖς διὰ τοῦ Ῥαπείσματος αὐ- τῶν σωτηρίας περὶ ὁμονοίας µκοινωφελοὺς, xai προσθήκης τῶν πἰστευόντω».
« Καὶ ἐν τῷ συμπληροῦσθαι τὴν ἡμέραν τῆς « Πεντηκοστῆς, Tav ἅπαντες ὁμοθυμαδὸν ἐπὶ τὸ « αὐτό. Καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ Ίχος « ὥσπερ φερομένης πνοῆς βιαίας, xal ἐπλήρωσεν « ὅλον τὸν οἴκον, οὗ ἦσαν καθήµενοι. Καὶ ὤφθησαν « αὐτοῖς διαμεριζόµεναι γλῶσσχι ὡσεὶ πυρός. ᾿Εκά-
α *
ἅπαντες Ἠνεύματος ἁγίου, xa! ἤρξαντο λαλεῖν « ἕταιραις γλώσσαις. »
« Ἐν τῷ συομπληροῦσθαι τὶν ἡμέραν τῆς Πεν- τηχοστῆς. » Τουτέστι, πρὸς τῇ Πεντηκοστῇ, περὶ αὐτην δη τὴν ἑορτήν, ὅτι χαιρὸς ὠρίμῳ τῷ πνευ- ματικῷ θέρει τὸ δρέπανον ἐπαγαγεῖν, ὅτε διὰ τὴν topi πολλοὶ παρῖσαν val τῶν σταυρωσάντων αὐτὸν, xai ἵνα λαµθάνωσι τῆς ἑαυτῶν µ.:αιφονίας τὸν ἔλεγ- ον. Ἀφνω δὲ ἦχος xal οὐκ ἀνεπαισθήτως ἡ τοῦ Πνεύματος ἐπιφοίτήσις, xai ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, Ίνα τῷ μὲν ἀθρόφ κατακλήξῃ xal διαναστήσῃ μᾶλλον, καὶ
Ἡ Jon. 1, 1 seqq.
mamentum. Siquidem miraculorum ejus que ante passionem edita erant, multi testes erant etiam ineredulorum qui viderant. Studebant autem apo- stolorum explere numerum, ne preceptoris electio veluti mutila esset et imperfecta. Verum non mul- tos statuerunt, sed solos duos, ne major causaretur tristitia, multorum rejectione. Barsabas vero et Joseph ac Justus, vel distinctionis nomina sunt vel virtutis. Opportune autem cordium vocant cognito- rem: necdicunt: Elige, 13 sed quem elegeris ostende. Omnia namque a Deo cognita sunt ac de- finita, etiam priusquam animo concipiamus.Sortem preterea appellat, et rem omnem ostendens benig- nitatis ac electionis esse divinse, et veterum admo-
p nens, quoniam et levitas ita sorte elegit. Determi-
nate autem ait, Ministerii hujus : erant enim et alia locum vero suum, aut suspendium vocat, hoc est, quo sese dignum reddidit Judas per pro- ditionem, vel quod repnlso Juda, hic suum aut proprium habeat locum accepto illius episcopatu.
I, 26. « Et dederunt sortes ipsorum, ceciditque « 8058 super Matthiam : et suffragiis additus est « undecim apostolis. »
Cum nondum perfecti sint, eum qui dignus sit sorteet non miraculo discunt. Non estautem impro. bandum quod sorte flt. Nam si de Jona ** vim habuit cum abjecti ac profani homines sortem mitterent, quidnam desanctis qui rem orationi permittuntsen- tiendum est ? Etenim sisola mensillorumrecta juste negotium direxit, multo magis divinorum virorum.
CAPUT IiI. De divina Spiritus sancti superventione die Penteco-
stes facta super eos qui crediderunt, in quo etiam Petri doctrina e prophetis continetur. nempe de passione, resurrectione et assumptione Christi dono- que Spiritus sancti : de fide et salute eorum qui prasentes erant per baptisma, de consensu in com- munem utilitatem, et appositione credentium.
« Et cum compleretur dies Pentecostes, erant «omnes unanimiter in eodem loco. Et factus est « repentede calosonitustanquamimpetu venientis « flatus vehementis, et replevit totam domum ubi « erant sedentes, et apparuerunt illis divise 84 « linguw in modum ignis, seditque super singulos
θισὲ τε ἐφ᾽ ἵνα ἔχαστον αὐτῶν, xal ἐπλήσθησαν [) « eorum : et repleti sunt. omnes Spiritu sancto,
« ceperuntque loqui aliis linguis. »
« Cum compleretur dies Pentecostes. » Hoc est circa Pentecosten, circa ipsum jam festum : cum tempus esset mature messi spirituali falcem immittere : quando propter festum multi aderant etiam eorum qui ipsum crucifixerant, et ut acci- perentcedisase perpetratz increpationem. Repen- tino autem sonitu et non insensibiliter factus est. accessus Spiritus, et de colo, ut subita quidem consternatione et magis excitaret, et omnes ad
03 OECUMENII TRICCJE EPISCOPI 64
concurrendumiimpelleret: sensibiliter vero ut mira A πάντας συνδραμεῖν παρασκυάσῃ. Tip δὲ μετ’ αἰσθή-
culum confirmaret quod omni careret calumnia. Nam si hoc etiam facto sonitu percalumniam ad ebrieta- tem referebant, quid non dixissent siita factum non esset? De calo autem cum multo impetu, siquidem hoc significare vult pervehementem flatum ut osten- dat opus fuisse ejus qui in coelum assumptus erat, et divinae potestatis. Quemadmodum etiam super mare Rubrum flabatvehemens ventus auster*,.Bene autemin his omnibus per similitudinem locutusest, nempe ὥσπερ, ἱ. tanquam,et ὡσεὶ zopóc,i in modum ignis, ne sensibile quidpiam de Spiritu existimetur. Replevit etiam flatus totam domum, in piscina mo- rem implens: quandoquidem promissum etiam il- lis erat : « Baptizabimini Spiritu Sancto et igni *^ : » etiam hoc abundanti signum eratac vehementis. Ignis vero non replevit domum ne omnino terre- ret, ac videntes fugere compelleret, et ita nihil te- stari possent eorum qua postmodum acta sunt,sed dividitur Spiritus in linguas igneas, residetque su- per singulos eorum, nempe centum et viginti qui in domo residebant. Siquidem ex una radice erat gratia Paracleti in varia dona divisa, linguaque opus erat que. Dei magnalia declararet, que in modum ignis universa repugnantia corriperet. Porro in specie ignis, nam Spiritus quoque Deus est (Deus autem noster ignis consumens est 19), et ut similitudinem naturx demonstraret cum Patre, qui ita Mosi in rubo apparet. Preterea super sin- gulos sedet, stabilitatem ac permanentiam signifi- cans. Dictio enim «Sedit,» idem signiflcat quod permansit et requievit. Considera vero qua apud Joannem, ut ab uno homine 85 cognosceretur, in modum columb:e videtur, descendens super caput Christi. Quandoautem multitudinem totam converti oportebat, tanquam ignis. Idque poterant Hebrei ex Veteri quoque Testamento de Deo intelligere, quod ignis consumens esset. Preterea etiam dum discipuliorationi et obsecrationi mutuaque dilectio- ni incumberent, tunc venit ad eos Spiritus sanctus.
II, 4. « Prout ipse Spiritus dabat eloqui illis. »
Erant enim scite brevesque sententise, quas lin- guis variis proferebaut.
II. 2. « Erant autem Jerosolymis habitantes Ju- « dai, viri religiosi ex omni natione eorum qus « sunt sub calo. »
Quod religiosi essent ex eo ostendit, quod reli- ctis patriis, possessionibus, domibusque dimissis, Jerosolyma eligerent habitare, ut juxta patriam legem ter in anno possentapparere coram Domino
lI, 6 12. « Facta vero hac voce convenit multi- « tudo, et confusa est, quod audirent unusquisqus «lingua sua illos loquentes. Stupebant autem « omneset mirabantur, dicentes intersese : Nonne « ecce omnes isti qui loquuntur Galilcei sunt ? Et « quomodo nos audimus eos propriaquisquelingua « nostra in qua nati sumus ? Parthi, et Medi, et
σεως, ὡς ἂν ἀδιάθλητον τὸ θαῦμα χαταστήσῃ. Et γὰρ καὶ τούτου γενοµέμου εἲς µέθην τὸ παράδοξον ἐνδιέθαλλον, τί οὐκ ἂν εἶπον μὴ οὕτως Ὑγενοµένου ; Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ δὲ μετὰ πολλης τῆς ῥύμῃς. Τοῦτο γὰρ διὰ τῆς βιαίας πνοῖς βούλεται ὁπηλοῦν, ἵνα 2είξῃ, ὅτι τοῦ εἷς οὐρανοὺς ἀναλτφθέντος τὸ ἔργον, xai τῆς θεῖκῆς δυνάµεως' ὡς καὶ ἐπὶ τῆς ᾿Ερυθρᾶς θαλάσσης τὸ βίαιον πνεῦμα τοῦ νότου. Καλῶς δὲ ἐπὶ πάντων τούτων, τὰ κατὰ παραθολὴν τὸ, ὥσπερ, φημὶ, καὶ τὸ, ὡσεὶ πυρὸς, Ίνα μὴ αἰσθγτόν τι περὶ τοῦ Πνεύματος νοµισθῇ. ᾿Βπλήρωσε δὲ τόν οἴκον ὅλον fj πνοὴ, κολυµθήθρας δίκην ἀναπληροῦσα, ἐπεὶ καὶ ἐπήγγελτο αὐτοῖς. « Ἐν Πνεύματι βαπτισθήσεσθε καὶ πυρί. » Καὶ τῆς δαψιλείας δὲ τοῦτο τεκµήριον, καὶ τῆς σφοδρότητος. Πῦρ Υὶ οὐκ ἐπλήρωσε τὸν o'xov, ἵνα μὴ πάντη ὀἐκστήσῃ, καὶ φυγεῖν τοὺς ὁρῶντας παρασχευάση, μτδὲν ἔχοντας μαρτυρεῖν τῶν μετὰ ταῦτα γενοµένων. Μερίζεται δὲ εἰς γλώσ- σας πυρὸς τὸ Πνεῦμα, xal ἐπικάθηται ἐφ᾽ ἕνα ἕχαστον, τῶν ἐἑκατὸν εἴχοσι ὃδηλονότι, ol xai τῷ οἵχῳ προσήδρευον. Ἐκ μιᾶς γὰρ Tv ῥίζης ἡ χάρις τοῦ Παραχλήτου εἴς διάφορα χαρίσματα μεριζοµένη. Kai γλώσσης ἔδει τρανούσης τὰ μεγαλεῖα τοῦ θεοῦ, πυρὸς δίκην ἀναλισκούσης πᾶν τὸ ἀντίθετον. Πυρὸς δὲ ἐν εἴδει, ὅτι καὶ τὸ Πνεῦμα, θεὸς, καὶ ἵνα xai διὰ τούτου τὸ ὁμοφυὲς πρὸς τὸν Πατέρα παραστήσῃ, ὃς οὕτω τῷ Μωύσῇῃ ἐπὶ τοῦ βάτου ὁπτάνεται. ᾿Εφ᾽ ἕνα δὲ ἔχαστον χάθηται, τὸ ἑδραῖον xal póvipov δηλοῦν, Τὸ γὰρ, « ᾿Εκάθισε,» τὸ, παρέμεινε καὶ ἐπανεπαύσατο, σηµαίνει. Σκόπει δὲ ὅτι ἐπὶ μὲν Ἰωάννου tvi μέλλον ἀνθρώπῳ τὙγνωσθῆναι, at! περιστερὰ βλέπεται, τῇ κεφχλῇ τοῦ Χριστοῦ ἐπιόν. Ὅτε δὲ πλῆθος ὅλον ἐπιστραφῆναι ἔδει, ὡς πῦρ. Καὶ ὃ εἶχον ἐκ παλαιοῦ ΕἙθραῖοι περὶ θεοῦ διανοεῖ- σθαι, ὅτι πῦρ ἐστι καταναλίσκον, ᾽Αλλὰ xal ὅτε τῇ προσευχῇ προσεχαρτέρουν οἱ µαθηται xai τῇ δεήσει, καὶ τῇ πρὸς ἀλλήλους ἀγάπῃ, τότε αὐτοῖς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον παραγίνεται.
« Καθὼς τὸ Ηνεῦμα ἐδίδου αὐτοῖς ἀποφθέγγεσθαι. »
Αποφθέγματα γὰρ ἦσαν, ἃ ταῖς γλώσσαις ταῖς διαφόροις προέφερον.
« σαν δὲ iv Ἱερουσαλὴμ κατοικοῦντες Ἰουλαῖοι « ἄνδρες εὐλαθεῖς ἀπὸ παντὸς ἔθνους τῶν ὑπὸ τὸν « οὐρανόν. »
Ὅτι εὐλαθεῖς δείκνρσι τὸ, τὰς πατρίδας καταλι- πόντας, καὶ κτήσεις ἀφίντας καὶ οἰκίας, τὴν '[e- ρουσαλὴμ ἑλέσθαι κατοιχκεῖν, ἵνα ἔχωσι χατὰ τὸν πάτριον νόµον τρὶς τοῦ ἐνιχυτοῦ ὁπτάνέσθαι θε.
« Γενωμένης δὲ τῆς φωνῆς ταύτης, συνῆλτε τὸ « πλῆθος, καὶ συνεχύθη, ὅτι Ίκουον εἷς ἕκαστος τῇ « ἰδίᾳ διαλέκτῳ λαλούντων αὐτῶν. ᾿ὨἘξίσταντο δὲ « πάντες καὶ ἐθχύμαζον, λέγοντες πρὸς ἀλλήλους' « Οὐκ ἰθοὺ πάντες οὗτοίΥ εἶσιν οἱ λαλοῦντες Γαλι- « λαῖοι ; Καὶ πῶς ἡμεῖς ἀκούομεν, ἕκαστος tfj ἰδίᾳ « διαλέχτῳ ἡμῶν ἐν fj ἐγεννήθημεν; Hiogo, xal
9 Exod. xiv, 34: Ὁ Matth. in, 41. *5 Deut. iv, 24 ; Hebr. χι, 29.
65 COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM. 66
« Μᾷδοι, xal ᾿Ελαμῖται, xal οἱ κατοικοῦντες τὴν A « Elamite, et habitatores Mesopotamis,Judeeque
« Μεσοποταμίαν, ᾿Ιουδχίαν τε καὶ Καππαδοχίαν. « Πόντον xai τὴν ᾽Ασίαν, Φρυγίαν τε καὶ Παμφυλίαν. « Α Ὕνπτον καὶ τὰ µέρη τῆς Λιθύης τῆς κατὰ Κυ- « ρήνην, xai ol ἐπιδημοῦντες ᾿Ῥωμαῖοι, Ἰουδαῖοί τε « xai προσήλυτοι, Κρῆτες xzl ΄Λραθες, ἀχούομεν e λαλούντων αὐτῶν ταῖς ἡμετέραις γλώσσαις τὰ « μεγαλεῖα τοῦ θεοῦ ᾿βξίσταντο δὲ πάντες, xal « διππόρουν, ἄλλος πρᾶς ἄλλον λέγοντες Τί ἂν « θέλοι τοῦτο sivat ; »
Συνεχύθη τὸ πλῆθος, ftot ἐταράχθη , tixóvoc ἐνόμιζον γὰρ παρέχειν αὐτοῖς πράγµατα, διὰ τὰ κατὰ τοῦ Χριστοῦ τολµιτθέντα, καὶ τὸ συνειδὸς κατ- έσειεν αὐτῶν τὰς oye. Καὶ οἱ μὲν µια:φόνοι οὕτως" οἱ δὲ εὐλαθεῖς ἐθχύμαζον. Γαλιλαίους μὲν ἐπιγινώ- σχοντες αὐτοὺς, ταῖς δὲ πατρἰοις γλόσσαις αὐτῶν λαλοῦντας. 'AÀX' οἱ μὲν ἀποστολοι Ίψεσαν à λέ- γουσιν, ὅτι τὰ μεγαλεῖα τοῦ θεοῦ, mola δὲ γλώὠσ. σαις οὐκ ᾖδεσαν, εἰ μῆ οἱ ἀχούοντες ἄνδρες εὐλαθεῖς, olov ὁ Σκύθης τυ (ὀν, fj ὁ Ἰνδὸς ὅτι Σχυθιστὶ, fj δια- λέκτῳ ᾿Ινδῶν οἱ ἀπόστολοι φθέγγονται.
