This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
- Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
- Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
- Maintain attribution The Google *watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
- Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
alhttpo://books.goodle.com/
R "t
Jer. p^ /f$4. |
/
HOUGHT WITH THE GIFT OF WILLIAM GEHR.AX, OF BOSTON, MASS.
(Clasa of 1829).
JHlat.. PU) /T$3. ;
pe
Sa 2)
i
BOUGHT WITH THE GIFT OF Ej WILLIAM GRAY, | OF BOSTON, MARR.
( Class of 1l B2B )
2.47
J y ^h
Pos "v.
] roii V eT |
AN j^
| LL
25 odtag,, led. Uu rd
PLATONIS 4112; dp |OPERA OMNIA.
RECENSUIT PROLEGOMENIS ET COMMENTARIIS ILLUSTRAVIT GODOFREDUS STALLBAUM.
VOL. IIl. SECT. I.
CONTINENS
GORGIAM.
EDITIO TERTIA . PLURIMUM AUCTA ET EMENDATA NOVISQUE PROLEGOMENIS INRTRUCTA.
w-w bL
G-O'T-ELACE SUMPTIBUS HENNINGS. MDCCCLXI.
TLONOIDINI APUD DULAU 4& C». (87 soHo sQUABE). D. NUTT (270 sTRAND). WILLIAMS & NORGATE (14 HENBIETTA STREET). INEJWA -CEOXUE APUD B. WESTERMANN «& C». (440 BROADWAY). FE. AUTUEFENNLACE) APUD K. WILBERG. ..
( wy 5 | &2. 45, 32 | Fi /Fc8, Coe 2$. | o7
; 4, Je p P " ^4 P
PLATONIS
GORGIA S
RECENSUIT
PROLEGOMENIS ET COMMENTARIIS
INSTRUXIT
GODOFREDUS STALLBAUM.
EDITIO TERTIA
PLURIMIS PARTIBUS AUCTA ATQUE EMENDATA NOVISQUE PROLEGOMENIS INSTRUCTA.
o m PII Ia Ia a a IP PPS PSP HISP PPP IP
CrO'LELACE
S UMPTIBUS HENNING S. MDCCCLXT.
LORNIJIDOINI aAro» DULAU & Co (47 »oHo sQUCARE). D. NUTT (270 sTRaAND).
WILLIAMS & NORGATE (14 HFNRIETTA STREET). INIEZWVE -"*X OXE íirvD B. WESTERMANN & C*. (410 BRoADWAY). AA'DELEINLACES irecp K. WILBERG.
m
PROLEGOMENA
AD
GORGIAM PLATONIS.
Quadripartita erit omnis haec quam instituturi sumus de Gorgia Platonis disquisitio. Primum enim disputationis in hoe libro habitae summam eo modo referemus, ut quae- nam ei subiecta sit materia quaeque huius ipsius sit fractatio, ita perspiciatur, ut non modo difficillimi et rerum varietate admodum impediti sermonis tanquam iter aperi- atur, verum etiam legentibus quasi filum quoddam Anri- adneum tradatur, cuius prudenti usu omnem disputationis viam et rationem tutius permeare queant. Quod certe ad Platonem intelhgendum tantum valere putamus, ut qui tali lectionis adiumento careant, quale comparare sane difficil- limum esse vel ex eo intelligitur, quod qui nuper de ar- gumentis et consiliis librorum Platonieorum subtilius dis- putare instituerunt, ii non aliam ob caussam ad miras saepe nugas delapsi sunt, quam quod.non tenuerunt. librorum summam, ut igitur illi, qui tali careant adiumento et prae- sidio, multam in legendo operam frustra consumturi vide- antur Exposita autem disputationis summa deinde quaeremus de eius consilio et proposito, siquidem hoec demum indagato fieri poterit, ut ad pleniorem accuratiorem- que universi operis intelligentiam perveniatur. lam vero huius rei quaestione absoluta tertio loco disputabimus etiam de rerum dispositione atque arte compositionis, qua philo- sophus in tractando disputationis argumento usus sif. Quo ipso efficietur, ut quod proposuerimus de summa libri sententia et ultima ratione iudicium certius confirmetur at- que uberius illustretur.
Denique etiam de temporibus explicabimus, quibus sermo vel seriptus sit vel habitus fingatur, quandoquidem etiam . harum rerum notitia ad totius operis rationes atque caussas in illustriore luce ponendas non una ex parte erit utilis- sima, His omnibus autem utcunque dilucidatis futurum esse speramus, ut apud Platonis amicos, sive ilis utantur
8 . J— PROLEGOMENA
ante libri lectionem, sive ea libro iam perlecto ad rem praesentem adhibeant, aliquam gratiam iniisse videamur. Verum accedamus protenus ad id, quod agere constituimus.
I. Enarratio disputationis.
Gorgias, rhetor ae sophista Leontinus, ct Polus Agrigen- tinus, cius discipulus ae familiaris, Athenis deverterant apud Callicdlem, hominem ex aliquo tempore (p. 515. A.) rerum civilium studiosum, ibique orator clarissimus coram pluribus alis eloquentiae suae artifieiosae, nuper demum e Sicilia in Atticam allatae, splendida quaedam documenta exhibuerat. Eum audire voluerant etiam Socrates eiusque familiaris Chaerephon *) Quos ubi Callicles advenientes: est e longin- quo conspicatus, eos ante aedes suas salutat, atque sero ipsos venire monens magna cum laetitia narrat, quam prae- claras modo Gorgias orationes artis suae ostenfandae caussa habuerit. Confert Socrates istius tarditatis suae culpam in Chaerephontem, qui ipsum iusto diutius in foro remoratus 8it. Quippe erat Chaerephon utique sermonum Socraticorum avidissimus, ut existimandus sit magistrum quam diutissime in foro cum opificibus aliisque id genus hominibus collo- quentem audire voluisse. Confitetur vero Chaerephon sua culpa accidisse de quibus conqueritur Socrates; sed idem ait damnum facilime posse resarciri: Gorgiam enim, pro ea quae sibi iam cum illo intercedat familiaritate, quocunque tempore libitum fuerit, artem suam esse ostentaturum. Tum vero Callicles Socratem et Chaerephontem ad se domum invitat, ut sophistam audiant declamitantem. Qua invitatione accepta continuo ad eum pergunt, inter viam paucis de natura artis confabulantes, quam Gorgias profiteatur. ^ Socrates enim, Num vero, o Callicle, inquit, Gorgias nobiscum volet conferre sermones? Scire enim cupio, quae sit vis ef ratio artis ilius, quam factitare solet. Nam artem declamitandi alio tempore nobis ostentato. Respondet Callicles hoc ipsum esse unum quiddam ex iis, in quibus ille se ostentaverit : nam professum illum esse antea se ad omnia esse respon- surum, de quibus quisque quaerere vellet. Tum vero Cal- lielis aedes ingressi coram aliis **) cum eo statim ordiuntur colloquium.
-
*) De personis dialogi v. Commentar. ad p.447. A. ct p. 448. A. **) Nam xogdaà 790s0xa adesse patet ex p. 458. C. D. 473. E. 490. B. coll. p. 447. C. 455. C.
AD GORGIAM PLATONIS. 9
/
Quaerit enim ex oo Chaerephon Socratis hortatu, /ve- rumne sit, quod ante narraverit Callicles, eum ad orünia, quae quis interroget, respondere posse. Affirmat illé rem gravissime aitque licere huius rei capere periculum. P. 447 — 448. A.-
Hie vero Polus, Gorgiae amicus et familiaris, magistrum, declamitandi labore fatigatum, disputandi onere levaturus et suam ipsius artem, ut videtur, ostentaturus, se paratum esse ait ad partes illius suscipiendas. Miratur Chaerephon ho- minis confidentiam, qui se speret magistro melius disputa- furum esse; ne tamen ei deesse videatur, cum eo instituit disserere de natura et vi artis rhetoricae. Sciscitatur igi- tur, cuiusnam artis Gorgias peritus sit et quo nomine ipse ab ea recte appelletur. Respondet Polus eum profiteri artem longe pulcherrimam. Quae responsio quemadmodum laudis plena est, ita artem sophistae parum aecurate describit. Itaque Socrates ad Gorgiam, Praeclare vero, inquit, Polus se videtur ad dicendum composuisse, ad illud tamen, quod interrogatum est a Chaerephonte, minime respondit apte. Nam artem tuam laudibus extulit summis, quasi quis eam reprehendisset, eius naturam autem non patefecit. Etenim quod facere solent apud Platonem sophistarum discipuli, ut rerum genera et formas turpiter confundant atque in definiendis notionibus mirifice ruant, idem etiam Polo ac- cidit, qui, quum sophistae ars accurate definienda ac de- scribenda esset, cam in universum laudibus celebrat. Ne- que tamen Polus, quid illud sit, quod a Socrate reprehen- datur, ullo modo perspicit, sed eo usque procedit impru- dentiae, ut suam artis definitionem etiam tueri conetur. P. 448. A. — 449. A. ]
Itaque Socrates, sermone iam ad ipsum Gorgiam converso, Age vero, inquit, ipse nobis dicas, quo nomine te appel- landum arbitreris, et quaenam sit ars illa, cuius te peritum profitearis. Respondet ille se artem facetitare rhetoricam; in qua tractanda quum non sine laude versatus sit, rhetoris nomine se appellandum censet. Quibus auditis Socrates, quo facilius hominem possit deinde argumentis confutare, con- finuo eum interrogat, velitne ea qua nune usi sint dis- serendi ratione etiam porro uti, longiores autem illos ser- mones, quibus plerumque uti soleat, in praesenti missos facere. Affirmat sophista hoc ipsum quoque unum ex iis esse, quae profiteatur, neminemque ipso melius posse de eodem argumento quam brevissime disputare. Itaque So- crates ab eo petit, ut huius breviloquentiae nunc exemplum
10 PROLEGOMENA
aliquod exhibeat; copiam et ornatum orationis alio tempore ostentet. Id quod Gorgias se facturum non sine iactantia pollicetur. P. 449. A. — C. — Postquam igitur perpetuae orationis flumen, quo sophistae fere solebant abripere au- dientium animos, veluti obstructum est, Socrates consueto disserendi genere utens artis rhetoricae naturam explorare instituit. Age dum, inquit, Gorgia, quoniam te rhetorices peritum dicis, edoceas me, in quanam re illa contineatur. Respondet Gorgias versari eam in orationibus habendis. Sed hane responsionem ita refutat Socrates, ut. eandem rationem etiam reliquarum artium esse doceat, quippe quae item versentur in verbis de iis rebus faciendis, quae ad ipsas pertineant. Cur igitur, inquit, o bone, alias artes non putas rhetoricas esse appellandas, quum et ipsae in orationibus versentur? Haec vero Socratis dubitatio efficit, ut sophista vim rhetoricae ceterarumque artium rationem diligentius indicare cogatur. Respondet igitur ceterarum artium scien- tium fere omnem ad opus faciendum referri, rhetoricam &utem unice in dicendo versari, actionem omnem aspernari. P. 449. 0C. — 450. B. Quae quamquam speciose disputata sunt, tamen Socrati nondum satisfaciunt, unde de artium ge- neribus uberius dicere instituit. Omnium artium, inquit, aliae in operibus faciendis magnam partem oceupatae sunt indigentque sermone vel exiguo vel plane nullo, veluti ars pingendi, statuaria, aliae multae. Aliae autem fere totae versantur in orationibus verbisque faciendis ae nullam vel admodum exiguam adiunctam habent actionem, ut arithme- tica, geomeítria, aliae, quae aut parem action! sermonem requirunt aut plane in verbis faciendis sese continent. Et in huius quidem generis artibus tu mihi videris habere rhetoricam. At enim nullam harum puto a te rhetorices nomine appellatum iri, licet antea artem, cuius vis in ora- tione cernatur, dixeris esse rhetoricam. Age igitur, quum appareat artem oratoriam unam esse exiis, quae maximam derte partem in verbis faciendis occupantur, accuratius iam definias, quidnam illud sit, ad quod pertineat huius artis oratio. Nam quemadmodum geometria de mensuris atque arithme- tiea de numeris disserunt, ita etiam rhetorice necesse est in uno aliquo genere rerum potissimum versetur, de quibus verba faciat. P. 450. B.— 451. C. Quibus auditis sophista, artis suae dignitatem et praestantiam declaraturus, rheto- rieae artis orationes referri ait ad gravissimas quasque opti- masque rerum humanarum. AÍí enim quum magnifica sit haec professio, tum Socrates id valde ambigue dictum esse
AD GORGIAM PLATONIS. 11
iudieat, quandoquidem quid sit hominibus gravissimum at- que optimum, semper fuerit summa dissensio, ideoque ex- plieari sibi cupit diligentius, in quanam re cernatur gravis- simum illud ae summum bonum, quo tandem rhetoricae vis et dignitas plane cognoscatur. P. 451. C. — 452. D. — ÁÀd quae Gorgias utique habet quae respondeat. Satis enim constat sophistas illus aetatis sese professos esse etiam ma- gistros virtutis civilis atque artis administrandi rempubli- eam. Itaque mirandum non est, quod Gorgias, qui se et ipse dictitabat non modo dicendi, sed etiam gerendae rei- publicae peritum, summum hominis bonum in eo ponit, ut quis et ipse liber sit et in sua ipsius paíria aliis possit imperare. Effici autem hoc ait arte rhetofica, cuius ope in iudicio iudicibus, in senatu senatoribus, in concionibus populo, in aliis coetibus aliis sententiam tuam persuadere queas, ita ut, qui dicendi facultate plurimum ,valeat, is alios sibi maxime habeat obnoxios plurimumque utilitatis ex eorum artibus studiisque percipiat. P. 