« "Exepot δὲ χλευάζοντες ἔλεγον, ὅτι Γλεύκους « µεμεστωμένοι elolv, »
Ἴϊσαν δὲ xal τινες τῶν συνιέντων, χυδαιότεροι ἴσως, ἀπὸ µέθης τὰ τελούμενα εἶναι χλευάζοντες, Ei γὰρ μὴ συνίεσαν, οὐδ ἂν εἷς µέθην τὸ πρᾶγμα διέδαλλον. El δὲ λαλούντων αὐτῶν σωνίεσαν, ipsis, πῶς ἂν γλευάζειν ἑτόλμησαν; AX d xaxla ἐξ ὑπ:ρθαλλούσης πονηρίας, οὐδενός ἔστιν ἄλλου fj μόνες τῆς διαστροφῆς αὐτῆς, ὅπως ὅτι ὄήποτε ἀνευ- Ροῦσα τό παρὸν διακρούσηται Ὁποῖον xal τοῦ Χριστοῦ θαυματουργοῦντος, οὐκ εἶχον μὲν ἀμφιθάλλειν πρὸς Ti» ἐνέργειαν, τῷ δὲ Βεελζεθοὺλ µεµηνότως in- εγράφοντο τὸ πρᾶγμα. 'E0vov δὲ μέμνηται πολε- µίων τοῖς ᾿ἰουλαίοις, Κρητῶν, ᾿Αράθων, καὶ τῶν ἄλλων, &v ταῖς γλώσσαις λαλοῦντες, σύµμθολον τοῦτο παρείχρντο, ὡς πάντων τούτων τῇ πίστει χρατήσουσιν Πανταχοῦ δὲ μετὰ τῆς ἀριτῆς ἡ µρχθηρία. Οἱ μὲν εὖ- λαθεῖς ἐθαύμαζον, οἱ δὲ ἐχλεύακον. Ὅρη δὲ τὴν ἄνοιαν τῶν Χλευαζόντων. Γλεύχους, φασὶ , µεμµεστωμένοι εἰσί. Kal το. οὗ τούτου καιρὸς Tv. Πεντηκοστὴ γὰρ Xv, ὅτε γλεῦχος οὐκ ἔστι. Γλεῦκος γὰρ χυρίως ὁ ἀπ᾿ αὐτῆς τῆς ληνοῦ γλυκὺς ῥἔων οἶνος. ᾽Αλλὰ xa! $ ὥρα τρίτη ἦν, ἐν fj ἀπίθανον µεθύειν, καὶ μαλιστα
« et Cappadocim, Ponti et Asiw, Phrygiwque et « Pamphylis, /Egypli εἰ partium Liby: ejus qua « est finiuima Cyrene, et illic versantes Romani, « Judeique et proselyti, Cretes et Arabes audimus « eos loquentes nostris linguis magnalia Dei. Stu- « pebant autem omnes ac admirabantur, alius ad « alium dicentes : Quidnam vult hoc esse ? »
Confusa est multido sive turbata , idque merito : existimabant enim quod negotium illis facesserent, ob ea qua adversus Christum temere commiserant, ob que etiam conscientia eorum animas conculiebat. Et homicida quidem ita se habebant. Religiosi vero admirabantur, cum illos (811108 esse cognoscerent, et tamen patriis ipso- rum linguis loquerentur. Verum apostoli quidem noverant qua dicerent, nempe quod magnifica Dei: quibus autem linguis ea loquerentur,non noverant nisi viri religiosi qui audiebant, puta Scytha for- tassis aut Indus, 86 quod Scythica aut Indorum lingua Apostoli loquerentur.
« Alii autem irridentes dicebant: Musto impleti « sunt. »
Erantautem et nonnulli eorum qui intelligebant, abjectiores fortassis, quod irridentes, ea que fle- bant ebrietatis esse dicerent. Nisi enim intellige- rent, rem ipsam nequaquam ad ebrietatem calum- niantes referrent. Verum dices : Si ipsos loquentes intelligebant, quonam modo irridere audebant ?
C Sed malitia qui ex nimia pravitate est, a nulloalio
quam ab ipsa perversitate procedit : ut quoquo modo inveniat quo presens bonum obturbet ac repellat. Quale etiam erat quod Christo miracula edente, non poterant quidem ambigere circa vim et efficaciam signorum, sedinsanientesrem Beelze- bul ascribebant 16, Gentium autem meminit qua Judseis hostes erant, puta Cretum, Arabum, et alio- rum, quorum linguis loquentes, signum hoc pre- bebant, quod hos omnes fide superaturi essent. Ubique autem sese virtuti admiscet nequitia : pii siquidem admirabantur, alii vero irridebant. Vide aulem dementiam irridentium. Musto inquiunt, impleti sunt. Atqui hujus tempus non erat. Siqui- dem Pentecostes tempus erat quando nullum est
ἀνθρώπους ἐν κινδύνοις xal φόθοις ὄντας. Λοιπὸν [) mustum Mustum namque dulce vinum est quod ab
οὖν τῇ πο:ότητι τὸ πᾶν ἐπιγράφουσι, « Γλεύχους, λέ- γοντες, µεμεστωμένοι eloiv. » Ἡ γὰρ ἱταμότης iv ζητεῖ µόνον, εἰπεῖν ὅ τι δήποτε, οὐχ ὅπως τι λόγου ἐχόμενον εἶποι. Τὸ δὲ δεινότερον, ὅτι ἐκείνων θαυμαζόντων καὶ ὁμολογούντων, Ἰουδαίων ὄντων. Τωμαίων, προσηλύτων, τῶν σταυρωσάντων ἴσως, ἐθνῶν σχεδὸν ἁπάντων τοῦτο κηρυττόντων, ὅτι ταῖς γλώσσαις αὐτῶν λαλοῦσιν, εὐρέθησαν ὅμως τινὲς χλευάζοντες. ---Ἄλλως, Τὸ γλεύκους µεμεστωμέ- νους φάσχειν τοὺς ἁποστολους. εἶναι, ἀπὸ τῆς. ποιό
7» Matth. xii, 26 : Luc. xi, 44. |
ipso fluit torculari. Sed ethora ter!ia erat, quando non est verisimile ebrios esse homines, polissi- mum qui in periculis et in timore versantur. Omne itaque negotium qualitati ascribunt, dicentes . « Mustoimpletisunt. » Improbitas namque id unum querit ut quoquo modo aliquid dicat, non ut ratio- nabile quidpiam dicat. Verum illud magis admi- randum, quomodo illis admirantibus et confitenti- bus quum Judaei essent, Romanis, proselytis, et iis qui lortassis crucifixerant: gentibus propemodum
61 OECUMENII TRICC/E EPISCOPI 68
omnibus id predicantibus, nempe quod ipsorum Α τητος διαθαλλόντων ἐστί. Γλεῦκος γὰρ ὁ γλυκύς
loquerentur linguis, inventi tamen sint nonnulli qui irriderent. Alio modo. Dicere musto impletos esse apostolos, eorum est qui a qualitate calum- niam struunt. Mustum enim dulce vinum est quod etiam ad inebriandum aptius est, lenitate seu avi- ditate ad dulcedinem, densiorem evaporationis re- pletionem ad concava cerebri producens. Utrum autem hi qui irridebant, ea qui: dicebantur intelli- gebantan non ? Etenim si non intelligebant, neque eorum irrisio rationi innitebatur. $82 Ut quid autem angit aliquem vilis qusepiam nugacitas Le- mere prolata ? Sed manifestum est quod etiam ipsi intelligebant, et maxime coram habentes eos qui rem miraculo ascribebant ; et tamen ipsi illam ma- litiose calumniabantur, ut moris est perversis. Alio
ἐστιν olvoc, ὃς xai μᾶλλον εἷς µέθην ἐπιφορος, τῇ γλισχρότητι τῆς γλυκύτητος, ἆθ:ουστέραν τὴκ πρὸς τὰ κοῖλα τοῦ ἐγχεφάλου πλήρωσιν τῆς ἀναθυμιά- σεως ἐμποιῶν. Πότερον δὲ συνίεσαν ol χλευάζοντες τῶν λεγομένων, T, οὗ; E' μὲν γὰρ οὗ συνίεσαν, οὐδὲ ἡ χλεύη αὐτῶν εἶχε λόγον. Τί γάρ τινα περ!λυ- πεῖ φλυαρία τις ἄσημος εἰκῆ προφὲερόµενυς ; ᾽Αλλὰ δζλον ὅτι συνίεσαν μὲν καὶ αὐτοὶ, καὶ ταῦτα δὲ παρὰ πόδας ἔχοντες τοὺς εἷς θαῦμα καταλογιζοµένους τὸ πρᾶγμα. Αὐτὶ δὲ χακούργως αὐτὸ ἐνδιέδαλλον, ὅπως ἴθος τοῖς κακούργοις. — Ἄλλως. Συνίεσαν μὲν, οὐκ ἠρέσκοντο δὲ τοῖς λεγομένοις. Τὰ γὰρ μεγαλεῖα ἔλεγον to) θεοῦ. ἼἜθος γὰρ τοῖς πολλοῖς ἂν μὴ ἀρέ- σκωνται τοῖς λεγομένοις, δαιμονᾷν dj παραταίειν ἡγεῖσθαι τὸν λέγοντα. Ὡς καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ,
modo. Intelligebant quidem, verum non placebant B συνίεσαν μὲν τῶν θαυμάτων, δἑον δὲ ὑμνεῖν ὡς
eis qua dicebantur. Alii enim dicebant esse Dei
ἐν Βεελζεθοὺλ γ'νοµένων, διέαυρον.
magnifica. Multis siquidem moris est quibus non arrident qua: dicuntur, ut dicentem insanire aut desipere arbitrentur ; quemadmodum etiam de Christo intelligebant quidem miracula, sed cum laudare illa oporteret, illi, tanquam in Beelzebul facta essent, conviciabantur.
II, 14. « Stans autem Petrus cum undecim, ex- e tulit vocem suam, et locutus est illis : Viri « Judaei, et qui habitatis Jerusalem universi, hoc « vobis notum sit, et auribus percipite verba mea. »
In superioribus quidem sollicitudinem ostendit, cum multitudini permittit electionem ejusquicum undecim constituendus erat: hic autem dicendi li- bertatem, Atque id facit neque benevolos habens auditores, sed irridentes ac subsannantes et cla- mantes :adheccumipseidiota esset ac illitteratus. Annon ergo factum ejus supra hominem est, quod videlicet silentium ruperit seu loqui tentaverit ? Ait autem, « Cum undecim, » indicans quod com- muni voluntate ac voce ipse os omnium erat : astabant enim undecim tanquam testes eorum qua dicerentur. Vocem autem extulit: hoc est, cum multa dicendi libertate locutus est, ut statim ab initio cognoscant gratiam Spiritus. Nam qui ante hoc tempus non tulit vilis puelle interrogationem, hic in medio populi clamantibus omnibus adeo imperterrite concionatur, ut indubitatum sit hoc resurrectionis indicium.
II. 135. « Non enim, sicut vos existimatis, hi ebrii sunt. »
Non dixit : Sicut vos irridentes dicitis, sed, Sic- ut vos existimatis, benignius tractans sermonem, nec aperle volens ostendere ipsos hoc a malitia
dixisse, viam illis presstruens ad conversionem ac D
resipiscentiam. Nam est, inquit, hora diei tertia. Et quid hoc est ? Annon contigit hora tertia ebrium esse ? Dtique, verum id non servit proposito : ne- que enim illi de ipsis ita existimabant, sed convi- ciantes atque irridentes hoc dicebant.
16 1/,15-21. «Nam esthora dici tertia : sed hoc « est quod dictum fuit per prophetam Joel : Et erit «jn novissimis diebus, dicit Deus, effundam de « Spiritu meo super omnem carnem, et prophefa- « Bunt filii vestri δὲ filius vbstris. Juvenes vestri vi-
C« Σὺν τοῖς ἔνδεκα» δὲ λέγει,
« Σταθεὶς δὲ Πέτρος σὺν τοῖς ἔδεκα, ἐπῆρε tiv «φωνὴν αὐτοῦ, καὶ ἀπεφθέγξατο αὐτοῖς "Ανδρες « Ἰουδαῖοι, καὶ ol κατοικοῦντες Ἱερουσαλὴμ ἅπαν- «τες, τοῦτο ὑμῖν γνωστὸν ἔστω, xal ἐνωτίσασθε τὰ e ῥήματά µου.»
"Avo μὲν υὴν κηδεµονίαν ἐνδείχνυται, ἐν οἷς τῷ πλήθει ἐπιτρέπει τὴν ἐχληγὴν τοῦ μµέλληντος τοῖς ἔνδεχα συντάττεσθαι, ἐνταῦθα δὲ τὶν παῤῥησίαν. Καΐ τοι μηδὲ εὐγνώμονας ἔχων τοὺς ἀκροατὰς, ἀλλὰ καὶ γελῶντας καὶ μυκτηρίζοντας xal φωνῶντας, καὶ ἰδιώτης ὤν καὶ ἀγράμματος. Ilic οὖν οὐχὶ ὑπὲρ &v- θρωπον τὸ πραττόµενον ; τὸ ῥῆξαι φωνὴν δηλαδη. ὃηλῶν ὅτι xoi γνώµῃ xci φωνῇ πάντων αὐτὸς ἦν στόµα, μάρτυρες δὲ παρειστήκχεισαν οἱ ἔνδεκα τοῖς λεγοµένοις. "Ent δὲ τὴν φωνὴν, τουτέστι μετὰ πολλῆς παῤῥησίας, ἵνα εὐθέως ἀρχομένου µάθωσι τὴν χάριν τοῦ Ηνεύ- µατος. ὍὉ γὰρ πρὸ τούτου μὴ ἐνεγκὼν ἐρώτησιν κορασίου εὐτελοῦς, οὗτος ἐν uio. δήµου, φωνώντων ἁπάντων, οὗτος ἀνυποστόλως δημιγορεῖ, ὡς ἀμτι- σθήτητον τῆς ἀναστάσεως γενέσθαι τοῦτο τεκµήριον.
« Οὁ γὰρ, ὡς ὑμεῖς ὑπολαμθάνετε, οὗτοι µεθύου- « σιν. »
Οὐκ εἶπεν, Ὡς ὑμεῖς χλευάζετε, ἀλλ᾽, Ὡς ὑπο- λαμθάνετε, ἐπιεικέστερον µεταχειριζόµενος τὸν λό- yov' καὶ οὐκ ἄντικρυς ἀπὸ κχακουργίας βουλόμενον αὐτοὺς δεῖξαι τοῦτο λέγοντας, προοδοποιῶν αὐτοῖς τὴν ἐπιστροφὴν xai μεταμἐλειαν. Ἔστι γὰρ, φησὶν, ὥρα τρίτη τῖς ἡμέρας. Καὶ x τοῦτο; Οὐκ ἔστιν ἐν ὥρᾳ τρίτῃ µεθύειν; Ἁλλ) οὐκ ἔστη πρὸς τοῦτο. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνοι οὕτως εἴχον περὶ αὐτῶν, ἀλλὰ χλευάζον- τες καὶ διασύροντες ἔλεγον. |
« Ἔστι γὰρ dpa τρίτη τῆς ἡμέρας ἀλλὰ τοῦτό α ὃστι τὸ εἰρημένον διὰ τοῦ προφήτου Ἰωλλ' Καὶ α ἴσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, λέγει ὁ θεὸς. ix t χνῶ ἀπνὸ τοῦ Πνεῤμοτός µου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα. «κ ἠροφητήόσδυσιν οἱ tol θμᾶν καὶ ut Ὀνγκτέρεξ
69
COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM.