452. E. Postquam autem sophista eloquentiam eo pertinere iudicavit, ut aliorum vo- luntatem ae studia ad tuam ipsius sententiam flectere et regere possis, Socrates ei haec respondet: Nune demum, inquit, intelügo te rhetoricen dicere opificem quandam per- suadendi omnemque eius virtutem referre eo, ut alis per- suadeamus id, quod volumus. Sed illud quoque me edo- ceas velim, qui finis sit illius persuasionis et in quibusnam rebus ea cernatur. Num igitur tibi sola rhetoriee vidgtur efficere posse hane persuasionem, an aliae quoque artes? nonne quicunque rem quampiam docet, is eam aliis per- suadet? Coneedit Gorgias, quicunque doceat, eum alis etiam persuadere. Inde vero Socrates concludit etiam arithmeticen, geometriam aliasque artes plurimas cum persuasione esse eoniunectas, ut ea minime rhetoricae propria esse putanda sit, ideoque censet definiri oportere diligentius, qualis tan- dem sit et quorsum spectet illa persuasio, quam efficiat rhetorice. P. 453. A. — 454. A. Et huie quidem desi- derio Gorgias statim satisfacit. Ait enim eam se intelli- gere persuasionem, quae in iudicus aliisque hominum coe- tibus regnet quaeque ad iusta et iniusta pertineat. P. 454. B. — Sed quamquam nunc tandem apparuit sophistam di- cere rhetorieen eam artem, qua alüs tuam sententiam de rebus iustis vel iniustis in publicis conventibus persuadeas, tamen ne in hac quidem sententia Socrates censet esse ac- quieseendum, ae deinceps id agit, ut hane definitionem er- roris coarguat. Itaque ante omnia docet multum interesse
12 PROLEGOMENA
inter scientiam (&zicTzuv) et inter fidem (zíorw): scien- tiam enim semper eum veritate esse coniunctam; fidem autem saepenumero & veritate multum abesse. Id quod hac conclusione efficit: Fides sive zorig; vera et falsa esse potest ideoque errori obnoxia. Scientia sive émur715 non est nisi vera ideoque errori non obnoxia. Ergo zíorig est ab éorT7u;5 diversa. Quocirca duo iam discernit genera persuasionis, alterum, quo fides efficiatur scientia veri desti- tuta //Ueberredung), alterum, quo veri scientia vel au- geatur vel confirmetur (/ Ueberseugung), ut fraudis et erroris suspicio aliena sit. Quibus expositis e Gorgia quae- rit, utrius generis persuasionem arte rhetorica effici arbi- tretur. P. 454. B. — E. Et hic quidem non dubitat profi- teri sibi omnem rhetorices vim ad fidem de iusto aut in- iusto utcunque faciendam //sw d4berreden) referendam videri. Verum enim vero quod iustitiae et iniustitiae rursus men- tionem iniicit Gorgias, hoc eiusmodi est, ut Socrates facil- lime inde eapere queat reprehendendi argumentum. Quo- eirca hic iam sciscitatur, putetne ille rhetorem tantummodo de iusto et iniusto consuli, de aliis rebus, veluti de medicis publice ereandis, de muris exstruendis, de ducibus eligendis, non audiri. Quo facto sophista, ne quid de artis suae digni- tate detractum videatur, 'Themistoclis et Periclis exem- plum ait satis testari etiam in his rebus deliberandis plus valere oratorum iudicium quam opificum auctoritatem: omnino enim rhetoriees regnum tam late patere, ut prope omnia complectatur ceterasque artes in se contineat aec longissime dignitate superet. Ne vero Socrati orationis huius repre- hendendae ullam relinquat occasionem, eaute addit quaedam de recto usu artis rhetoricae. Arbitratur enim oratorem, etsi de quibuscunque rebus ita possit verba facere, ut aliis sententiam suam maxime probet, tamen non de ceterorum opificum fama turpiter detrahere, sed 1uste adhibere artem suam debere: esse enim hane eommunem legem artium omnium oconcertatoriarum, uf ne ad iniustum usum conver- tantur. Si igitur quispiam eloquentia sua abutatur, eius rei culpam non in artis magistros esse conferendam, sed illi ipsi tribuendam, qui ea male utatur. P. 454. E. — 457. C. — Haec postquam ille exposuit oratione satis copiosa, Socrates de quibusdam huius disputationis partibus dilgentius cupit cum eo disserere eiusque rei veniam ab eo ita petit, ut simul se alienum ostendat ab inani contentione rixandique studio. P. 457. C. — 4858. B. Sentiens autem Gorgias novis se difficultatibus irretitum iri, praesentium amicorum ra-
AD GORGIAM PLATONIS. 13
tionem habendam esse zit, quos verestur ne harum rerum taedium iam diu oeperit. Sed tantum abest. hi ut €i as9- sentiantur, ut amnes se hoc ooloquo mirr&oe delectari fate- antur. Quoeirrea Gorgiss. ne caussum sugm 1urpiter dese- ruisse videatur, 5ocraiem iubet quaecunque voluerm inter- rogare: se ennmn ad omnis esse responsurum. P. 458. B. — D. — Itaque ile: Audiizgm, inquit, o bone, quid mihi m supe- riore disputatz»ne tus mirum ao3deri. Profiteris enm te institutione ac disciplina 1na hos reddere posse oratores, qui coram populo de omnibus rebus prohabilter dicetur sint, xdque sic, ut non doceant. sed persuadeant. lgrtur ex tua sententia inscius apud Imsaos perio dicet probabilius, nec opus erit oratori, st curusque rei, de qua dicturus sit, vim et naturam perrpexeri:; sufficit potius ahquod persua- dendi artificium tenere, quo quidque videatur melius rectius- que cognitum habere, quam viri prudentes ac periti P. 158. D.— 459. C. Ai Gorgias hoc ita esse, in eaque re dieit cerni quam maxime artis rhetoricae virtutem ac praestan- tiam. Tum igitur Socrates: De hoc vero argumento dis- putabimus alias, si qua opus fuerit; nunc illud potius quae- ramus, valeatne idem de iusto atque iniusto. Quid igitur . eenses? num rhetor, neglecta veri cognitione, solo usus per-
suadendi artificio xd efficiet, ut apud insipientes verba faciens iustum et iniustum melius sapiente cognitum habere videatur, an ei, qui rhetoricen percepturus sit, necesse esse iudica- bimus, ut, priusquam ad eam tractandam accedat, iusti et inmusti, turpis et honesti, boni et mali eognitione iam im- butus sit? utrum igitur tu, artis illus scilicet magister, horum omnium nihil trades discipuüs tuis efficiesque insti- tutione tua, ut illi, quamvis iusti et iniusti nullam habeant notitiam, tamen multütudini videantur eius cognitione ceteros antecellere; an ne poteris quidem cuiquam rhetoricen tra- dere, nisi quis iam ante cognoverit iustitiae iniustitiaeque naturam et rationem? P. 459. C.—-160.. A. Sentiens Gor- gias, quorsum haec spectent, nc quid absurdi dixisse videatur aut deinde turpis erroris coarguatur, Equidem arbitror, in- quit, Socrate, haec quoque ex mea disciplina hausturum esse eum, qui eorum fuerit ignarus et imperitus. Sed quamquam haee satis caute et prudenter respondit, tamen ne sic quidem effugit structas ei insidias. Quum enim in superioribus dixisset non esse artis rhetoricae magistris vitio vertendum, si ipsorum discipuli arte sua abutantur, ideoque concessisset posse iniustum esse oratorem, Socrates iam sub- tiliter docere instituit repugnare ea, quae modo concessa
14 PROLEGOMENA
sint, superioribus mirifice. Quum enim oratorem oporteat ea, quae iusta sint, didicisse, ille vero, qui aliquid didicerit, talis evadat necesse sit, quale sit. illud ipsum, quod didicerit, eonsequi arbitratur atque effici, ut rhetor nunquam non iuste agat ideoque semper et ubique iustus esse videatur. Haec igitur, quum superiori Gorgiae sententiae adversari videantur, digna esse ait, quae examinentur diligentius. P. 460. A. —461. A. Enimvero argumentatur hic Socrates eallide e sua ratione, qua virtutis fundamentum ae prin- cipium positum esse statuebat in scientia et interiore animi persuasione, quae hane haberet vim, ut quod quis verum, bonum, iustum, honestum esse cognovisset, id etiam in agendo sequeretur, quandoquidem virtutem censebat in vitae et actionis cum ratione et intellectu concordia contineri. Quam quidem sententiam apud Platonem saepissime ad ludificandos eos adhibet, qui virtutem unis rebus externis metiuntur et veritatis scientiae nomine suo dignae expertes levibus in- dulgent vitae quotidianae opinionibus, ita tamen, ut ista ratione simul callidissime veram sententiam suam veluti per transennas ostendat. De qua ipsius ratione v. Prolegg. ad Laehet. p. 20.seqq. ed. 2. Itaque hoc quoque loco signi- ficat rhetoricen, si iusti scientiam sibi adiunetam habeat, idem etiam in agendo esse sequuturam. Quod tamen quum deinde à Polo, Gorgiae assectatore, haud dubie secundum ilius mentem negetur, consequens est, ut artem oratoriam iustitiae virtute carere appareat.
Etenim committit deinde Gorgias caussae disceptationem ultro amicis suis. Quod argumento est Platonem ipsi no- luisse turpitudinis alicuius notam inurere, quippe cuius arti et ingenio ceterum plurimum tribuerit. Artificiose igitur sie instituit, ut iam prodeant in scenam qui illius decretis abusi turpem et inhonestam rationem defendant. Polus enim ostendit artis oratoriae commoda et utilitates eas esse, quae turpitudinis inhonestatem longissime superent. Cal- liodles autem etiam ulterius procedit atque iniustitiae nihil prorsus turpis maculae adhaerere evincere conatur.
Primum igitur Polus, iuvenis ingenii calidioris, sermo- nem suscipit. Et hic quidem, sive non intellecta sive parum curata Socratis sententia, primum Gorgiae caussam defendit .Sie, ut eum dicat pudore quodam conturbatum concessisse rhetori rerum iustarum et iniustarum notitiam esse neces- sariam, videlicet ne fateretur eloquentiae magistros neque ipsos iustitiam tenere, nec alis illius cognitionem posse im- pertire. Deinde admodum inclementer in Socratem invehitur,
AD GORGIAM PLATONIS. 15
qui inferrogatzumeuhs suis soleat alos vexare et in errores implieare. Sed hic eleganti cmm urbanitaie ei respondet iuvenum esse viroe labantes erigere et sustentare, adeoque eum modeste rogat, ut si qua vel Gorgias vel ipse erra- verint, id velit indicare et corngere; modo orationis am- bages evitentur. Data autem vel interrogandi vel respon- dendi optone Polus suscipit partes interrogandi. Itaque Socratem rogat, quamnam artem rhetoricen esse censeet. P. 461. A. — 462. B. Respondet ille sibi eam videri non artem esse, sed usum quendam exercitatione collectum at- que peritiam gratiae et voluptatis conciliandae, ut inter adulationis instituta numeranda sit. Esse autem eam censet dvilis rationis (zoArrenc) particulae simulacrum admodum turpe. P. 462. B. — 463. D. Quae sententia neque Polo pespieua est et Gorgiae ipsi tam mira videtur, ut eam a Sorate cupiat dilueidius explicari. — Itaque Socrates aic pergit disputare. Duae sunt, inquit, nostri partes, animus eí corpus: ex quibus utrique sua est valetudo, vel bona ila atque prospera vel mala et aegra. Utriusque autem partis sanitas artibus quibusdam potest vel effici vel susten- fari atque conservari Sunt enim quae corpus sanum praestent, sunt etiam quae animi sanitatem tueantur et restituant. Et eam quidem artem, quae ad animum spectat, eivilem (molis) appello; illam vero, quae ad corpus refertur, non possum sic uno nomine comprehendere, sed eorporis curationis, quae una est, duas pono particulas, unam artem gymnasticam, medicam alteram. Civilis autem rationis itidem duas discerno partes, unam artem legum seribendarum, quae ex altera parte respondet gymnasticae, alteram seientiam iudicialem, respondentem illam medicinae. Et hae quidem artes vere curant vel corporis vel animi salutem. — Sed iis fraudulenter se admiscere solent quattuor arüficja a&b adulatione profecta, quae non salutem hominis, sed voluptatem spectant, neque ratione aut veri cognitione, sed solo usu et exercitatione nituntur. Nam arti medicae adiunxit adulatio coquorum artificium; gymnasticae addidit mangonum fraudes, qui colorem fuco et verum robur inani sagina mentiuntur; arti legali adiecit sophisticam; denique iustitiae rhetorieen comitem addidit. Quae si vera sunt, apparet rhetoricen esse sSpeciem quasi quandam atque umbram seientiae illius, quae in iustitia eolenda tuendaque versatur, mentientem illam atque cum fraude ,simulantem verae artis vir- tutes atque dignitatem. Quoniam autem hae artes
16 PROLEGOMENA
omnes cognatione quadam inter se continentur, mirandum non est, quod vulgo sophistae atque rhetores commisceri neque satis diligenter discerni solent: qui error ipsis etiam iis, qui rhetoricen et sophisticen profitentur, communis est. Videtis igitur, quo iure dixerim rhetoricen esse adulationis particulam et civilitatis particulae simulacrum. P. 463. D. — 466. A. Quae quidem omnia nemo erit quin protenus videat maxime eo pertinere, ut rhetoricen intelligatur non immu- nem. mansisse & sophisticae contagione, sed potius cum ea . mixtam esse et conflatam. Nimirum hoc ipsum demum ubi tenemus, clara et perspicua fiunt ea, quae i proximis de eius vi et potestate deque iustitia et iniustitia aliter atque vulgo fiat informanda disseruntur.