10
« ὑμῶν. Οἱ νεανίσκοι ὑμῶν ὀράσεις ὄψονται, xai οἱ A « siones videbunt, et seniores vestri somnia som-
« πρεσθύτεροι ὑμῶν ἐνύπνια ἐνυπνιασθήσονται. Kal « γε ἐπὶ τοὺς δούλους µου xai ἐπὶ τὰς δούλας µου « ἐν ταῖς ἡμέραις ἐχείναις ἐχχεῶ ἀπὸ Ηνεύματός « µου xa! προφητεύσουσι. Καὶ δώσω τέρατα ἐν τῷ « ουρανῷ Gv, xxl σημεῖα ἐπὶ τῆς γῆς κάτω, αἷμα « xai πῦρ xal ἀτμίδα καπνοῦ. 'O toc µεταστρα- « Φήσεται εἰς σκότος, xai. dj σελήνη «li alga, πρὶν « 3j ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν μεγάλην καὶ ἔπι- « φανῆ. Καὶ ἔσται, πᾶς ὃς ἐὰν ἐπικαλέσηται τὸ ὄνομα « Κυρίου, σωθήσεται, »
Τοῦτο προσεκτικωτέρους αὐτοὺς τέως ἐποίησε' τὸ δὲ, ἐν τρίτι ὥρᾳ ταῦτα γεγενῆσθαι, οὐχ ἁπλῶς. Τότε γὰρ τὸ λαμπρὸν τοῦ πυρὸς δείχνυται, ὅτε οὔτε πρὸς ἔργα ἔχουσιν ol Άνθρωποι, οὔτε πρὸς
ἄριστον, ὅτε λαμπρὰ ἡ ἡμέρα, ὅτε πάντες εἶἰσὶν ἐπ Β
ἀγορᾶς. Εἶτα τὴν προφητείαν παρήγαγεν τοῦ Ἰωὴλ, οὐδαμοῦ τοῦ Χριστοῦ µνημµονεύσας ἐνταῦθα, xal τῶν σηµείων ὧν Tsav αὐτόπται, καὶ ὅτι αὐτοῦ τοῦτο ἐπαγγελία. El γὰρ τοῦτο sims, πάντα ἀνέτρεψεν ἂν, καὶ καταλευσθῆναι ἐποίησεν" ἀλλὰ τὸν Πατέρα τέως εἰσάγει διὰ τοῦ προφήτου ταῦτα αὐτοῖς ἐπαγγειλά- µενον, xai τὸν φθόνον ὑποτεμνόμενον οὗ τοῖς ἆπο- στόλοις µόνον, φησὶ, ἀλλὰ πάσῃ capxi, δηλονότι εἷλι- Χρινῶς πιστευούσῃ, xai μετὰ διαθέσεως. Οὐ γὰρ ὁ λέγων µοι, φησὶ, Κύριε, Κύριε, ἀλλ᾽ ὁ μετὰ βίου ἀρίστου τοῦτο ποιῶν, Οὐ προστίθτσι δὲ τοῦτο, ἂν- εκαχθέστερον τὸν λόγον τῆς ἐπαγγελίας καὶ χκοῦφον ποιῶν, ὅτι µόνη ἡ ἐπίχλησις ἀρχεῖ πρὸς σωτηρίαν. Τὸ δὲ, « 'O £2:oq µεταστραφήσεται tiq σκότος,» xai τὸ πρὸ τούτου, « Αἷμα xal πῦρ xal ἀτμίδα χαπνοῦ, » ταῦτα περὶ τῆς μελλούσης φησὶ κρίσεως, Οἶχειότε- pov δὲ xai περὶ τῶν Ἱεροσολύμων val τῆς τότε al- χµαλωσίας, εἴρηται, ἀπὸ τῆς διαθέσεως τῶν πα- σχόντων. Ἄλλως τε xal κατὰ τὸν Ἰώσηπον, πολλὰ τοιαῦτα ἑπροοιμιασατο τὴν τῶν Ἱεροσολύμων κατα- στροφήν. Τὸ δὲ τὴν σελήνην μεταστραφῆναι εἷς αἷμα φασκειν, τῆς σφαγῆς δηλοῖ τὴν ὑπερθολὴν, ὡς προσ- γειοτέρας τε οὔσης, xal δυναµένης ἀπὸ τῆς τοῦ αἷ- µατος ἀναθωμιάσεως τοῦτο πάσχειν. Τὸ μὲν τοι, « Πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν µεγαλην xal ἐπιφανῆ. ια φοθοῦντός ἔστι xal κατασείοντος αὐτοὺς τοῖς ἐλπιζομένοις δεινοῖς. Mi γὰρ, ἐπειδὴ, φησὶν, ἀτιμωρητὶ νῦν ἅμαρτανετε, θαῤῥεῖτε, ἀλλὰ, προ- εισόδια ταῦτα lote µεγαλης ἡμέρας καὶ χαλεπῆς sic ἀνταπόδοσιν. ᾽Αλλὰ ταῖς ἀπε'λαῖς ἐπάγει τινὰ καὶ χβησότητα, προσθεὶς τὸ, « Καὶ πᾶς ὅς ἐὰν ἐπι- καλέσγται τὸ ὄνομα Κυρίου, σωθήσεται. » Καὶ t22to μὲν Παῦλος ὁ ἁπόστολος περὶ Χριστοῦ εἰρῆ- σθαΐ Φησι, νῦν μέντοι, τούτου χαιρὸν οὐκ ἔχοντος, ο κονομῶν τὸν λόγον παρῆκεν αὐτό.
« Άνδρες Ἱσραγλῖται, ἀκούσατε τοὺς λόγους τού- « τους. Ἰησοῦν τὸν Ναζωραῖον, άνδρα ἀπὸ τοῦ θεοῦ « ἀποδεδειγμένον εἰς ὑμᾶς δυνάµεσι καὶ τέρασι καὶ « στµείοις, oq ἐποίησε δι’ αὐτοῦ ὁ θεὸς ἐν µέσῳ e ὁμῶν, χαθὼς καὶ αὐτοὶ οἵθατε, τοῦτο τῇ ὧὥρι-
e σμένῃ βοσλῇ xal προγνώσει τοῦ Θιοῦ ἕκδοτον λα-
V! Matth. vii, 24. Rom. xx, {8.
« niabunt. Etiam super servos meos et super an. « cillas meas in diebus illis effundam de Spiritu « meo et prophetabunt. Et dabo prodigia in celo « superne, et signa in terra inferne,sanguinem et « ignem εἰ vaporem fumi. Sol convertetur in te- « nebras et luna in sanguinem, priusquam veniat « dies Domini magnus et manifestus. Et continget « quod omnis quicunque invocaverit nomen Do- « mini, salvus erit. »
Hoc attentiores interim illos reddidit. Hora vero tertia heec esse facta non vulgariter intelligendum est,sed quod tuncignissplendorostenditur,quando eo neque ad opera utuntur homines, neque ad pa- randum prandium, quando clarus est dies, quan- do omnes in foro sunt. Deinde Joel prophetiam subjungit: nulla Christi facta mentione, aut si- gnorum quorum ipsi fuerant spectatores, aut quod
. heec ejus fuerat promissio. Nam si hoc dixisset,
D
omnia subvertisset, ac despectui exposuisset : sed Patrem interim inducit qui per prophetam hoc illis promiserat, et invidiam aufert. Nec solis, inquit, apostolis, sed omni carni, sincere videlicet et ex affectu credenti. « Non enim qui dicit mihi,Domi- ne, Domine ?', » inquit, sed qui optima vita hoc facit ;non tamen hoc addit;id efficiens ut promis- sionis sermo minus gravis sit ac levior, quasi sola vocatio sufficiat ad salutem. Illud vero : « Sol con- vertetur in tenebras, » et paulo ante, « Sanguinem et ignem et vaporem fumi, » hzc de futuro ait ju- dicio.Proprius autem de Hierosolymis dictum est, et de captivitate que tunc facta est, presertim cum etiam juxta Josephum multa hujusmodi prz- ludia facta sint ante Hierosolymorum subversio- nem. Dicere autem lunam in sanguinem esse con- verlendim, cedisdesignat multitudinem,tanquam luna cum sit vicinior, possit hoc a sanguinis eva- poratione perpeti. Illud sane, « Priusquam veniat dies Domini magnus et manifestus, » terrentis est et concutientis propter exspectata pericula. Ne enim, inquit,eo quod nunc impune peccatis, bono estote animo ; sed preludia 19 h»c esse cognos- cite magni illius diei ac periculosi quo sequetur operum retributio. Attamen cum minis quamdam etiam subjungit benignitatem, addens: « Et omnis quicunque invocarit nomen Domini,salvus erit 18.» Et hoc quidem Paulus apostolus de Christo dictum esse ait : nunc vero cum hujus non habeat occa- sionem, quadam serinonis dispensatione hoc pr»- termisit.
II, 22 28. « Viri Israelite, audite verba haec: Je- «sum Nazarenum virum a Deo designatum ad vos « virtutibus, prodigiis et signis que per ipsum « fecit Deus in medio vestri, sicut et ipsi scitis, « hunc deflnito consilio et prescientia Dei tradi- « tum cum &accepissetis, per manus iniquorum
1 | OECUMENII 18ΙΟΟΑΔ: EPISCOPI 72
« crucifixum interemistis : quem Deus suscitavit A « θόντες, διὰ χειρῶν νόμων προσπέξαντες ἀνείλετ.
« solutis doloribus mortis, quatenus impossibile « erat illum teneri ab ea. David enim dicit de « eo : Providebam Dominum in conspectu meo « semper, quoniam a dextris est mihi ne commo: « vear. Propter hoc letatum est cor meum εἰ « exsultavit lingua mea, insuper et caro mea re- « quiescet in spe. Quoniam non derelinques ani- « mam meam in inferno, nec sines ut sanctus tuus « videat corruptionem.Notas mihi fecisti vias vite ; « replebis me jucunditate cum facie tua ?9. »
Quoniam in superioribus veherrenter eos repre- hendit, nunc ipsos exhilarat, non assentando, sed refocillando. Ideo quoque prefatur, et patris ac progenitoris David meminit,ne conturbet eos quod Jesum in sermone pratulerit. Cum enim statim prophetam audissent, sustinuerunt. Nam si solum Jesum produxisset homicidis hominibus, statim illos offendisset. Proptetea etiam non dixit: Cre- dite, sed, Audite : ut magis invidia sermo careret. Ideo quoque de Jesu humilius loquitur. Siquidem « Jesum, inquit, Nazarenum, » nempe a vili ab- jectaque patria nominans.Deinde, « Designatum, » non de quo ullum haberi posset dubium, sed per opera demonstratum,« que per ipsum fecit Deus,» quia a Deo erat, etsi enim Deus fecit, sed per ipsum fecit,et«in medio vestri,»non clam neque in angulo, sed vobis testantibus. Quoniam autem ad ipsorum facinus procedebat quod sese per crucem exeruit, ipsos etiam liberare conalur per hoc quod ait: « Definito consilio et prescientia Dei: » simul quidem ostendens ultroneam ipsius passionem, et quod his que deflnita erant obsecuti sint. 20 At- tamen ipsos liberando non omnino sine accusa- tione relinquit : subdit enim: « Per manus ini- quorum interemistis. » Siquidem per manus ini- quorum,nempe Juda ac militum crudeliter,inquit, interemistis Nam si hi qui peregerunt iniqui sunt, etiam ii certe qui interemerunt. Cum ita sensim illos objurgasset,sumpta quoque deinceps audacia manifestius eos carpit dicens : « Quem Deus sus- citavit solutis doloribus mortis : » hoc est, ipsa quoque mors ipsum detinens doluit. et veluti grave aliquid passa est. Vetus namque Testamentum ὠδῖνας appellavit, id est, calamitate. Ut cum dici- tur, « 'Qóivec,id est,calamitates vel dolores inferni circumdederunt me??, » Per hoc quod addit :« Qua- tenus impossibile erat illum teneri, » magnitudi- nem ejus demonstrat, et quod amplius non mori- tur. Ad hec prophetam etiam David adducit di- centem non de seipso,sed de eo,ut dictum est, hoc est, de Christo. Et hic quoqueab humilioribus et juxta id quod demissius est prophetiam proposuit, tanquam his quibus opus erat introductoriis ser- monibus. « Quatenus impossibile erat. » Ipse enim dicebat : « Nemo tollit animam meam a me, sed
« "Ov ὁ θεὸς ἀνέστησε λύσας τὰς ὠδῖναἑ τοῦ΄θα- «νάτου, καθότι οὐκ ἦν δωνατὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν « ὑπὸ αὐτοῦ. Ααυϊδ γὰρ λέγει cli αὐτόν Ἱ[ρο- «ωρώμην τὸν Κύριων ἑνώπιόν µου διαπαντὸς, ὅτι « ἐκ δεξιῶν μού ἐστὶν, ἵνα μὴ σαλευθῶ. Διὰ τοῦτο € εὑφράνθι Ἡἡ καρδία µου. Καὶ ἡγαλλιάσατο ἡ « γλῶσσά µου. ἔτι δὲ xal d, σάρξ µου κατασχηνώσει « ἐπ᾽ ἐλπίδι, ὃτι οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν µου « εἴς δου, οὐδὲ δώσεις τὸν Ὁσιόν σου ἰδεῖν διαφθο - « ράν. Εγνώρισάς µοι ὁδοὺς ζωῆς, πληρώσεις µε « εὐωροσύνης μετὰ τοῦ προσώπου 009. »
Ἐπειδὴ καθήφατο αὐτῶν ἀνωτέρω σφοδρῶς, νῦν ἀνίησιν αὐτοὺς, οὗ Χολαχεύων, ἀλλὰ διχναπαύων καὶ ἀνέσεως ἀξιῶν. Δ.ὸ καὶ προοιµιάζεται, xal τοῦ προπάτορος Δαυἶδ μνημονεύει, ἵνα μὴ θορυθήσῃ, ἐπειδὴ τὸν ᾿]χσοῦν πρηήνεγχε τῷ Ἀόγῳ. Τοῦ γὰρ προφήτου παρὰ πόδας ἀχούσαντες ἐπέσχον. El δὲ μόνον τὸ Άνομα τοῦ Ἰησοῦ προήχθη φονῶσιν ἀνθρώ- ποις, εὐθέως ἄν προσέστη αὐτοῖς. Διὰ τοῦτο οὐδὲ, Πείσθητε, εἶπεν, ἁλλ᾽, ᾿Ακούσατε. Ὅτως ἐνεπαχθέ- στερον Tv. Διὰ τοῦτο καὶ περὶ τοῦ Ἰησοῦ ταπεινό- τερον φθέγγεται. « ᾿[ησοῦν γὰρ, qnoi, τὸν Ναζω- patov, » ἀπὸ τῆς εὐτελοῦς πατρίδος ὀνομάζων. Elta, « ἀποδεδειγμένον, » οἷον οὐκ ἀμφισθητούμενον. Αλλ’ ἀποδεδειγμένον διὰ τῶν ἔργων, « ὧν ἐποίησε δι’ αὐτοῦ ὁ θεὸς, » Ότι ἀπὸ θεοῦ ἦν. Τέως γὰρ εἰ καὶ ὁ θεὸς ἐποίησεν, ἀλλὰ δι αὐτοῦ, xal« ἐν pia ὑμῶν, » οὐ λάθρα, οὐδὲ ἐν γωνίφ, ἀλλὰ μαρτυρούν- των ὑμῶν, Ἐπειδὴ δὲ εἰς τὸ διὰ τοῦ σταυροῦ τύλ- pna αὐτῶν προὔθη, πειρᾶται αὐτοὺς xa! ἁπαλ- λάσσειν διὰ τοῦ εἰπεῖν, « Tf προωρισμένῃ βουλῇ τοῦ θεοῦ, » ἅμα μὲν δειχκνὺς τὸ τοῦ πάθους αὐτοῦ ἐκούσιον, xal ὅτι τοῖς προωρισμµένοις ὑπούργτσεν, ἀλλὰ xal ἁπαλλάσσων, οὐκ ἀφίησιν αὐτοὺς πάντη τοῦ ἐγχλήματος. ᾿Επάγει Ὑὰρ, ὅτι « Διὰ χειρῶν ἀνόμων ἀνείλετε' » διὰ χειρῶν μὶν γὰρ ἀνόμων, fito: ]ούδα xal τῶν στρατιωτῶν, ὤμως ἀνείλετε' sl γὰρ οἱ πράξαντες ἄνομοι, καὶ οἱ ἀνελόντες δηλονότε, οὕτω καθαψάµενος αὐτῶν ἠρέμα, καὶ λοιπὸν τολ- μῶν καὶ ἐμφαντικωτέρων ἂψασθαι φῄσας'« "Ov à θεὸς ἀνίσττσε, λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου. » Τουτέστιν, ὅτι καὶ ὁ θάνατος ὥδινε κατέχιων αὐτὸν, καὶ οἰονεὶ δεινὰ ἔπασχεν. ᾿ὠδῖνας γὰρ ἡ Παλαιὰ τοὺς κινδύνους φησὶ, καὶ τὰς συµφοράς. Ὡς ἐπὶ τοῦ, «. Ὠδῖνες ἆδου περιεκύκλωσάο µε. » Διὰ δὲ τοῦ,
D «Καθότι οὐκ ἦν δυνατὸν αὐτὸν κρατεῖσθαι, » τὸ µε-
γαλεῖον αὐτοῦ παρἰστησι, καὶ ὅτι οὐκ ἔτι ἀποθνή- σχει. ᾿Επὶ τούτοις ποράγει καὶ τὸν προφήτην Aaotü λέγοντα, ὡς προείρτται, obx tlg ἑαυτὸν, ἀἁλλ᾽ εἷς αὐτὸν, τουτέστι τὸν Χριστόν. Κάνταῦθα δὲ ἀπὸ τῶν ταπεινοτέρων, xal κατὰ τὸ ταπεινότερον προῦθτκε τὴν προφητείαν, ἅτε εἰσαγωγικωτέρων λόγων Σεο- µένοις. « Καθότι οὐκ Tv. δυνατόν.» Αὐτὸς γὰρ ἔφη, ὅτι « Οὐδεὶς aps; τὴν ψυχήν µου ἀπ᾿ ἐμοῦ. Αλλ’ ἐγὼ &m' ἐμαυτοῦ τίθηµι αὐτὴν καὶ ἐγὼ πάλιν λαμθᾶνω αὐτήν. »
ego ἃ meipso pono illam, et ego rursum sumo eam 34, »
** Psal], xv, 8-11. *9 Psal. xvi, 6, ?! Joan. x, 18,
73 COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM. 14 «Άνδρες ἁδελφοὶ, ἐξὸν εἰπεῖν μετὰ παῤῥησίας Α 1L, 29-32. « Viri fratres, licet apud vos libere
« πρὸς ὑμᾶς περὶ τοῦ πατριάρχου Δαυνϊὸ, ὅτι xal α ἐτελεύτησε, xal ἑτάφη, xal τὸ μνῆμα αὐτοῦ ἐστιν « ἐν ἡμῖν ἄχοι τῆς ἡμέρας ταύτης. Προφήτης οὖν « ὑπάρχων, xai εἰδὼς, ὅτι ὄρχῳ ὤμοσεν αὐτῷ ὁ θεὸς « ix καρποῦ τῆς ὁὀσφύος αὐτοῦ καθίσαι ἐπὶ τοῦ « θρόνου, τὸ xatà σάρκα ἀναστῆσαι τὸν Ἆρι- « στὸν προϊδὼν ἐλαλησε περὶ μὲν ἀναστάσεως τοῦ « Χριστοῦ, ὅτι οὐχ ἐγχατελείφθη ἡ ψυχὴ αὐτου εἲς « ᾖδου, οὐδὲ ἡ σὰρξ αὐτοῦ εἶδε διαφθορὰν. Τοῦτον « τὸν ἸΙησοῦν ἀνέστησεν ὁ θεὸς, οὗ πάντες ἡμεῖς « ἆσμεν μάρτυρες. »
T3 προφητείάν πληρώσας ἄλλων πάλιν ἀπάρχε- ται προοιμίῶν. « Ἄνδρες, φησὶν, ἀδελφοί. ν *Otav γὰρ pla. τι μέλλῃ ἑἐρεῖν, οἰκειωτικῷ κέχρηται προ- οιµίῳ, ἀδελφοὺς καλῶν. Ὡς xal ὁ Στέφανος, ᾽Αδελ- eoi καὶ Πατέρες, ἀχούσατε. Εἶτά φησιν, « Ἐξὸν εἷ- πεῖν μετὰ παδῥησίας περὶ τοῦ πατριάρχου Δαυϊδ. » ἛἜνθα οὐδὲν βλάπτει, πολλῇ κέχρτται µετριοφρο- σύνη. Ei γὰρ εἶπεν οὗτῶς ἁπλῶς, ὅτι ταυτα οὐκ si- p**at περὶ τοῦ Δαυϊὸ, ἀλλὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ, τρα- χὺς ἂν ἔδοξε, καὶ ὀργὴν αὐτοῖς ἑνεποίει μᾶλλον, fj πειθηνίους παρείχετο. ᾽Αλλὰ πολλῃ περὶ τὸν µακά- p:ov Δαυϊῖδ τιμῇ χρησάμµενος, εὐπαράδεκτον Χατα- σκευάζει, ὅτι περὶ τοῦ Χριστοῦ ἡ μαρτυρία, καὶ πᾶς οὗτος ὁ λόγος οὕτως οἱκονομεῖται. Tr, γὰρ τοῦ Azoió τελευτῇ xal ταφῇῃ οὗ προσέθηχεν, ὅτι οὖν dv- ἑστη, Ἀλλ) ὅτι « Καὶ τὸ μνῆμα αὐτοῦ ἔστιν ἐν ἡμῖν, » ὅπερ ἴσον τῷ, Οὐκ ἀνέστη. Καὶ οὐδὲ οὕτως ᾖλθεν slc τὸν Χ.οιστὸν, ἀλλὰ πάλιν ἐγκωμιάζεται ὁ Δαυϊὸ, διὰ τοῦ, « Προφήτης οὖν ὑπάρχων, » ἵνα διὰ τὴν πρὸς
ἐκεῖνον τιμὴν καὶ τὸ γένος τὸ ἀπ᾿ ἐχείνου, τοῦ Χρι- C
στοῦ δέξωνται τὸν περὶ τῆς ἀναστάσεως λόγον. Καὶ οὐχ εἶπεν, Ott Ἐπηγγείλατο αὐτῷ ὁ θεὸς, ἀλλ᾽ ὃ μεῖζον xal ἀπαράθατον ἣν, τὸ, Ἴμοσε. Τὸ δὲ, « Κατὰ σάρχα » κηβύττοντός ἐστιν, ὡς καὶ θεὸς Χριστὸς, xal σύνεστιν dsl τῷ Πατρί. Παντα δὲ τῷ Πατρὶ ἀνατίθησιν, ἵνα τέως παραδέξωνται τὰ λεγό- μενα. ᾽Αλλὰ πῶς ἐκαθισεν ἐπὶ θρόνου Δαυὶδ; Ὅτι βασιλεύει πάντων Ἰουδαίων τε καὶ ἐθνῶν σαγηνευ- θέντων εἷς τὴν ἐκείνου πίστιν τε καὶ λατρείαν. Τὸ δὲ, « Οὐδὲ ἡ σὰρξ αὐτοῦ εἶδε διαφθορἀν, » οὐχ Tixxov τὸ τῆς Ἀναστάσεως ἐμφαίνει ἔργον.
« Τῇ δεζ.ᾷ οὖν τοῦ Θεοῦ ὑψωθεὶς, τήν τε ἐπογγε- « λίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος λαθὼν παρὰ τοῦ Πατρὸς,
« dicere de patriarcha David quod et defunctus est « et sepultus est, et sepulcrum ejus apud nos « est usque in hodiernum diem. Propheta igi- «tur cum esset, et sciret. quod juramento ju- « rasset sibi Deus ut de fructu lumbi ipsius sede- « ret super thronum suum: preescius quod Chri- « tus secundum carnem resurgeret, locutus est de « resurrectione Christi, quod non derelicta sit ani- « ma ejus in inferno, neque caro ejus viderit cor- « ruptionem. Ilunc Jesum suscitavit Deus cujus « nos omnes testes sumus. »
Expleta prophetia aliis rursum aggreditur prooc- miis.« Viri fratres, »inquit.Si quidem cum magnum aliquid dicturus sit, mitiori usus est preefatione, fratres vocans. Quemadmodum et Stephanus 33, Fratres et Patres, audite Deinde ait: « Licet libere dicere de patriarcha David. » Cum nullam inferat injuriam, multa tamen usus est modestia. Nam si ita simpliciler dixisset: Hic de David non sunt dicta, odiosus utique sermo apparuisset, et iram potius incitasset, quam obsequentes reddidisset. Sed multo honore usus erga beatum David, 98 id efficit ut facile suscipiatur quod de Christo sit testi- monium: et ita omnis hic sermo dispensatorie ordinatur. Morti siquidem ac sepulcro David non addidit quod non resurrexit,sed quod « Sepulcrum etiam ejus apud nos est,» quod tantumdem est ac si dixisset: Non resurrexit Et neque ita venit ad Christum, sed rursum laudat David, dicens : « Pro- pheta igitur cum esset, » ut per honorem quem ipsi ejusque generi exhibet, suscipiant de Christi resurrectione sermonem. Neque dixit: Promisit ipsi Deus, sed quod majus erat et incommu- tabile, Juravit. Additio vero illa, « Secundum car- nem, » predicantis est quod Christus etiam sit Deus, semperque cum Patre. Omnia autem ad Patrem refert, ut interim excipiantur que dicun- tur. Sed quomodo sedit super thronum David ? Quia regnat omnibus, Judeisque ac gentibus irre- tilis, sixe preedicationis sagina ad ejus fidem et cul- tum attractis. Id etiam quod ait, « Neque caro ejus vidit corruptionem, » non minus resurrectionis opus manifestat.
II, 33, 14. « Dextera igitur Dei exaltatus, et « promissione Spiritus sancti accepta a Patre, ef-
« ἔξέχεε τοῦτο ὃ νῦν ὑμεῖς βλέπετε καὶ ἀχούετε. [) « fudit hoc. quod nunc vos videtis et auditis. Non
« O5 γὰρ Δαυϊὸ ἀνέθη εἲς τοὺς οὐρανούς, »
Καὶ πάλιν τῷ Πατοὶ ἀνατίθησι τὸ γεγονός. Οἶδε 4X2 οὕτω τοὺς ἀκροατὰς ἐπισπώμενος. Εἰπὼν δὲ τὸ, Ὑψφωβθεὶς, xai περὶ τῆς ἀναλήψεως Ἰνίξατο, καὶ Ότι ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἐστι. Διὸ οὐδὲ φανερῶς εἶπεν, ὅτι Ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἐστιν, ᾿Επεὶ οὖν ἐνταῦθα mpolór, καὶ τῶν σηµείων αὐτοῦ ἐμνήσθη καὶ τῆς ἀν αστάσεως, λοιπὸν ἐπάχει τὸ, « Ἐξέκεςν. » Κατ ἁρχὰς ukv γὰρ τὰ πρῶτα ἔλεγεν o9 τὸν Χριστὸν ἑταγγείλασθαι τοῦτο διὰ Ἰωὴλ τοῦ προφήτου. Ἐπεὶ δι τῶν xatk Χριστὸν ἐμνήση παραδόξων, θαῤῥῶν
^ Infra vi.
Ῥατλο!,. Gn. CXVIII.
« enim David ascendit ad coelos. »
Rursum ad Patrem refert. quod factum est : ita enim novit auditores attrahere. Dicens autem, Exaltatus, etiam de assumptione innuit, et quod in calis sit. Nec tamen manifeste dixit : In celis est. Quoniam ergo nunc paulum progressus est, et si- gnorum ejus meminit ac resurrectionis,consequen- ter etiam addit, « Effudit. » Siquidem circa initium Patrem dicebat, non Christum hoc promisisse per Joel prophetam. Postquam autem admirandorum meminit quz circa Christum facta sunt, audenlter
75 OECUMENI TRIOCJE EPISCOPI. 16
. jam dicit ipsum effudisse. Itaque non de Patre di- A Άδη αὐτόν φησιν ἐκχέαι. Ὥστε οὐ περὶ τοῦ Πατρὸς.
cebat Joel : « Effundam, » sed de Christo. « Promis- sione, inquit, accepta » a Patre : vel qua ipse nobis discipulis promisit, dicens: « Et alium Paracletum mittam vobis 9 » vel qua Pater ante passionem ipsi promisit cum ait: « Et glorificavi et rursum glorificabo **, » Promissionem vero Patri attribuit, sermonem attemperans, ut facilius ab auditoribus suscipiatur.Quecunque enim dixerit quispiam,nisi ad id quod utile est direxerit, frustra et vane dicit. Ostendit ergo quod ipsum crux non modo non di- minuit, verum etiam clariorem reddidit. 99 Nam quod per Joannem Baptistam eliam ante crucem promisit Paler, nempe: « ]pse vos baptizabit Spiritu sancto et igni *5, » hoc post crucem dedit.
II, 34-36. « Sed dicit ipse: Dixit Dominus Do- « mino meo. sede a dextris meis, donec posuero « inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Certo « sciat ergo universa domus Israel quod Dominum « 8ο Christum fecit Deus hunc Jesum quem vos « crucifixistis. »
Jam non cum submissione loquitur. Nam ex his qua& dicta sunt sumpsit audaciam. Sed quid ait? Quod David dicit: « Dixit Dominus Doniino meo : » et ipso David excellentiorum ipsem ostendit. Quod si David vocal ipsum Dominum multo magis ipsi non respuent. Timorem quoque illis immittit ad- dens : « Donec posuero inimicos tuos. » Et ne sibi fides non habeatur, subjectionem Patri attribuit.
Sed magnifica hzc rursus ad id quod humilius est C
reducit,dicens: « Certo ergo sciat universus Israel quod et Dominum et Christum fecit Deus hunc. » Fecit, hoc est ordinavit ac constituit, sed non quod ipsam fecerit substantiam. Sublimius autem quo- dammodo dixisset de Christo et magis consequens ad ea qui pracesserant : Certo ergo sciat univer- sus Israel quod a dextris Patris sedet.
II, 37, 38. « His autem auditis, compuncti sunt « corde, dixeruntque ad Petrum ac reliquos aposto- « Ios : Quid faciemus, viri fratres? Petrus autem « dixit ad eos. »
Ex eo quod cum benignitate concionem tractave- rit, ad compunclionem eos deduxit. Κατενύγησαν vero, hoc est, percussi sunt: senserunt enim ani- mam qua ipsos condemnabat: ideo remissionem quirunt: et mansuete eos fratres vocant quos prius irridebant. Non dixerunt autem fratres, quasi per hujusmodi appellationem adequarentur ipsis, sed quantam erga illos familiaritatem contraxissent ostendentes : et quoniam Petrus quoque ab initio sermonis ita eos vocaverat, inde habebant et ipsi ansam ita eos appellandi.
II, 38-42. « Resipiscite et baptizetur unusquisque « vestrum in nomine Jesu Christi ad remissionem « peccalorum : et accipietis donum Spiritus sancti. « Vobis enim facta est promissio 38 et (iliis vestris, « omnibusque qui longe absunt, quotcunque advo-
9 Joan. xiv, 46. Joan. xi, 39. ?* Matth. iii, 41.
ἔλεγεν Ἰωὴλ τὸ, « ᾿Εκχεῶ, » ἀλλὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ. « Tz» ἐπαγγελίαν δὲ λαβὼν, » φησὶ, παρὰ τοῦ lIa- τρὸς, f, ἣν αὐτὸς ἡμῖν τοῖς μαθηταῖς ἐπηγγείλατο, τὸ, «Καὶ ἄλλον Παράκλητον πἐμψυ ὑμῖν,» Ἡ ἣν Πατὴρ πρὸ τοῦ πάθους αὐτῷ ἐπηγγείλατο, διὰ τοῦ, « Καὶ ἐδόξασα xai πάλιν δοξάσω. » Ti Πατρὶ δὲ ἀνατίθησ. τὴν ἐἑπαγγελίαν, συσκιάζων τὸν λόγον πρὸς τὸ εὐπαράδεχκτον τῶν ἀκροατῶν. "Oca γὰρ ἂν tmm τις, εἳ μὴ πρὸς τὸ συμφέρον τελευτήσει, εἰκῆ xai µάτην λέγει. Δείχνυσιν οὖν ὅτι ὁ σταυρὸς οὐ µόνον αὐτὸν οὐκ ἡἠλάττωσεν, ἀλλὰ xal λαμπρότερον εἰργάσατο. "O γὰρ xai διὰ τοῦ Ἰωάννου τοῦ Βαπτι- στοῦ πρὸ τοῦ σταυροῦ ἐπηγγείλατο ὁ Πατὴρ, τὸ, « Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ xal πυρὶ, » τοῦτο μετὰ τὸν σταυρὸν ἔδωκεν.