Suscipit enim nune denuo sermonem Polus, qui trans- missis iis, quae modo exposita sunt, — ad quae tamen infra Socrates idemtidem revertitur, adversarium ita refutare stu- det, ut moneat oratores certe plurimum 1n civitatibus valere. Hoe autem iudieat non fuisse futurum, si rhetorice tam vilis tamque abiecta esset, quam illi videatur. Sed negat Socrates eam esse potentiam appellandam, quae habenti non sit utilis: nullam autem utilitatem oratoribus per illam potentiam afferri ex eo apparere arbitratur, quod nullam habeant earum rerum cognitionem, de quibus agant. Ad haec vero Polus ita respondet, ut summam esse eorum au- ctoritatem et potentiam demonstrare conetur. Possunt enim, inquit, quoseunque voluerint tyrannorum instar interficere, bonis suis spoliare, in exsilium elicere, denique maximis malis afficere. Tum vero Socrates: Faciunt quidem isti quod lubet, non autem id, quod volunt, si quidem illud tan- tum volumus, quod nobis optimum git. Quid quod facere, quae lubeat, adeo non est potentem csse, ut non raro sum- mae insaniae argumentum habeatur. Cui quidem disputa- tioni Polus quum non habeat quod reete opponi posse vi- deatur, Socrati facile concedit, ut dictorum suorum sententiam dilucidius illustret. Itaque hic ita pergit disputare. Quae volumus, inquit, ea non propter se ipsa expetimus, sed propter finem aliquem nobis propositum; veluti medicamenta sumimus non propter ipsa, sed valetudinis caussa. lam quum omnia aut bona aut mala sint aut nce bona nec mala, ea, quae in horum numero habentur, non sui, sed bonorum. caussa velle atque facere solemus. Quorsum per- tinent non solum illa, quae ire, sedere, currere, edere, bibere vocamus, sed etiam ea, quae tu oratori tribuisti, buem dicebas alios posse interficere, bonis suis privare, in
AD GORGIAM PLATONTS. 17
exsilium elicere. At enim vero si quis orator aut tyrannus aliquem occidat aut bonis suis exuat, id existimans sibi esse melius, quum tamen sit peius, facit is quidem quod lpsi lubet, non autem quod vult, praesertim quum alteri malum inferat. Si autem id, quod non vult, facit, facile apparet haee non potentiae esse argumenta, sed potius im- becilitatis, si quidem ita demum aliquis multum valet, si boni alieuius caussa quidque perficit. P. 466. A. —5468. E. Sentiens Polus huius disputationis vim ef gravitatem, ne ad silentium redigatur, Quasi vero tu, o Socrate, inquit, non euperes in civitate gratia et auctoritate multum valere! Sed egregie Socrates: Nollem equidem hoc, si coniunctum esset cum iniuria: maius enim malum esse arbitror alios iniuria afficere quam ipsum affici; nec is, qui iniusto sup- . plicio afficitur, tam miser est, quam qui alterum iniuste interfecit. Facere autem posse quae lubeat mihi quidem non videtur magnum quiddam esse: potest enim quilibet pugione arrepto aliis vim inferre ac tyranni personám sus- tinere; at poena sine dubio iniustum consequetur. Omnis igitur potentia, quae habenti damnum affert, nomine suo indigna; quodeunque autem iniuste perpetratur, id illi ipsi, qui perpetrat, damnosum iudicandum est. P. 469. A. — 470.C.— Hie vero Polus sibi videtur Socratem facile refu- tare posse. Affert enim exempla eorum hominum, qui, quum multa iniuste et. improbe fecerint, tamen ab omnibus felices et beati habeantur, imprimisque commemorat Archelaum, Macedoniae regem. .Át ne haec quidem virum sapientis- simum eommovent, ut sententiam suam corrigat aut abi- eiat. Negat enim quenquam beatum esse posse, qui iniuste agat, adeoque contendit miserum quidem esse eum, qui iniuste faciat sic, ut poenas iniuriae luat, sed multo mise- riorem illum esse iudieandum, qui, quum improbe et iniuste fecerit, male factorum poenam solvat nullam. P. 470. D. — 472. E. — Hane vero sententiam certius probaturus et argumentis luculentioribus eonfirmaturus disputationem de- inceps,.hoe modo persequitur. Dico equidem, inquit, in- iuriam facere.peius esse quam iniuriam accipere eosque, qui iniuste agant, omnino esse miseros, miserrimos autem illos, qui iniuriae nullam poenam dent. Quamquam scio hoe permirum videri magnae multitudini. P. 478. A. — 474. B. Etenim si iniuriam facere turpius (otGyiov) est quam accipere, de quo plerique omnes consentiunt, con- sequitur, ut etiam peius (xdxiov) sit. Nam quaecunque pulchra sunt, ea pro pulchris habentur vel propter volu- Plat. Opp. Vol. II. Sect. I. 2
18 PROLEGOMENA
ptatem, quam afferunt, vel propter utilitatem vel propter utrumque, pariterque turpia vel ob dolorem. vel propter damnum vel propter utrumque simul turpia censentur. Itaque si quid alio quopiam pulehrius est, tale illud ex- sistit maiore quam habet vel utilitate vel voluptate, vicis- simque si quid turpius alio quopiam censetur, turpius iudi- eatur vel propter maiorem dolorem, quocum est coniunctum, vel quia maius damnum affert. Si igitur turpius est in- iuriam facere quam accipere, id apparet ita esse, aut quia illud plus doloris habet, aut quod malo alterum superat, aut quoniam tam doloris quam mali atque damni plurimum habet adiunctum. Quum vero minus doloris habeat maleficium quam iniuriae perpessio, necesse est iniuriam facere quam accipere turpius iudieari proptera, quod plus mali habeat. lam si illud propter malum censetur turpius, consequitur, ut etiam peius sit. Quidquid enim malo aliud quid superat, id merito illo peius (xdxi0») esse iudicatur. Ex quibus consequitur, ut nemo recte malit iniuriam facere quam ac- cipere: illud enim altero non solum turpius est, sed etiam peius. P. 474. C. — 475. E. — Iam vero ubi isto modo demonstratum est turpius peiusque esse iniuriam in- ferre quam tolerare, progreditur Socrates ad probandam sen- tentiam suam; qua eum iudieaverat esse longe miserrimum, qui malefactorum suorum poenas nullas daret. Argumen-. tetur autem fere hoc modo. Poenas dare et iuste casti- gari si feceris iniuste, unum idemque esse recte iudicamus. Porro quaecunque iusta sunt, eadem etiam pulchra sunt. Iam quale est id, quod quis ali euidam facit, tale item habetur.quod alter ab eo patitur. Negari autem non potest poenas dare nihil esse aliud nisi pati aliquid ab alio quo- piam recte castigante. Iam qui castigat recte, i8, quoniam etiam iuste castigat, iusta facere iudicandus est. Itaque qui eastigatur ita, ut poenas luat, is iusta patitur. Iusta autem pulchra esse antea concessisti. Pulchra porro bona esse diximus vel propter iucunditatem vel propter utilitatem. Unde apparet boni quid accidere ei, qui puniatur. Ergo etam utilitatem ex poena percipiet: quae in quanam re cernatur, non est difficile explicare. Liberatur enim animi pravitate, hoec est malo maximo, quandoquidem iniustitia omnium et corporis et animi pravitatum est turpissima at- que pessima. P. 476. A. — 477. E. Quum autem una sit iustitiae exercendae ars atque ratio (díxy), per quam, sicuti per medicinam & morbis corporis, ita ab animi pra- vitate et iniustitia liberamur, dubitari non potest, quin ea
AD GORGIAM PLATONIS. 19
et longe pulcherrima ^et omnium utilissima habenda sit. P. 478. A. — C. Quae si vera sunt, eum, qui male fa- ctorum nullas poenas ]uat, omnium miserrimum esse facile apparet. Nam quemadmodum is, qui plane non aegrotat, | beatior est eo, qui se sanandum curat, contra miserior ille, qui, quum morbo aliquo laboret, tamen se medico curandum non tradit, quam is, qui & malo vindicatur, ita beatissimus est qui nulla laborat animi pravitate; huie proximus videtur qui ab illa vindicatur, hoc est, qui monetur, ecastigatur, pu- nitur; pessimus autem miserrimusque omnium merito ha- betur ille, qui, quum improbus iniustusque sit, nulla poena castigatur et ad meliorem mentem revocatur ideoque aeta- tem degit vitiis inquinatus maximoque malo, hoc est im- probitate et iniustitia, oneratus. Quocirca tantum abest, ut qui iustam poenam facinorum suorum effugiunt felices praedieandi sint, ut miserrimi omnium habendi videantur. P. 478. C. — 479. E. Iam si ex iis, quae disputata sunt, aestimemus, quaenam sit rhetorices utilitas, ea plane nulla esse videbitur. Solent enim oratores artem suam plerum- que adhibere ad excusanda aut defendenda ea, quae im- probe et iniuste facta sunt, et quum homines, si saperent, sese, ut medico in morbis corporis, ita iudici in morbis animi eurandos castigandosque sua sponte tradituri essent, illi id student efficere, ut inveteratus iniustitiae morbus animum reddat exuleeratum atque insanabilem! — Itaque ei, qui iniuriam aliis inferre non solet, haud sane magnam afferre potest rhetorice utilitatem, si modo ulla est eius utilitas. P. 480. A. — 481. B.
Hie vero Callicles Atheniensis, hospes Gorgiae atque Poli, homo reipubliese gerendae studiosus, qui Polum ani- madvertit ad silentium esse redactum, ultro sermonem sus- cipit magnoque eum animi ardore eaussam in diserimen ad- ductam tuer) conatur. Dicas mihi, inquit, o Socrate, utrum te existimemus nune serio loqui, an vero ludere ac iocari? Quippe si vera sunt quae tu dicis, nonne vita hominum plane eversa erit omnesque videbuntur facere contraria iis, quae fieri oporteat? Cui Socrates respondet philosophiam, ut ita statuatur, utique suadere et plane flagitare. Cuius vox et sententia nisi redarguatur, hominem ipsum videri secum non concinere, sed per totam vitam discrepare. P. 481. C.— 482. B. Tum vero Callicles, reprehenso nimio Gorgiae et Poli pudore, quo falsa eoncesserint, discrimen ait constituendum esse inter legem (vópuov) atque natu-
2*
20 . PROLEGOMENA
ram (gVow)*). Et Socratem quidem dicit consulto id, quod natura turpius sit, confudisse cum eo, quod lege sit turpius, atque ita disseruisse, quasi.quod lege:turpius sit, idem turpius sit natura. Hinc factum .esse, ut evicisse vi- deatur peius esse iniuriam facere quam accipere, quum tamen secundum naturam is, qui patiatur iniuriam, deterior sit eo, qui illam inferat. Servi est enim, inquit, patienter tolerare iniurias, atque eius, qui sibi ipsi plane deest. Ita- que vulgus hominum, quum suam intelligeret imbecillitatem, sanxit leges, quibus omnis iniuria prohiberetur; natura vero robustioribus fortioribusque nihil non concedit ideoque validioribus dedit ius imperandi iis, qui sunt imbecilliores: id quod quum alia, tum populorum exempla satis docent, quorum opulentissimi ae potentissimi alüs imperitare solent. Itaque philosophia iustitiae rationem omnem funditus evertit, quippe quae illud, quod legibus est sancitum usuque ho- minum confirmatum, unice pro iusto probet argumentisque tueri studeat. Atque haud scio, an hominum generi nihil pernieiosius datum sit quam philosophia. Quae ut in pueris et adolescentulis, si modeste tractetur, non improbanda sit, tamen in viris nullo modo ferenda est. Haec enim homines adeo corrumpit, ut nihil magni, nihil praeclari, nihil excelsi et generosi sustineant unquam gerere. Sedent philosophi domi et in, angulis latent; vitant hominum societatem; fu- giunt lucem publicam; abscondunt se cum tribus quattuorve adolescentulis in latibulis, ut de rebus exilibus nulliusque momenti cum illis garriant; sed ubi iis aliquid vel in sua ipsorum vel in aliena eaussa agendum est, inopes consilii haerent, trepidant, nesciunt quo se vertant. Nonne vero, o Noerate, turpe est ita se habere, quemadmodum te ceteros- que habere arbitror, qui aetatem omnem philosophiae studio transigitis? Enimvero si quis te in iudicium rapiat, dictitans ie ipsi iniuriam intulisse, licet nullam intuleris, profecto non habebis quid dicas aut facias, sed haesitabis et os di- duces et ages ineptias, ac, si accusator tibi contigerit malus et improbus, eo res perveniet, ut tibi, quamvis innocenti, moriendum sit**). Quocirca mihi, o bone, obtempera et, missis istis nugis, aliquando in rebus honore dignis te exerce,
*) Plane cum his conveniunt quae de iuris secundum tró» vóuov et t7» gvoir discrimine disputantur De Republ. II. p. 358 seqq. Legg. libr, X. 880. B. seqq., ubi v. comment,
**) Cum hace philosophiae reprehensione conferendus est prae- clarus ille locus 'T'heaeteti p. 172. C. seqq. Gellius N. A. X, 22.