« Atvyet δὲ αὐτός' Είπεν ὁ Κύριος τῷ Kuplq µου, « Κάθου ἐκ δεξιῶν µου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου « ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. ᾿Ασφαλῶς οὖν γινω- « σκέτω πᾶς οἶχος Ἰσραὴλ, ὅτι Κύριον xai Χ ρυστὸν « αὐτὸν ὁ θεὸς ἐποίησε τοῦτον τὸν ᾿Ιησοῦν Óv ὑμεῖς « ἑσταρώσχτε. »
Οὐκ ἔτι μεθ) ὑποστολῆς λέγει. "Eysc γὰρ ἀπὸ τῶν εἰρημένων θάρσος. ᾽Αλλὰ τί φησιν; ὅτι Δαυϊὸ λέγει’ «Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυριῳφ µου, » xai τοῦ Δαυϊὸ ὑψηλότερον αὐτὸν ἀποφαίνει, El δὲ Δανϊὸ Κύριον αὐτὸν καλεῖ, πλλῷ μᾶλλον αὐτοὶ οὐκ ἀπαξιώσουσι. Καὶ φόθον δὶ ἐφίστησιν αὐτοῖς διὰ τοῦ, « Ἔως ἂν θῷ τοὺς ἐχθρούς σου. Καὶ ἵνα pj ἀπιστῆται, τῷ Πατρὶ «7» ὑπόταξιν ἀνατίθησιν. ᾽Αλλὰ τὰ μεγάλα ταῦτα πάλιν ἐπὶ τὸ ταπεινότεοον κατάγει, «᾿Ακριθῶς οὖν, εἰπὼν, Ὑινωσκέτω πᾶς Ἰσραὴγλ, ὅτι καὶ K3- prov καὶ Χριστὸν ὁ θεὸς αὐτὸν ἐποίησε. » Τὸ, Ἐποίη- σεν, ἀντὶ τοῦ κατέταξε xal κατέστησε, φήσας, ἀλλ᾽ οὐχὶ τοῦ, οὐσίωνεν. Ὑψηλότερον δὲ πως ἂν εἶπε περὶ Χριστοῦ, xal τοῖς προκειµένοις ἀκόλουθον' ᾽Ακριθῶς οὖν γινωσχέτω πᾶς ἸΙσραὴλ, ὅτι ἐκ δεξιῶν τοῦ Πα- τρὸς κάθηται.
«᾿Ακούσαντες δὲ, κατενύγησαν τῇ xapbiq, εἶπόν « t£ πρὸς τὸν Ιέτρον xai τοὺς λοιποὺς ἀποστόλους' « Tl ποιήσοµεν, ἄνδρες ἀδελφοί ; Πέτρος δὲ ἔφη πρὸς ε αὐτούς. »
Τὸ uez' ἐπιειχείας µεταχειρίσασθαι τὴν δηµηγο- plav, cic χατάνυξιν αὐτοὺς ἢγαχγε. Τὸ δὲ, κατενύγη- σαν, ἀντὶ τὀῦ, ἐπλήγησαν, ἔπαθον τὴν ψυχἠν, ἑαυτῶν κατέγνωσαν. Διὸ καὶ ζητοῦσι τοῦ καχοῦ λύσυν, καὶ οἰχειωτικῶς αὐτοὺς ἀδελφοὺς καλοῦσιν, οὓς πρώην ἐχλεύαζον. Οὐκ ἐξ ἱσότητος δὲ τὸ, ἀδελφοὶ, εἶπον, ὡς πχρισαζόµενοι αὐτοῖς διὰ τῆς το:αύττς κλήσεως, ἀλλ᾽ δρον πρὸς αὐτοὺς ᾠκειώθησαν ἐνδε:χνύμενοι. Καὶ ἐπειδὴ καὶ Πέτρος ἀρχόμενος τοῦ λόγου ἐκάλε- σεν ἐκεῖθεν εἶχον καὶ αὐτοὶ τοῦ οὕτω χελεῖν αὐτοὺς ἀφορμήν.
« Ἀἰετανοήσατε καὶ βαπτισθήτω ἕκαστος ὑμῶν ἐπὶ « tip ὀνόματι ᾿[ησοῦ Χριστοῦ εἰς ἄφεσιν ἀμαρτιῶν, «καὶ λήψεσθε τὴν δωρεὰν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. « Ὑμῖν γὰρ ἐστιν ἡ ἐπαγγελία καὶ τοῖς τέχνοις ε ὑμῶν, καὶ πᾶσι τοῖς εἰς μακρὰν, ὅσους ἂν προσκα»
T COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM. 78 « λέσηται Κόριος 6 Βεὸς ἡμῶν. ᾿Ἑτέροις τε λόχοις À « caverit Dominus Deus noster. Aliisque verbis
« πλείοσι διεμαρτύρετο xal παρεκάλει, λέγων: Σώ: «θητε ἀπὸ τῖς Ὑενεᾶς τῆς σχολιᾶς ταύτης. Οἱ μὲν « οὖν ἀσμένως ἀποδεξάμενοι τὸν λόγον αὐτοῦ, ἔδα-
πτίσθησαν. Καὶ προσετέθησαν τῇ ἡμέρᾳ ἐχείνῃ « ψυχαὶ ὡσεὶ τρισχίλιαι. Ἠσαν δὲ προσκαρτεροῦν- « τες τῇ δ.ὃαχῃ τῶν ἀποστόλων, xal τῇ κοινωνίᾳ, καὶ « tjj χλάσει τοῦ 32x02, xal ταῖς προσευχαῖς. »
Ὡς πάντων στόµα τῶν ἁποστόλων προθεθληµένος, φησὶ, Μετανοήσατε xal βαπτισθήτω, οὐ, Πιστεύσατε, ἀλλὰ, « Βαπτισθήτω. » Τοῦτο γὰρ ὁ θεμέλιος τῶν εἲς Χριστὸν πιστευόντων. Τοῦτο οὖν πρῶτον ἀξιοῖ, καὶ μετὰ τοῦτο ἐπάχει τὸ πρὸς τῷ θεµελίῳ τέλος, «τὴν δωρεὰν λέγων τοῦ ἁγίου Πνεύματος, » ὡς διὰ μέσου τούτου τῆς πίστεως ἀναφχινομένης. Ti δὲ εἰπεῖν « Ὑμῖν γὰρ dj ἐπαγγελία xal τοῖς τέχνοις ὑμῶν, xa! πᾶσι τοῖς μχακρὰν xal τοῖς ἐγγὺς, » ἐμφαίνει τὸ µεῖζον τῆς δωρεᾶς, ὦς οὐ µόνον αὐτυῖς ἐπαρχοῦ- σης, ἀλλὰ καὶ τοῖς τέχνοις, Καὶ πρὸς τὰ ἔθνη δὲ ἐπιδυφιλεύεταῖ. Τοῦτο γὰρ ᾖνίξατο διὰ τοῦ, « Toi; μακράν. » ἀλλ᾽ el τοῖς μακ2ὰν, πηλλῷ δήπου μᾶλλον ὑμῖν τοῖς ἐγγύς. Σκόπει 08. ὅτι τότε τὴν τῶν ἐθνῶν ἁνίξατο πίστιν, ὅτε χατανενυγµένους εὗρε xai xat- εγνωκότας ἑαυτῶν. Ψυχὴ γὰρ ύταν ἑαυτὴν καταδ.- xisp, οὖκ ἔτι φθονεῖν δύναται.
« Ἐγένετο δὲ πάσῃ ψυχῆ Φφόθος, πολλά τε τέρατα « καὶ σημεῖα διὰ τῶν ἀποστόλων ἐγένετο. Πάντας δὲ κ οἱ πιστεύοντες ἦσαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ, καὶ εἶχον ἅπαντα « Χοινά, Καὶ τὰ χτήµατα xai τὰς ὑπάρξεις ἐπίπρα- εσχον, xal διςεµέριζον αὐτὰ πᾶσι, καθότι ἄν τις « χρείαν εἶχε. Καθ ἡμέραν τε προσκαρτεροῦντες « ὁμοθυμαδὸν ἐν τῷ ἱερῷ. ο
O35 γὰρ ὡς τῶν τυγόντων κατεφρόνουν. ἀλλ’ ἐπειδὴ πολὺς ἦν 6 Πέτρος ἄνωθεν ῥέων, καὶ τὰ μέλλοντα δ.ὰ τῶν ἐπαγγελιῶν δεικνύων, εἰχότως ἐφοθοῶντο. Ἐμαρνόρει γὰρ τῷ λόγῳ τὰ ἔργα. Καθάπερ Υὰρ xil ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ πρότερον σημµεῖα, tita 0:02- σχαλία, εἶτα θαύματα, οὕτω καὶ νῦν. Τὸ δὲ τὰς κτή- σεις πωλεῖν καὶ διαµερίζειν χχθὸ ἄν τις χρείαν εἶγε, οὖχ ἁτλῶ-, ἅλλ᾽ οἰκονομικῶς. Διεμέριζον γὰρ κατ ἁξίαν. Τὸ δὲ, « Ὁμοθυμαδὸν προσχορτεροῦντες, » οὗ μίαν ἡμέραν, οὐδὲ δύο, ἀλλὰ καθ) ἡμέραν, xai μιᾷ yon. TQ δὲ ἱερῷ προσήδρευον οἱ πιστεύοντες, Ἆτι σπουδαιότεροι γεγενηµένοι, xal περὶ μηδὲν ἔτε- pov ἔχοντες σπουδάζειν ἐξ εὔλαθείας τῆς περὶ τὸν τόπον, fj περὶ τὸ ἱερόν.
« Κλῶντές Τε κατ οἴκον ἄρτον, µμετελάμθανόν « τροφῖῆς, iv. ἁγαλλιάσιι xal ἀφελότητι καρδίας ai- « νοῦντες τὸν θεὸν, καὶ ἔχοντες χάριν πρὸς ὅλον τὸν « λαόν. Ὁ δὰ Κύριος προσετίθει τοὺς σωζοµένους « x18' ἡμόραν τῇ Εκκλησία. »
Οἴκον, τὸ Ἱἱερὸν vov λέγει dv αὐτῷ γὰρ 350v. Τὸ δι, « Κλῶντες ἄρτον, » εἶπεν, ἵνα τὸ εὐτελὲς καὶ αὐτόσκευον ὑπεμφήνῃ αὐτῶν τῆς διαίτης. "Ap-
« plurimis testificabatur et exhortabatur eos, « dicens : Servemini ab hac prava genera- «tione. Itaque, qui libenter susceperunt ser- « monem ejus, baptizati sunt : et apposite sunt « illo die animm circiter ter mille. Erant au- «tem perseverantes in doctrina apostolica et « communicatione ac fractione panis οἱ orationi- « bus. »
Tanquam osomnium apostolorum designatus ait: Resipiscite et baptizetur, non autem Credite, sed Baptizetur ; nam hoc fundamentum erat creden- tium in Christum. Hoc ergo primum petit, et post- modum finem ac perfectionem fundamento sub- jungit, dicens: « Donum Spiritus sancti, »tanquam fide per hec media demonstrata. Per hoc autem quod ait : « Vobis enim facta est promissio et filiis vestris, omnibusque qui longe ac prope sunt: » ostendit doni magnitudinem, ut quod non modo ipsis sufficiat, sed et flliis, preterea et gentibus benigne exhibeatur : nam hoc innuit per id quod ait: « His qui longe absunt; » atqui sit his qui longe absunt, multo magis sane vobis qui prope estis. Considera vero quod tunc gentium fidem innuit, quando compunctos invenit ac esse con- demnantes. Ubi enim seipsam anima condemna- verit, jam invidere non potest.
It, 43-46. « Factus est autem omni anime timor, « multaque prodigia et signa per apostolos edeban- « tur. Omnes vero credentes erant conjuncti, et « habebant omnia communia: et possessiones ac « substantias vendebant, οἱ distribuebant ea omni. « bus, prout cuique opus erat. Et quotidie perse- « verabant unaminiter in templo. »
Neque enim more vulgi desipiebant, sed quo- niam Petrus multus erat ac vehemens desuper fluendo sive exhortando, et futura promissionibus ostendendo. merito terrebantur. Nam attestabantur sermoni opera. Quemadmodum enim in Christo primum fuerunt signa, deinde doctrina.rursumque miracula, ita et nune. Possessiones vero distra- hentes ac distribuentes prout. cuique opus erat, non temere,sed dispensalorie faciebant: namjuxta cujusque dignitatem dividebant. Preterea quod sequitur, « Perseverabant unanimiter, » non uno
D aut altero die flebat,sed quotidie,ut pre misit, idque
uno animo. In templo 34 autem residebant cre- dentes : tanquam studiosiores ac ferventiores ef- fecti, et circa nihil aliud potentes studium pietatis exercere quam aut circa locum aut circa templum. II. 46, 47. « Et frangentes juxta domum panem, « simul sumebant cibum cum exsultatione et sim- « plicitate cordis laudantes Deum, et habentes gra- « tiam apud omnem plebem Dominus autem adde- « bat qui salvi flerent quotidie congregationi » Domum dicit nunc templum, nam ia ipso ede- bant. bixitautem : « Frangentes panem, » ut tenui- tas ac simplicitas victus corum appareat. Panem
19 OECUMENI TRICCJE EPISCOPI. 80
enim frangentes, una cibum sumebant, at genio Α tov γὰρ κλῶντες µετελάμθανον τροφῆς, ἀλλ᾽ οὐκ
non indulgebant : ita vitam fidei conformem red- debant: ita se mutuo diligentes gratiam habebant apud omnem plebem : nam licet pontifices pre in- vidiain eos insurgerent gratiam tamen apud plebem habebant Hoc autem elficiebatur pereleemosynam, puramqueconversationem.«]n simplicitate cordis,» hoc est in modestia et fragilitate, uihil sublime de se sentientes in bonis actionibus ac eleemssynis quas prestabant: quod maxime Judaicum erat, vel- uti ex jactabundo Pharisseo manifestum est 58. CAPUT IV.
De claudi a nativitate cura Christi virtute facta, electaque Petri iustructione, in qua sese demittit, et consilium ad illorum salutem adducit : in quo etiam subditur pontificum animadversio zelo ejus quod factum erat, et de miraculo decertatio.
IlI, 4. « Simul autem Petrus et Joannes ascen- « debant in templum ad horam orationis nonam. »
Magna est horum duorum unanimitas et amici- tia. Nam huic innuit Petrus in Domini passione ut preceptorem interrogaret *', Rursumque ad sepul- crum simul currunt ?*, Et item de hoc ait Petrus Christo : Hic autem quid ? Ascendebant autem in templum, non tanquam adhuc 25 judaizantes,sed viriliter sese demittentes hoc faciebant: utque curato claudo in templo omnes haberent testes quotcunque venissent. Multi enim ibi versabantur ob loci reverentiam. Per hoc autem quod horam significat, docet quod precibus semper icumbe- bant. Meminit vero et templi, ut utroque, tempore, inquam, et loco, que scribit confirmet. Cum autem multa edita sint ab apostolis miracula, prout su- perius meminit Lucas qui hec scribit, nullius illorum nominatim fecit mentionem: sed illud tantum scribit quo omnes moti sunt. Nam illa fortassis etiam contemnebantur, eo quod parva viderentur. Aut etiam, quia historia 80ο non arro- gantie gratia ab ipso elaborata est.
III, 2-6. « Et quidam vir, qui claudus erat ab « utero matris sua, bajulabatur : quem ponebant » quotidie ad portam templi que dicebatur Spe- « Ciosa, ut peteret eleemosynam ab introeuntibus « in templum. 15 cum vidisset Petrum et Joan- « nem ingressuros in templum, rogabat ut eleemo- « synam acciperet. Delixis autem in eum oculis « Peirus cum Joanne, dixit : Aspice in nos. At ille « intendebat in eos sperans se aliquid accepturum « ab eis. Dixit autem Petrus. »
Quomodo claudi nomen non ponit? Quia neque illud noverant apostoli.Homo namque penitus ipsis ignotus erat: idque, ut neque obsequii aut affectio- nis gratia sanitates perficere videantur, neque ulla flctionis suspicio etiam apud eos qui impudentis- simi sunt exoriri possit, quod in gratiam apostolo- rum quidam ipsis noti confingerent peractas circa se sanitates. Quomodo ergo nomen non interroga-
ἐτρύφων. Οὕτω xai τὸν βίον ἀπὸ τῆς πίστεως μµετεῥ- ῥύθμιζον, καὶ φιλαλλήλως εἴχον πρὸς τὸν λαὸν ὅλον. El γὰρ xol οἱ ἀρχιεριῖς ὑπὸ φθόνου ἐπαν έστησαν αὐτοῖς, ἀλλὰ πρὸς τὸν λαὸν χάριν εἶχον. Ἐδείχνυτο δὲ τοῦτο διὰ τῆς ἐλεγμοσύντς xal καθαρᾶς ἀἁναστρο- qrc Τὸ δὲ, « 'Ev ἀφελότητι καρδίας, » ἀντὶ τοῦ, ἐν ταπεινώσει xal εὐτελείᾳ, μηδὲν ὑψτλὸν φρονοῦντες ἐφ᾽ ai ἔπραττον ἀγαθοεργίαις καὶ ἐλεημοσύναις, ὅπερ µάλιστα T» ]ουδαϊκὸν, ὡς ἀπὸ τοῦ κανχωμέ- vou Φαρισαίου δῆλον. ΚΕΦΑΛ. A. Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ θεραπεία ζωλοῦ, Πέτρου uU P arn ἔσεως ἐχλεκτῆς, συμπαθητικῆς, συμθουλευτικῖς πρὸς σωτή- plav αὐτῶν. Ἐν d ῥἐπιστασία τῶν ἀρχιερέων ζήλῳ τοῦ γεγονότος, xal κρίσις τοῦ θαύματος.