AD GORGIAM PLATONIS. 21
unde et alüs sapere videberis et percipies utilitatis fructum largissimum. P. 482. B. — 486. C.
Haee postquam Callieles peroravit, Socrates simulata pro more suo inscientia urbana eum irrisione ab eo petit, ut quid illud sit, cui studere debeat, et qua ratione id ipsum sit assecuturus, edocere velit. Ante omnia vero audire vult, quomodo illud sit intelligendum, quod dixerat Callicles, se- eundum naturam (xarà qoc) meliorem imperare peioribus atque plus iuris habere praestantiorem viliore. P. 486. D. — 488. B. Rogat igitur, num meliorem et praestantiorem intelligi voluerit validiorem. Affirmat hoc Callicles. Sed brevi ad absurdum deductus, . mutata sententia, pruden- tiores dicit meliores, quos ait naturae iure imperium in deteriores exercere. Sed hie quoque captiosis Socratis inter- rogatiunculis .cireumventus mox fatetur se meliores dixisse eos, qui in rebus publicis gerendis fortes sint ac prudentes, atque contendit naturae ius hoo postulare, ut hi ceteris imperent alüsque plus habeant. P. 488. B. — 491. D. Quae postquam Socrates audivit, continuo in- lerrogat, an non isti et sibi suisque cupiditatibus imperare ac temperantes esse debeant. Ad quam quaestionem ille sic respondet, ut deposito omni pudore cuiusvis turpitudinis patrocinium suscipiat.
Ait enim jam eum demum esse bonum beatumque virum, qui et habeat cupiditates quantum possit maximas et eas .ita queat explere, nullis ut legibus coerceatur. Nam quae de iustitia, temperantia, alus virtutibus, vulgo praecipiantur, ea deberi multitudinis imbecilitati, quae has leges ideo tulerit, ut homines ingenio ac fortitudine praestantes certe aliquatenus coercerentur. Imo luxuriem,. intemperantiam, indomitam quidvis agendi licentiam, firmo praesidio muni- tam, eam demum esse virtutem vitamque vere beatam. P. 491. D. — 492. D. Miratur Socrates primum istam oris libertatem, deinde vero turpissimas hominis opiniones ita refellere instituit, ut et similitudine aliqua utatur ex alicuius philosophi doctrina desumta et argumenta ex ipsa rei natura repetita in medium afferat. .Sed ipsum au- diamus disputantem. — Misera vero, inquit, o Callicle, ista videtur vita, quam tu modo laudasti, atque morti simillima, neque temere arbitror eum iudicavisse, qui nos iam nune mortuos censuit adeoque corpus nostrum sepulcrum nomi- navit: Atque eandem ob caussam, opinor, sceitus quidam yir, Bieulus velltalious, nomine nonnihil mutato, eam nostri
22 |: PROLEGOMENA
partem, in qua insunt cupiditates, dolrum appellat, quod in stultis et non initiatis perforatum sit, it& ut contmuo dif- fluat quidquid infundatur. taque idem ille eos, qui per- petuo id agant, ut cupiditates expleant suas, rms similes esse iudicavit, qui apud inferos in dolium perforatum cribro item perforato aquam infundere narrantur. Quamquam sentio hanc imaginem non id effecturam, ut tuam mutes senten- tiam. ltaque aliam nunc addam comparationem ex eadem schola repetitam. Fingamus igitur duobus hominibus multa esee dolia, integra alteri et vino, melle, lacte, aliis liquoribus repleta, perforata alteri, putrida et laticibus ad comparan- dum difficillimis impleta: ille de dolis suis erit securus neque ullo modo sollicitus; hic dies noetesque cura et solli- eitudine angetur, ut quantum diffluxerit, tantum denuo in dolia infundatur, misereque cruciabitur. Quid igitur eenses? nonne illi temperans similis est, huie vero intemperans? et nonne inde apparet modestam vitam intemperanti esse longissime ante- ponendam? P.492.E.— 494. A. Verum enim vero, quemad- modum superiore illa similitudine non potuit Callicles ad repu- diandam sententiam suam permoveri, ita ne hae altera quidem efficitur, ut sola temperantia vitam felicem et beatam contineri eoncedat. Acute enim iudicat eum, cui dolia perpetuo repleta maneant, nullam amplius percipere voluptatem, ut quae nulla alia re comparetur, nisi continuo hauriendi infundendique la- bore. P.494. A. B. Quum igitur Socrates hominem videat per- tinaciter tueri sententiam suam, missis imagmibus et com- parationibus ad disserendi subtilitatem revertitur eaque uti- tur tam prudenter atque graviter, ut ille mox in alia omnia transire cogatur. Nempe est sane hic mos Platonis, ut, sicubi disputatio non tam ad vanas opiniones refellendas, quam ad verum exquirendum atque demonstrandum com- parata est, Socratem suum iubeat severiore uti dialectica, quae ab argutis cavillationibus et captiosis argumentationibus abstineat. Quamobrem dehine iucundi et boni discrimen tanta gravitate demonstratur, ut philosophus etiam postea in hae eaussa& iisdem argumentis usus esse reperiatur. Vi- deamus igitur iam de universi loci ad omnem Platonis phi- losophitm sane quam gravissimi argumento. — Si vita beata, inquit Boerate&, in eo cernitur, ut esurientes edamus, si- tiente& bibamus, denique cupiditates nostras omnes explea- mus, otiam sceabiosi, dum sese fricant, atque ii, qui tur- pissimis se dedunt voluptatibus, felices beatique praedicandi erunt, si quidom nullum reperitur inter voluptates discrimen. Vide igitur, o bone, ne voluptas non omnino honesta ac
AD GORGIAM PLATONIS. 28