« Ἐπὶ τὸ αὐτὸ δὲ Ἠέτρος καὶ Ἰωάννης ἀνέθαινον « tic τὸ ἱερὸν ἐπὶ τὴν ὥραν τῆς προσευχᾶς τὴν ἐν- κ νάτην. »
Πολλὴ ἡ τῶν δύο τούτων ὀμόνοια καὶ φιλία. Τούτῳ γὰρ νεύει ὁ Πέτρος ἐν τῷ Κυρίου πάθει πυθέσθαι τοῦ διδασκάλου, xal ἐπὶ τὸν τἀφὀν δὲ πάλιν ὁμοῦ τρέχουσι, xai περὶ αὐτῶν πάλιν φησὶν ὁ Πέτρος τῷ Χριστῷ, Οὗτος δὲ τί; ᾿Ανέδαινον δὲ ἐν τῷ ἱερῷ, «οὐχ ὡς ἔτι Ἰουδαίζοντε, ἀλλὰ χρι- σίµως καὶ συγχαταθατικῶς τοῦτο ποιοῦντες, xal ἵνα θεραπευθέντος τοῦ χωλοῦ ἐν τῷ Ἱερῷ πάντας ἔχοιεν τοὺς ἑωρακότας µάρτυρας. Πολλοι γὰρ συν- ῄεσαν ἐχεῖ, διὰ τό σεθάσµιον τοῦ τόπου. Διὰ δὲ τοῦ ἐπισιμήνασθαι τὴν ὥραν, διδάσκει ὡς del ταῖς εὖ- χαῖς ἐνέκειννο. Μέμνηται δὲ xai τοῦ ἱεροῦ, δι’ ἀμ- φοτέοων, φημὶ, τοῦ χρόνου xal τοῦ τόπου πιστούµε- voc ἆ γράφει. Πολλῶν δὲ θαυμάτων ἐπιτελουμένων ὑπὸ τῶν ἀποστόλων, ὡς καὶ ἀνωτέω ἐμνήσθη ὁ ταῦτα γράφων Λουκᾶς, οὐδενὸς ἐκείνων ὀνομαστὶ μνημονεύει, ἀλλ᾽ ἐκεῖνο γράφει µόνον ἀφ᾿ οὔ πάν- τὲς ἐκινήθησαν ixeiva γὰρ ἴσως xal παρεωρῶντο διὰ τὸ σμικρὰ δοκεῖν' fj xal ὅτι οὗ χόµπου χάριν ἡ συγγραφὴ αὐτῷ αὕτη ἑσπουδάσθη.
τοῦ ἐκ γενετῆς
« Kal τις ἀνὴρ χωλὸς ἐκ κοιλίας μητρὸς αὐτοῦ « ὑπάρχων, ἐθαστάζετο, ὃν ἑτίθουν καθ) ἡμέραν « πρὸς τὴν θύραν τοῦ Ἱεροὺ τὴν λεγομένην Ὡραίαν, « τοῦ αἰτεῖν ἔλεη μοσύνην παρὰ τῶν εἰσπορευομένων « εἰς τὸ ἱερόν. "Oc ἰδὼν Πέτρον xai Ἰωάννην μέλ-
« λοντας εἰσιέναι εἲς τὸ ἱερὸν, ἠρώτα ἆλειμοσύντν
D « λαθεῖν, ᾿Ατενίσας δὲ Πέτρος sl; αὐτὸν σὺν τῷ
Ἰωάννῃ εἶπε' Βλέψον εἰς ἡμᾶς. Ὁ δὲ ἐπεῖχεν « αὐτοῖς, προσδθοκῶν τι παρ) αὐτῶν λαθεῖν. Εἶπε « δὲ μέτρος. »
Πῶς οὐ λέγει τὸ ὄνομα τοῦ χωλοῦ; ὅτι οὐδὲ οἱ ἀπόστο- Aot ᾖδεισαν σὐτόν. Βαντελῶς γὰρ ὁ ἄνθρωπος ἄγνω- οτος 7» αὐτῷ. Καὶ τοῦτο, ἵνα µήτε χαριζόµενοι eal- νωνται, καὶ κατὰ προσπάθειαν ποιούμενοι τὰς Ἰάσεις, μήτε τις ὑπόνοια ὑποκρίσεως μτδὲ παρὰ τῶν ἆναι- σχυντοτάτων ὑπολαμθάνηται, ὅτι πρὸς χάριν τῶν ἀποστόλων τινὲς τῶν αὐτοῖς Ὑνωρίµων τὰς περὶ αὐτοὺς ἰάσεις ὑποκρίνοιντο. [là οὖν οὐκ ἔμαθον
* Luc. avis, 40 seqq. ?' Joan. xui, 26, 3 joan. xz, &.
98 GOMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM. 83 μετὰ τὴν ἴασιν τὸ ὄνομα ; Ὅτι οὐκ ἦν αὐτοῖς σχολἠἡ A bant post datam sanitatem? Quia otium ipsis non
πιρὶ τὰ μηδὲν λυσιτελοῦντα κατασχολεῖσθχι. Πῶς δὲ αὐτὸν οὗ προσήγαγον ἰαθῆναι τῷ Χριστῷ ; ἴσως τις ἦσαν Άπιστοι οἱ προσεδρεύοντες τῷ ερ, ὅπουγε οὐδὲ τοῖς ἀποστόλοις αὐτὸν προσήγαγον, ἰδόντες αὐτοὺς εἲσιόντας καὶ θχεύματα πεποιηχότας τοιαῦτᾳ. "Ott χωλὸς ἦν ἐκ ποιλίας µητρὸ., τοῦτο πάντες oliv τῷ ἱερῷ ᾖδεσαν. Διὸ xal ὡς περιφανοῦς ὄντος ὅτι τοῦτο ἦν, οὐδὲ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ τοῦ Ku- plou ἑφρέντιζον πρὸς τὸ τοῦτο αὐτὸν χαλεῖν, ᾽Αλλ’ ἑνίκα τὸ τοῦ πάθους καὶ αὐτὴν τὴν προσηγορἰαν αὖ- τοῦ, xai ὄνομα αὐτῷ εἰς γνώρισμα κατεξαίρετον τὸ σἵνος ἐγίνετο. Πολλῶν δὲ θαυμάτων, ὡς εἴπομεν, ὑπὸ τῶν ἀπυστόλων γινοµένων, οὐ προσῆγον αὐτὸν τού- τοις ol Ἰουδαῖοι, ὡς τῷ Χριστῷ, τοι φθονοῦντες, fj
erat ut vacarent circa ea qua nihil conferebant. Verum quomodo illum non adduxerunt ad Chri- stum ut sanaretur ? Fortassis increduli quidam erant qui juxta templum residebant,aut in eo mi- nistrabant : ubi neque ad apostolos ipsum adduxe- runt, cum illos ingredi viderent. et quod talia edi- dissent miracula. Quod claudus esset ab utero matris, id omnibus notum erat qui in templo de- gebant : ideo etiam cum hoc ita esse cunctis ma- nifestum esset, neque cura illis fuit de nomine Domini ipsius,ad hoc ut ipsum ab illo appellantes nobis signiflcarent, sed de sola ejus imbecillitate, ejusque appellatione : 36 et hec :egritudo ac damnum factum est ipsinomen ad precipuum no-
xz! 0' ἀκιοτίαν. Οὕπω γὰρ ἐνόμιζον τοσοῦτον αὐτοὺς Β tumque indicium. Cum autem multa ab apostolis
ley 5sxv θαυματο2ργεῖν.
ederentur miracula, veluti diximus. eum ad ipsos
non adduxerunt Judai, sive quod Christo inviderent, sive propter incredulitatem : nondum enim eos
arbitrabantur posse operari tantum miraculum.
« Αργόριον καὶ χρυσίον οὐχ ὑπάρχε pov ὅ δὲ ἔχω, α τοῦτό σοι δίδωµι. »
Τοῦτο τὴν παντελῆ τοῦ χρυσοῦ αὐτῶν ἀκτησίαν ἐμφαίνε.. Οὐ γὰρ, ὡς πολλάκις ἡμεῖς φαµεν, ὃτι δε οὐκ ἔγω, οὕτω καὶ αὐτὸς, ἁλλ᾽, « Oy, ὑπάρχει, uot,» φησὶ, τὸ πάντη μὴ ὑπεῖναι αὐτῷ χρυσίον δηλῶν.
« Ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Ναζωραίου, « ἔχειραι xal περιπάτει. Καὶ χρατήσας αὐτὸν τής « δεξιᾶς χειρὸς, ἥγειρε. Παραχρῆ ua δὲ ἑστερεώθτσαν ο αὐτοῦ αἱ βάσεις xai τὰ σφυρά᾽ xai ἐξαλλόμενος « ἕστη xai περιεπάτει. Καὶ εἶσῆλθε σὺν αὐτοῖς εἲς τὸ
« ἱερὸν περιπατῶν xat ἀλλόμενος καὶ αἰνῶν τὸν θεόν' ϱ
ε Kai εἶδεν αὐτὸν πᾶς ὁ λαὸς περιπατοῦντα xal αἲ- « νοῦντα τὸν θεόν. Ἐπεγίνωσκόν τε αὐτὸν, ὅτι οὗ- « τος ἣν ἆ πρὸς τὴν ἐλεημοσύνην χαθήµενος ἐπὶ τῇ « Ὡραίᾳ πύλῃ τοῦ ἱεροῦ. Καὶ ἐπλήσθησαν θάμδους « xai ἑχστάσεως ἐπὶ τῷ συµθεθηκότι αὐτῷ.
Ὅπερ ὁ Χριστὸς πολλάκις ἐπὶ τῶν ἀτελέστερον δ.αχειµένων οὗ λόγῳ µόνον θεραπεύων, ἀλλὰ καὶ ἁπτόμενος, τοῦτο xal νῦν ὁ Πέτρος ποιεῖ. Ἅμα ὃὲ καὶ διὰ τοῦ ἐγεῖραι, τὸ τῆς ἀναστάσεως πιστοῦται µυστήριον, καὶ ἵνα μὴ δόξῃ ἀπὸ ταυτοµάτου ἢ αὖτο- σχεδιάζοντος τὸ Ὑενόμενον. Ἔλατο δὲ ἀναστὰς, jj ἀπισιῶν τὸ γινόµενον, xai πειράζων slo. ἀσφαλέστε- pov xal ἑδραιότερον τὴν βάσιν, ἤ οὐδὲ περιπατεῖν Boe. Τὸ δὲ, « ἐπεγίνωσχον αὐτὸν, » πρόσκχειται, ὡς
xa! ἀγνοούμεξον λοιπὸν ἀπὸ τοῦ θαύματος, Ὅ καὶ D
ἐπὶ τοῦ ἐκ γενετῆς τυφλοῦ. Ἐἰώθαμεν δὲ xai ημεῖς ταύτῃ χεχρῆσθαι τῇ λέξει ἐπὶ τῶν μόλις γνωριζομὲ- vov. « Περιπατῶν καὶ ἀλλόμενος, » Ὡς ἀγνοούμενον σχεδὸν τὸ λοιπὸν ἀπὸ τοῦ ἄλλεσθαι τὸν πρὸ τούτου ἐργὸν xal τῆς ἱτέρων δεόµενον βοηθείας πρὸς µετά- Gan.
α Κρατοῦντος δὲ τοῦ Ἰαθέντος χωλοῦ τὸν Πξτρον « καὶ Ιωάννην, συνέδραµε πρὸς αὐτοὺς πᾶς ὁ λαὸς α ἐπὶ τῇ 0103 τῇ καλουμένῃ Σολομῶντος, ἔκθαμθοι, « Ἰδὼν δὲ Βίτρος ἀπεκρίνατο πρὸς τὸν λαόν. »
9 1908. rz, 1 seqq.
III, 6. « Argentum et aurum non est mihi : quod « autem habeo, hoc tibi do. »
Hoc ipsorum omnimodam auri inopiam demon- strat. Neque enim, quemadmodum nos frequenter dicimus, Hoc loco aut hoc tempore non habeo, ita etipse: sed: « Non est mihi : » significans om- nino se non possidere aurum.
III, 6-10. « In nomine Jesu Christi Nazareni « surge et ambula. Et apprehensa manu ejus « dextera, erexit eum.Protinus autem consolidate « sunt plante illius ac tali, et exsiliens stetit et « ambulabat. Et ingressus est cum eis in templum « jnambulans ac saliens laudansque Deum. Et vi- « dit eum universus populus inambulantem ac lau- « dantem Deum. Agnoveruntque illum quod ipse « esset is qui ad eleemosynam sedebat ad Specio- « sam portam templi. Et impleti sunt admiratione « etstupore super eo quod contigerat illi »
Quod Christus frequenter propter imperfectiores faciebat, non solo sermone curans, sed et tactu; hoc nunc et Petrus facit: simulque per hoc quod erigit, resurrectionis confirmat mysterium, et ne videatur factum ab eo qui non rogatus sese ultro- neus ingessisset. Erectus autem saliebat, vel facti adhuc incredulus, et. tentans ad cautiorem et flr- miorem gressum : aut quia ne ambulare quidem noverat. Additum vero est : « Agnoverunt illum, » quasi jam propter miraculum ignotus esset.Simile quoque accidit de ceco a nativitate *?, Solemus autem et nos hac uti dictione, Ἐπιγνώσκω, in his quie vix cognoscuntur. « Inambulans ac saliens :» quasi jam propter saltum propemodum ignorare- tur is qui paulo ante adeo tardus erat ut ad pro- gressum aliorum egeret auxilio.
III, 11, 12. « Cum teneret aulem claudus,qui sa- « natus fuerat, Petrum et Joannem, cucurrit ad eos « totus populus stupefactus ad porticum qua dice- « batur Solomonis. Intuitus autem Petrus respon- « dit ad populum. »
83 OECUMENII TRICC/E EPISCOPI. 84
€$1 Tenebat apostolos post redditam sanitatem, A
vel ex benevolentia,quasi plausum et favorem illis concilians, vel omnibus ostendens eos qui se sana- verant ; aut suspicalus quod si ab eis relinquere- tur, rursum a pristino nature vitio corriperelur. Arbitrabatur enim se eatenus morbo liberatum esse, dum ipsos teneret, etab eis conirectaretur : maxime quod Petrus ita illum erigendo curaverat. « Ad porticum qus dicebatur Salomonis.»Sola h:ec porticus supererat a Salomonis zdiflcatione.Exus- serat enim templum Nabuchodonosor : rursumque ssdiflcare jusserat Cyrus Persa.
III, 12. « Viri Israelitee, quid admiramini super « hoc? aut nos quid deflxis oculis intuemini.quasi e propria potentia aut religione effecerimus ut hic « ambularet ? »
Ipsius Israel appellatio duarum rerum suggerit intellectum, nempe laudis a Jacob cui ob Dei obe- dientiam appellatio Israel adaptata est, abinferio- ribus detractis ad sublimia, caelestia, divina ac intelligibilia : et accusationis seminis ejus abexitu ex /Egypto,quod nunquam persaaderi poterat.ple- num semper irritationis. Ex utroque ergo nomen Israel illis tribuit : hinc videlicet erubescentiam, quod Deo non pareant, ut progenitor eorum fece- rat.illinc etiam perditionem, ut qui Egyptum egressi sunt nec ad promissam servati sunt hiwre- ditatem : quorum duorum reminiscentia pernomen Israel facta,hujus quidem prebebit aemulationem, illorum vero imitationis fugam,timore similis per- ditionis, ex attentione eorum que dicenda sunt. Hecautem concio majori dicendi libertate plenaest; non quod in priori terreretur,sed quoniam cumilli saviessent etimprobi,nequaquam tulissent.Deinde illam quidemincipiens,perprocmium attentionem in illis efficit,dicens : Hoc vobis notum sit, etauri- bus percipite verba mea : hic vero tali prepara- tione non opus est, neque enim torpebant, sed si- gnum in claudo factum omnes reddidit attentos,et timoris ac consternationis plenos effecit. Vide au- tem quomodo repellens suam ipsorum gloriam quam signis assecuti erant, nihil magni de ipsis loquitur.Siquidem qui modeste sentit de preclaris suis operibus,magis attrahit auditorem. Ideo quo- que ipsi contempta humana gloria seipsosamplius glorificabant, 38 non humanum sed divinum esse
Ἐκράτει τοὺς ἀποστολους μετὰ τὶν ἴασιν, dj ἀπὸ εὐνοίας ὥσπερ εὐφημίαν αὐτοῖς πλέκων, καὶ ἐπιδει- χνὺς ἅπσσι τοὺς σωτῆρας, T, ὑπονοῶν ὡς, εἰ ἀπολειφθείη αὐτῶν, πἆλιν ὑπὸ τοῦ πάθους καταληφθείη. Ἐνόμιζε γὰρ µέχοι τούτου ἀπηλλάχθαι τοῦ πάθους. μέχρις ἂν κατέχη αὐτοὺς, xai ἑφάπτηται αὐτῶν, µάλιστα ὅτι καὶ ὁ Ηέτρος κρατήσας αὐτὸν οὕτως ἰἱάσατο. « ᾿Επὶ τῇ στοᾷ τῇ καλουμένῃ. » Αὗτη μόνη στοὰ ἴστατο ἀπὸ τῆς κατασχεοῆς Σολομῶντος. Ἐνέπρησε γὰρ τὸ Ἱερὸν Ναθουχοδονόσωρ, xa! ᾠκοδόμησε Κύρος ὁ Πέρσης.
« "Άνδρες Ἰσραηλῖται, tl θαυμάζετε ἐπὶ τούτῳ ; « fj ἡμῖν xl ἀτενίζετε ὡς ἰδίᾳ δυνάµει, fj εὐσεθείᾳ « πεποιηχόσι, τοῦ περιπατεῖν αὐτόν ;»
Ἡ τοῦ ᾿Ισραὴλ προσηγορία διττὴν ὑποθάλλει τὴν ἔχληψιν ἐπαίνου, ἀπὸ τοῦ Ἰαχὼδ, ᾧ θεοπειθείχς χάριν ἡ τοῦ Ἰσραὴλ προσηρµόσθη προσγγορία, ἀπὸ τῶν κάτω συροµένων ἐπὶ τὰ οὐράνια xat θεῖα xal νοητὰ διαπο,θμευθεῖσα ὕψη' µέµψφεως, ἀπὸ τῆς ἐξόδου τῆς ἐξ Α᾿γύόπτου τοῦ σπέρματος αὐτοῦ δυσ- αγώγου xal ἀπειθοῦς xal παραπικρασμοῦ μεστοῦ. Εξ ἑκατέρου τοίνυν τὸ Ἰσραχὴλ ὄνομα αὐτοῖς παρ- έχει αἰσχύνην, μὴ ᾖθεοπε'θοῦσιν ὡς ὁ τροπάτωρ ἀπώλειαν, ὡς οἱ ἐξ Αἰγύπτου μὴ τῇ ἐπηγγελμένῃ ἀνασωθέντες «Ἀληροδοσίφᾳ. "Qv ἑκατέρων ὑπόμντσις διὰ τοῦ ὀνόματος ἐγγινομένη, τοῦ μὲν ζζλον παρέξει, τῶν δὲ τὴν µίμησιν διὰ τὸν ὅμοιον ὄλεθρον ἐχκφυγεῖν, ἐκ προσοχῖς τῶν ) εχθγσοµένων. Πλείονος δὲ αὕτη γέμει τῆς παῤῥησίας Ἡἡ δημηγορία, οὐχ ὅτι ἐν τῇ προτέρᾳ ἐφοθεῖτο, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ χαλεποὶ ὄντες xal ἰταμοὶ οὐκ ἄν Ίνεγκαν ἐκεῖνο. Ἐκ τούτου ἑχείνης μὲν ἀρχόμενος, ἐπιστροφὴν αὐτοῖς ἐργάζεται διὰ τοῦ προοιµίου, Τοῦτο ὑμῖν γνωστὸν, λέγων, ἔστω, καὶ ἐνωτίσααθε τὰ ῥήματά μου. ἐνταῦθα δὲ οὐ δεῖται τῆς τοιαύτης κχατασκευῖς. Οὐ γὰρ ἑἐρφθύ- µουν, ἀλλὰ τὸ σημεῖον τοῦ χωλοῦ ἐπέστρεψεν αὐὖ- τοὺς ἅπαντας, καὶ δξους xal ἐκπλίξεως ἐποίησε µεστούς. "Opa δὲ πῶς διὰ τοῦ παρακρούεσθαι τὴν περὶ αὐτῶν δόξαν τὴν διὰ τῶν σηµείων, οὐδὲν περὶ ἑαυτῶν φθέγγεται µέγα, ἅτε τοῦ ἐπὶ µεγάλοις τοῖς ἑαυτοῦ κατωρθωμένοις Ἠταπεινοφρονοῦτος, πλέον ἐφελκομένου τὸν ἀκροατήν. Διόπερ καὶ αὐτοὶ γατα- φρονήσαντες τῆς ἀνθρωπίνης δόξιις, μᾶλλον ἑδόξα- σαν ἑαυτοὺς, οὐκ ἀνθρώπινον, ἀλλὰ θεῖον τὸ γεγονὸς
demonstrantes quod factum erat. « Quasi propria D δείξαντες. « Ὡς ἰδίᾳ δυνάµει. » Πρόσεχε τῷ εἰρημί-
potentia.»Animadverte quod ait non potentia huma- na hunc salvum factum esse, sed divina. Nazarmus igitur Deus est cujus nomen illum curavit.
III, 13-15. « Deus Abraham et Isaac et Jacob, « Deus patrum nostrorum glorificavit Filium suum « Jesum, quem vos tradidistis, ac negastis ipsum « coram Pilato, cum ille absolvendum iudicasset. « Vos autem sanctum et justum negastis,et postu- « lastis ut virum homicidam donaret vobis, aucto- « rem vero vita interfecistis, quem Deus suscitavit « & mortuis, cujus nos testes sumus. »
Adhuc humilioribus haeret tam in his que ipsos
vtp, ὅτι οὗ δυνάµει ἀνθρωπίνῃ λέγει αὐτὸν ἰαθῆναι, ἀλλὰ tq. θεὸς οὖν ὁ Ναζωραῖος, οὗ τὸ ονοµα ἔθε- ράπευσεν αὐτόν.
« 'O θεὺς ᾿Αθραὰμ καὶ ']σαὰκ καὶ Ἰακὼδ, 6 « θεὸς τῶν πατέρων ἡμῶν ἐδόξασε τὸν Παῖδα αὐτοῦ ε Ἰησοῦν, 0v ὑμεῖς παλεδώκατε, καὶ ἠρνήσασθε αὐτὺν «κατὰ πρόσωπον ll:Àátou, Χρίναντος ἐχείνου ἆἀπο- e λύειν. Ὑμεῖς εξ τὸν ἆγιον xal θίχαιον ἠρνήσασθε, « xai ἠτήσασθε ἂνδρα φονέα χαρισθῆναι ὑμῖν, τὸν δὲ « ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς ἀπεκτείνατε, ὃν ὁ θεὸς ἤγειρεν « ix νεκρῶν, οὗ ἡμεῖς µάρτυρὲς ἐσμεν.»
"Ert τῶν ταπεινοτέρων ἔχεται, τῶν περὶ αὐτοὺς
88 COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM. 86
xai Χριστοῦ: περὶ ἑαυτοὺς, διὰ τοῦ επεῖν οὐχὶ A concernunt, quam qu:e Christum respiciunt : ipsos.
Ἰδίᾳ δυνάµει θαυματουργῆσαι' περὶ Χριστοῦ δὲ, τῷ προσθεῖναι τὸν παῖδα. οὗ γὰρ τὸ αὐτοδόξαστον ἔνι προσθήχην δόξης λαθεῖν. Ταπεινώσας οὖν τὸ καθ; ἑαυτοὺς xai Χριστὸν, ἑπαίρει τὸ τῶν Ἰουδαίων κατὰ Χριστοῦ τόλμημᾶ, καὶ οὐ συσκιάζων ὡς τὸ πρότε- pov. Τοῦτο δὲ ποιεῖ, μᾶλλον αὐτοὺς ἐπαγαγέσθαι βουλόμενος. Ὅσον γὰρ ἐδείχνυ αὐτοὺς ὑπευθύνους, τοσοῦτον μᾶλλον τοῦτον ἐγίνετο. Διὰ δὲ τοῦ, « Ov ὀμεῖς παρεδώκατε xal ἠρνήσασθι, » δύο τὰ ἐγκλήματα. Πιλάτῳ τε γὰρ παρέδωκαν εἷς φόνον, εἰπόντες « Ἡμῖν οὐδένα ἔξεστιν ἀποκτεῖναι.» ἠρνήσαντο δὲ χράζοντες, « Οὐκ ἔχομεν βασιλέα εἰ μὴ Καίσαρα, » Αλλά γε δὴ καὶ Ηιλάτου Ἕλληνος ὄντος, καὶ μήτε στμεῖον πρὸς Χριστοῦ ἑωραχότος, μήτε προφττῶν
ἀκτκηότος περὶ Χριστοῦ, καὶ βουλομένου αὐτὸν ἀπο- p
λύειν. αὐτοὶ xai θαυματουργοῦντα Χριστὸν τεθεαμέ. vot, καὶ προφττῶν iv γνώσει τῶν περὶ αὐτοῦ αὐτοῖς εἰρημένων Χκαταστᾶντες. οὐκ ἠνέσχεσθε. Διὰ δὲ τοῦ επεῖν, « Φονέα ᾖτήσασθε, » δεινῶς κατεσκεύασεν, ὅτι ἑδύναντο τὸν Χριστὸν ἀπολύειν. E! γὰρ τὸν φο- vía ἀπολυθήναι ἀποίησαν, τὸν μᾶλλον ὑπαίτιον, οὗ πολλῷ δή που τὸν ἀνεύθυνον ; νῦν δὲ ἀπεναντίας, τὸν μὲν ὑπεύθυνον ἐξείλοντο, τὸν δὲ ἀνεύθυνον dmo- κτανθῆναι παρέδωκαν. Εἰπὼν δὲ, « τὸν ἀρχχγὸν τῆς ζωῆς, » δείχνυσιν ὡς αὐτὸς ἑαυτὸν ἀνέστησεν ὁ Χριστός. Ti» ἀνάστασιν δὲ οὗ προφητῶν ἐμπεδοῖ µαρτυρίαις, ἀλλὰ, ἐπειδὴ ἀξιόπιστος αὐτοῖς Tiv, τῷ χορῷ τῶν ἀποστόλων. Ἐπεὶ δὲ µετεωρίσας τὸ ἔγ- χλημα, ἐλύπει σφοδρῶς, πάλιν ἀνίησιν, Emi µετά- νοιαν αὐτοὺς συνωθῶν, ὅτι τε ἑἐὴ ἀγνοίας τὸ ἔγχλι- pa καὶ ἀνοίας, καὶ ὅτι τὸ ἐξ ἀργῆς τεταγμένον καὶ λόγῳ προφητῶν κεχρησμῳδημένον, οὐκ ἦν παρελ- θεῖν. Ἐπεὶ δὲ µέχρι τούτου προέθη, ἤδη καὶ ῥητῶς τὴν µετάνοιαν εἰσηγεῖται κατηναγκασµένως ἀναλα- θεῖν, πρός τε ἐξάλειψιν τῶν ἡμαρτημένων, καὶ τρυ- φὴν καὶ ἀπόλφυσιν τῶν διὰ µετανοίας καὶ ἆγαθοερ- γίας τῶν ἀτελευτήτων ἀγαθῶν εὐμοιρησάντὠν.
quidem,dum ait quod non propria potentia edide- rint miraculum ; Christum vero, addendo : Glorifi- cavit Filium suum: neque enim contingit ut gloria additamentum accipiat qui ex se glorificatus est. Ubi ergo demisit tam id quod seipsos concernit quam quod Christum : facinus adaugetJudeorum adversus Clristum: neq: eillud inumbrat ut prius. Hoc autem facit magis illos allicere volens. Nam quanto magis ipsos ostendit obnoxios, tanto am- plius illud succedit. Per hoc autem, « Quem vos tradidistis et negastis : » du; ponuntur accusatio- nes.Siquidem Pilato ad c:edem tradiderunt, dicen- tes:« Nobis non licet interficere quemquam ^4*.» Ne- gaverunt autem clamantes : « Non habemus regem prieter Ciesarem *!, » Atqui sane cum etiam Pilatus gentilis. qui neque signa a Christo viderat, neque prophetas de Christo audierat, vellet tamen ipsum absolvere: vos ipsi qui et Christum miracula eden- tem conspexeralis,et nolitiam habebatis propheta- rum in his quie de ipso dixeraut, non tamen ab eo vos conlinuistis Dicens vero: « Homicidam postu- lastis, » efficaciter probat quod Christum potuerint absolvere. Nam si homicidam absolvi fecerunt qui longe amplius obnoxius erat,an non certe longe faci- lius potuissent eum absolvere qui criminecarebat? Nunc autem e diverso obnoxium quidem libera- runt, insontem vero ut interimeretur tradideruni. Preterea dicendo, « Auctorem vile, » ostendit quod seipsum suscitaverit ipse Christus. Resurre- ctionem vero non prophetarum confirmat testimo- niis, sed choro apostolorum si ipsis fide dignus erat.29 Deinde vero postquam efferendo crimen eo- rum,vehementer constristavit, rursum remittit, ad penitentiam illos invitans : quod ex ignorantia et insipientia peccaverint, et quod illud quod abinitio constitutum eratac prophetarum oraculo predictum non potuerit evitari. Ubi vero hucusque processit,
am etiam palam cogendo inducit ad suspiciendam penitentiam,tum adabolitionem delictorum tum ad deli. cias fruitionemque eternorum bonorum, que per poenitentiam bonorumque operationem percipiuntur.
ε Καὶ ἐπὶ τῇ πίστει τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ, τοῦτον « ὅν θεωρεῖτε xol ο-δατε, ἑστερέωσε τὸ ὄνομα e αὐτοῦ. »
Τουτέστι, TU λέγω, πιστεύσας ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὖ- τοῦ ἑστερεώῆῃτ ; xal πρὶν f| πιστεῦσαι, τὸ ὄνομα µόνον ἐπιχληθὲν ἑστερέωσεν αὐτόν τοσαύτην πτ- ζει τὸ ὄνομα τὴν γάριν. Οὕπω γὰρ ἣν πιστεῦσας,
III, 16. « Et ob fidem nominis ejus, huuc quem « YOS videtis et nostis, consolidavit nomenipsius.»
Hoc est, Quid dico quod qui credidit in nomine ejus consolidatus sit ? imo etiam priusquam cre- deret, nomen tantum invocatum consolidavit illum : tantam manat nomen illius gratiam : non-
ἀλλὰ µόνη ἡ ἐπίκλησις τοῦ ὀνόματος τὸ πᾶν clpvi. [) dum enim crediderat, sed sola nominis invocatio
6ατο.
« Καὶ ἡ πίστι ἡ δι αὐτοῦ ἔδωχεν αὐτῷ τὴν « ὁλοχκλτηρίαν ταΊτην ἀπέναντι πάντων ὑμῶν. »
Τίς δὲ ὁ πίστις ἡ δι’ αὐτοῦ κτροχβεῖσχ, αὐτὸς ἑρ- Μτνεύει. « "Iva q νώσνωσ: σε τὸν µόνον ἀλιθὴ, » καὶ MZ. "Iva γὰ2 µή τις εἴπῃ, ()ὐκοῦν κὰν ἄπιστος ἐπι- καλίσττχι τὸ Όνομα αὐτοῦ.κᾶν ἐπὶ θεραπείᾳ ἀπίστου, οὐδὲν ἧττον ἡ "asi; προ/ωρίήσει, ε-περ ἡ ἐπίκλησις μόνη τοῦ ὀνόματος ἑστερέωσεν' ἵνα οὖν µή τις τοῦτο (imp, ᾖἐπήγαγο « Καὶ ἡ πίστις Ἡ δι αὐτοῦ. »
rem omnem peregit.
« Et fldes que per eum est. dedit ipsi integrita- « tem istam in conspectu omnium vestrum. »
Qux autem sit fides qui; per eum est, ipse de- clarat, ubi ait: « Ut cognoscant te solum verum Deum *5, » etc. Ne quis enim dicat : Itaqueetiamsi infidelis invocet nomen ipsius,eliamsi in curatione increduli id flat, nihilominus salus subsequetur, si quidem sola nominis invocatio consolidavit hunc. Ne quis ergo hoc dicat, subjunxit: « Et fldes quee
8t OECUMENII TRICCUR EPISCOPI. $8
per eum est : » hoc est, magnum quidem est no- Α Τουτέστι. μέγα μὲν tow τὸ bvoua, xai βρύον
men, eta quo emanant sanitales, sed opus est etiam animabus quae gratia dignm haberi possint. Siquidem nomen ab infidelibus invocatum, cum is etiam qui salute eget permansurus est incredulus, nequaquam suum sortietureffectum.Dicere itaque, Nomen ipsius consolidavit istum, sublime ac per- fectum est, et Judeos exacerbavit: illud vero Fides qua per eum est, humile, Ipse autem partim quidem ex rei natura sermonem distribuit, partim vero juxta auditorum affectum et potentiam, hu.
ἰάσεις, ἀλλὲ δεῖται ναὶ ψυχῶν δυναµένων ἀξιωθῖναι τῆς χάριτος. Ὑπὸ γὰρ ἀπίστων τὸ ὄνομα ἔπικα- λούμενον, καὶ ἁπίστου μέλλοντος μένει τοῦ τῆς Ἰάσεως δεοµένου, οὐκ ἄν τὸ olxsiov ἑἐνεργήσειεν. Τὸ μὲν οὖν εἰπεῖν, Τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἑστερέωσεν αὐτὸν, ὑψτλὸν xal τέλειον, καὶ ἐτράχυνεν ἂν τοὺς 'Iou- δσίους. Τὸ δὲ, "H πίστις ἃ δι αὐτοῦ, ταπεινόν. Ὁ δὲ, τὰ μὲν εᾗ φύσει νέµων τοῦ πράγματος, τὰ δὲ τῇ διαθέσει καὶ τῇ, δυνάµει τῶν ἀκροατῶν, µίγνυσι τα- πεινὰ ὑψηλοῖς διὰ τὸ εὐπαράθεκτον.
milia permiscens sublimibus, quo facilius sermo excipiatur.
III, 17-20. « Et nunc, fratres, novi, quod per p
« ignorantiam feceritis sicut et principes vestri. « Deus autem que prenuntiaverat per os omnium « suorum prophetarum, passurum esse Christum, « complevit hoc modo. Resipiscite igitur εἰ con- « vertimini 80 quo deleantur peccata vestra : ut « veniant tempora refrigerationis a conspectu Do- « mini. »
Novi, inquit, quod per ignorantiam feceritis, eo quod plures vestrum videam converti et salvos fleri. Siquidem noverat quod non ignoranter fecis- sent, sed ita dicebat, ostium illis penitentie ape- riens. Ideo ait: Resipiscite, non de commissis in cruce (nam de illis predixit quod per ignorantiam facta essent), sed de sliis delictis. Dicens autem : « Tempora refrigerationis, » futurum ostendit utin multas miserias incidant, et bellis vastentur : hic enim sermo ad eum qui deplorandus est cupitque consolationem, aptari potest « Ut veniant tempora refrigerationis, » inquit. Ut temporibus vid*licet refrigerationis refocillarentur : qua a conspectu Domini sive divina et paterna substantia dicit ad- ducenda. Neque enim verisimile erat eos qui per passionem in Filium injurii fuerant,non accepturos dignam ultionem,quam etiam a Roinanis nacti sunt militibus per Vespasianum et Titum ii qui Judai- cam adversus Cliristum insaniam exercuerant. Neque solum propria politia destituli sunt, verum etiam post sue metropolis templique eversionem, vitam quoque ducunt erraticam toto mundo disper- 5i : et usque ad hujus mortalis vita consummatio- nem ita perdurantes, nunquam refrigerationem consequentur: In eo enim Christi de caelis adventu, unicuique juxta condigna rependet premia.Horum autem qua tunc futura sunt, cognitionem Judaeis nunc proponit, ut horum timore poenitentiam ma- gis strenue arripiant.
III, 20, 21. « Mittatque eum qui ante predicatus ε est vobis Jesum Christum, quem oportet quidem « colo suscipi usque ad tempora instaurationis « omnium, que locutus est Deus per os omnium « sanctorum suorum a seculo prophetarum. »
Vide quomodo ordine procedat. [η priori siqui- dem concione resurreclionem ac in celis sessio- nem innuit : hic autem manifestum etiam adven- tum quem vocat tempus refrigerationis, per quod
D τοῦ φθαρτοῦ
"χάθισν,
« Καὶ νὺν, ἀδελφοὶ,οἴδα, ὅτι κατὰ ἂγνοιαν ἐπράξατε, ὥσπερ καὶ οἱ ἁρχόντες ὑμῶν. Ὁ δὲ θεὸς & προχατήγ- ειλε διὰ στόµατος πάντων τῶν προφητῶν αὐτοῦ, παθεῖν τὸν Χριστὸν, ἐπλήρωσεν οὕτως. Μετανοήσατε οὖν xal ἐπιστρέφάτε εἲς τὸ ἐξαλειφθῆναι ὑμῶν τὰς ἁμαρτίας, ὅπως ἂν ἕλθωσι κχαιροὶ ἀναψύξεως ἀπὸ προσώπου τοῦ Κυρίου. »
Ἔγνων, φησὶ, ὅτι κατὰ ἄγνοιαν ἑἐπράξατε, lE ὧν ὁρῷ πολλοὺς ὑμῶν ἐπιστρέφοντας xal σωζομένους. δει μὲν γὰρ btt οὐ κατὰ ἄγνοιαν, ἆλλ᾽ οὕτως ἔφη, θύραν αὐτοῖς ἀνοίγων µετανοίαε. Aib λέγει Μετα» νοήσατε, oU περὶ τῶν iv τῷ σταυρῷ τετολμηµένων (ἔφθη γὰρ εἰπὼν περὶ ἐκείνων, ὅτι dv ἀγνοίᾳ), ἀλλὰ περὶ τῶν ἄλλων ἁμαρτιῶν. Εἰπὼν δὲ, « Καιροὶ ἀναψύξεως, » δείχνυσι ταλαιπωρίαις πολλαῖς μέλλον- τας αὐτοὺς περιπίπτειν, καὶ κατεργασθησοµένους - πολέμων. Πρὸς γὰρ τὸν χλαυσόμενον χαὶ παραμὺ- θίας ἐπιθυμοῦντα οὗτος ἂν ὁ λόγος ἁρμόσειεν. « Όπως ἂν ἕλθωσι, φησὶ, xao! ἀναψύξεως. » Κατὰ τοὺς τῆς ἀναψύξεως καιροὺς δτλαδὴ, οὓς ἀπὸ προσώπου τοῦ Κυρίο», εἴτουν τῆς θείας xai πατρι- κῆς οὐσίας πρωτανευθῆναι, orsiv. Οὐδὲ γὰρ εἰκὸς, τοὺς εἰς τὸν Υἱὸν ἐνυθρίσχντας δ.ὰ τοῦ πάθους, μὴ τὴν ἀνταμοιθὴν εὖτεῖν, ἦν καὶ ἀνεῦρον ὑπὸ τῶν Ῥωμαϊκῶν στρατοπέδων διὰ Οὐεσπασιανοῦ xai Τί- του οἱ τῇ Ἱουδαϊκῃ χατὰ Ἀριστοῦ ἐγκαρτερήσαντες λύσσῃ. Ka! οὗ µόνον καθ) ἑαυτοὺς πολιτεὀειν ἑστὲ- ρηνται, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν τῆς µητροπόλεως αὐτῶν καὶ τοῦ ναοῦ κατασκαοην, xz: βίον ayoost πλάνον κατὰ παντὸς ὃ:ασπαρέντες, xal μέχρι τῆς τοῦδε βίου συντελείας διαττροῦντες, οὗ uj ποτε τύχοιεν ἀναψ΄ξεως. Κατὰ γὰρ ταυτὴν ἡ τοῦ Χριστοῦ ἀπ᾿ οὐρανοῦ Ἀπαρουσία, ἑκάστῳ τῶν κατὰ ἀξίαν πόνων βραθεύσει τὰ ἔπαθλα, Τούτων δὲ τῶν τηνικαῦτα ἐσομένων γνῶσιν νῦν ἐντίθησιν Ἰουδαίοις, ὡς ἄν τῷ φόθῳ τούτων γεννικῴτερον τὴν µετάνοιαν ἐπισπάσωνται.
« Καὶ ἀποστείλῃ τὸν προκεκηρυγμένον νυμῖν Ἱη- σοῦν Χριστὸν, Uv δεῖ οὐρανὸν μὲν δέξχσθαι ἄχρι χοήνων ἁἀποκατσστάτεως πάντων, ὦν ἐλάλισεν ὁ θεὸς διὰ στόματος πάλτων ἁγίων αὐτοῦ προφητῶν ἀπ αἰώῶνος. »
"Opa πῶς ὁδῷ προθαἰνει. Ἐν μὲν τῇ πρώτῃ δηµι- γορίᾳ, τὴν ἀνάστασιν xal τὴν εἷς οὐρανοὺς ἡνίξατο ἐνταῦθα δὲ καὶ τὴν ἐμφανῆ παρουσίαν, ἣν καιρὸν φησιν ἀναφόξεως, ἓν ᾧ τοὺς τῆς ἀνασιά»
COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM.
90
σεως Or Aot καιρούς. Οὓς xal ΠἩαῦλος ἐπιζητεῖ, λέ- A significat tempora resurrectionis : qus et Paulus
ov ο Καὶ ἡμεῖς oliv τῷ σκήνει τούτῳ στενάζο- μεν βαρούμενοι. » Et δὲ τις καὶ τοὺς μετὰ τὴν ἅλω- σιν λέγε: χαιροὺς ἀναψύξεως, οὖδὲν χωλύει. Καὶ γὰρ τοὺς τῆς Χακώσεως αὐτῶν αἰχμαλωσίας διὰ τοὺς ἐκλεκτοὺς ἑκολόθωσεν ὁ Χριστός, ἵνα οἱ πιστεύσαν- τες εὕρωσιν ἀνάψυσιν , xal διασωθῶσιν ἆπο τῆς σφοδρᾶς ἐχείνης τακαιπωρίας καὶ ἀνάγχης. Εἰπὼν δὲ ἀνωτίρω, Ὁ δὲ θεὸς ἃ προκατήγγειλεν, οὐ tint μαρτυρίαν Γραφικὴν περὶ τῆς σιαυρώσεως, ὅτι ἑχάστη αὐτῶν μετὰ πολλῶν ἐγκλημάτων xal xo- λάσεως τῆς κα αὐτῶν εἴρηται, καὶ οὐκ ἐθούλετο τέως λυπῆσαι. ᾿Αφελέστερον δὲ κέχρηται τοῖς περὶ Χριστὸν, τῇ ταπεινώσει τῶν ἀκροατῶν οἰκονομῶν τὸν λόγον. Πρὸς γὰρ τὸ ὁρώμενον τοῦ Κυρίου, εἴτουν τό ἀνθρώπινον, ἡ ἀπ᾿ οὐρανοῦ αὐτοῦ ἀποστολὴ παρηνέχθη, ἐπὶ τὸ μέλλον δὲ ἡ πρὸς οὐρανὸν αὐτοῦ ὑποδοχή, « "Qv γὰρ, φησὶ, δεῖ οὐρανὸν ὑποδέξασθαι, » καίτοι γε ὑπεδίδεχτο ἤδη xxtà τὸν χαιρὸν τῆς ἀναλήψεως, Αλλὰ τοὔτφ f] ἰδιυτικώτερον χέχρηται τῷ λόγῳψ, συν- ήθως τῇ ἑαυτοῦ ἐπιστολῇ, iv ᾗ φησι περὶ Χριστοῦ" « Λαθὼν γὰρ ἐξουσίαν παρὰ Θεοῦ Ηατρὸς, φωνῆς αὐτῷ ἀπ᾿ οὐρανοῦ ἑνεχθείσης. Καὶ γὰρ τὸ, « Λα- dv, » ἀντὶ τοῦ, « ἔλαθεν,» dj σύνταξις τοῦ λόγου ἀπαιτεῖ, πρὸς τὸ τὸ νόηµα διαρθρωθῆναι. Ὥστε χάνταῦθα τὸ, « "Ov δεῖ ὑποδέξασθαι, » τὸ, Act, ἀντὶ τοῦ, ἔδει, εἰλήφθαι. Ἠ ἐπεὶ μὴ πᾶσιν fj εἰς οὐρανοὺς αὐτοῦ ἀνάληψις xal αὐτοψία ὡράθη, τέως αὐτοὺς τῇ ἑαυτῶν ὑπολήψει Χρῆσθαι dg. "Ope οὐρανὸν εἰπὼν πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ ἀπεσταλμίνου ἠτοιμᾶσθτι, ἐνέφηνε τοῖς ζωτικωτέροις διὰ τοῦ. Ὃν δεῖ οὐρανὸν ὑποδέξασθαι, Yióv ὄντα xai συναίΐδιο τῷ Πατρὶ, καὶ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἀποσταλέντα, do' οὗ διῃτᾶτο ὀμέστιος τῷ Πατρὶ, ὡς Υἱὸς xai Μονογενὴς, xal ἀναντιῤῥήτως εἰς οὐρανὸν ἀνέρχόμενο,, ὡς ἐξ οὐρανοῦ Χατιόντα, xal πάλιν slo τὴν πατρφαν ἆπαρ- αιτήτως εἰσδεχόμενον ἑστίαν, καὶ ἀφ' ob κατὰ τὴν οἰκονομίαν κατῆλθεν, ἐγεῖ πάλιν ἐνθρονιζόμε- νον, ὡς τὸ, Υἱὸς καὶ οὐράνιος, ἐμπεδώσηται, xal ἀποφαίνηται τὸν αὐτὸν πάλιν προσδόχιµον ἐ)εύσε- σθαι &x' οὐρανοῦ. Καὶ ἵνα ταῦτα Ὑνωσθῇ ττλαυγέ- στερον, ἐπὶ Μωσία παραπέμπει καὶ τοὺς προφήτας' Μωσία μὲν, « Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ θιὸς ἡμῶν ὡς ἐμὲ. » καὶ Δαυϊὸ δὲ, ὡς ὑετὸν ἀπει- χάνοντα τὴν ἐξ οὐρανοῦ αὐτοῦ ὡς ἐπὶ πὀχον xatáÓa- σιν. Καὶ ἁπλῶς ἐπὶ τοὺς προφήτας αὐτοὺς παραπὲμ- ψας. πἀλιν αὐτοὺς φυχαγωγεῖ, ὡς υἱοὺς γενησοµένους χατηχόους τῶν προφητῶν γυαταστάντας, εἰ xal μὴ φύσει, ἀλλὰ χάριτι διὰ τὴν μεγαλοδωρεὰν τοῦ παρ: ἔχοντος. Ἔχει γὰρ xal. φύσει Υἱόν. Πολὺ δὲ τὸ δ.ά- φορον τοῦ φύσει πρὸς τοὺς θέσει. Οἱ μὲν γὰρ διὰ τῆς τῶν προφητῶν πνευματικῆς υἱοθετήθησαν παι- δείας, 6 δὶ φυσιχῆ σχέσει κατευμεγεθεῖ τὴν υἱότττα, — "Allec Τὸ, « "Ov δεῖ oüpavóv uiv δέξασθαι, » τέθειται ἀντὶ τοῦ, ᾿Ανάγκη dst! δέξασθχι αὐτὸν, ἅτε δὴ θιὸν ὑπάρχο.τα. Πῶς οὖν οὐκ εἶπεν "Ov οὐῤχνὸς ἑδίζατο ; Τοῦτο ὡς περὶ τῶν ἄνω χρόνων
inquirit dicens: « Et nos qui sumus in hoc ta- bernaculo ingemiscimus gravati 9. » 88 Nihilautem vetat ut dicat quispiam tempora refrigerationis ea esse, qure secuta sunt Hierosolymorum expugna- tionem. Siquidem dies afflictionis illorum et qui- bus in captivitatem ducebantur, propter electos abbreviavit Christus *, ut credentes inveniant re- frigerium, et serventur a vehementi illa miseria et necessitate. Superius autem , dicens, Deus autem qua prenuntiaverat, non ponit Scripture testimonium de crucifixione, quia singula illa cum multis ipsorum accusationibus ac supplicio adversus illos dicta sunt, nec voluit omnino eos contristare. Simplicius vero usus est his quo
p de Christo erant, sermonem juxta auditorum hu-
D
militatem dispensans. Nam missio Domini a colo ad id adducta est quod in eo visibile erat sive humanum : in celum vero susceptio, in futurum refertur. « Quem oportet celo suscipi, » inquit. Alqui jam susceptus est tempore assumptionis. Sed hoc potius usus est sermone quam qui magis proprius esset, tanquam videlicet magis eo assue- tus: ut cum in sua Epistola de Christo loquitur : « Áccipiens enim a Deo Patre potestatem voce ad eum delapsa de celo 45. » Exigit enim sermonis contextus ut « Accipiens » pro « Áccepit » suma- tur, ut intellectus exprimatur. Hoc itaque etiam in loco, « Quem oportet suscipi, » Oportet pro Oportebat positum est. Aut quoniam ejus in ce- jum assumptio non ab omnibus conspecta est propriis oculis, sinit eos interim