bona sit. P. 494. C. — 495. B.*) Negahte autem Cal- lile iueundum a bono esse diversum, Age dum, inquit, rem exquiramus accuratius. Scientia igitur et fortitudo omnium iudicio bonae sunt**), sed easdem iucundas esse non omnes aeque largiuntur. Bonum igitur si idem sit atque iucundum, sequitur scientiam et fortitudinem simul esse et bonas et non bonas, quoniam non item iucundae sunt. Quod certe fieri nequit. Ergo bonum et iucundum non idem esse consequitur. P. 495. C. — E. Dubitante vero etiamnum Callicle de huius iudicii veritate, rem etiam explanatius dilucidare instituit. Est genus rerum, inquit, inter se contrariarum, quae nunquam coniunctae possunt in uno eodemque inesse. Quorsum pertinent felicitas et infelicitas, sanitas corporis et morbus, robur et imbecillitas, alia multa. Nam, ut exemplo utar, ingruente morbo tolli- tur prospera corporis valetudo, et, imbecillitate corpus occu- pante pristinum eius robur evanescit, atque vicissim. Ad hoc autem rerum genus dubitari non potest quin etiam, bonum et malum referendum sit. Etenim ubi mala incidunt, ibi tolluntur bona, et vicissim in loeum malorum, quae auferuntur, continuo rursus bona succedunt. Quae si vera sunt, certissime consequitur, ut quae simul in eodem inesse queant unaque aecedant recedantque bona malave esse nen possint. Iam vero negari non potest in cupiditatibus ex- plendis duo adesse solere contraria, ut recte contendi vi- deatur voluptates inde oriundas in numero bonorum non esse habendas. Quum enim unaquaeque cupiditas coniuncta esse soleat cum indigentia quadam et molestia, veluti quum sitimus et esurimus, tamen, dum illa expletur, cum indi- gentiae sensu simul adesse solet iucunditatis voluptatisque perceptio. Solemus enim sitientes bibere et esurientes edere, hoe est dolentes simul gaudere. Itaque dolorem et volu- ptatem a bono et malo differre prorsus necesse est*€*), P. 496. A. — 497. À. — Postquam Socrates hoe quoque argumento demonstravit iucundum & bono esse diversum, Callieles, ne turpiter refutatus discedat, se ad minutas istas vilesque interrogatiuneulas amplius responsurum negat. Co- hortante tamen Gorgia, ut ne sermonem tam cito abrumpat, rursus disserere remque diligentius etiam explorare instituit. Sequitur igitur tertia ratio, qua iucundum a bono diversum
*) Comparandus de his locus Philebi est p. 46. D. — 4T. B. **) De fortitudinis cum scientia coniunctione v. Lachet. ***) Conf, cum his Pbileb. p. 32. B. 33. C. 34. E. 51. A. 53.
24 PROLEGOMENA
esse evincitur. —- Docet enim Socrates bona et mala nunquam simul amitti, sed alterum semper alterius locum occupare. Longe aliam autem esse rationem ait doloris et voluptatis: hane enim una cum illo saepe finiri uno eodemque tem- pore neque diutius eo sentiri*) Quae res quo clarius intelhgatur, quum alia affert in medium, tum sitientium bibentiumque exemplum commemorat. Hos enim ait sitim atque voluptatem bibendo perceptam simul amittere: siti enim restincta etiam bibendi iucunditatem finiri. Quae quidem omnia quum ita comparata sint, ut a Callicle in dubium vocari non queant**) Socrates, ut sententiam suam . magis etiam confirmet, ad quartum progreditur argumentum, quo boni et iucundi naturam diversam esse demonstret. P. 497. A. — D. Accidit saepenumero, inquit, ut malus magis vel gaudeat vel doleat quam bonus et honestus. Vel- uti timidus atque ignavus hostibus appropinquantibus vel discedentibus multo vehementius angitur aut laetatur eo, qui est strenuus ae fortis. Si igitur jucundum et bonum esset unum idemque, sequeretur etiam, ut malus, quia bono vehementius gaudet et plus percipit voluptatis, melior bono s&epenumero iudieandus esset. Qua ratione nemo est quin videat omnem tolli honestatis voluptatisque diversitatem ****), P. 497. E. — 499. A. — Tum vero Callieles, errorem suum callide dissimulans, Putasne tu, o bone, inquit, me aut quemvis alium hominem non existimare alias volu- ptates esse meliores, alias peiores? Qua hominis sententia comprobata Socrates deinde subtilissima argumentatione de- monstrat humanarum actionum finem non ad illud spectare, quod iueundum appellemus, sed unice ad bonum referri Quum ex tua ipsius sententia, inquit, voluptatum aliae bonae, aliae malae sint, illae autem utiles, hae inutiles et noxiae merito habeantur, sequitur, ut hae aspernandae sint, illae vero uniee expetendae. ltaque tantum abest, ut vo- luptatis caussa quidquam faciamus, ut.illa ipsa, quae iucunda sunt, bonorum gratia eligenda et expetenda videantur, de qua re etiam Polum assentientem habeoj) P. 499. B. — 500. À. — Transfert autem haec ad artem oratoriam docetque. accuratius, eur rhetorice in superioribus ab adulatione pro-
———
*) Conf. Phaedon. p. 60. B. C. D.
**) De hac argumentatione conf. Phileb. P. 39. D. 43. A.
***) Ad haec contendas Phileb. p. 45. C. E. 55. B.
1) De boni et iucundi discrimine v. is ea, quae modo in- dicavimus, Phileb. p. 12, C. geqq.
AD GORGIAM PLATONIS. 25
fieiscà iudicata sit adeoque adulatrix appellata. ^Etenim Socrates, Recordemur igitur iam, inquit, quae ego Polo ae Gorgiae exposui, esse quaedam instituta, quae unice spe- ctarent voluptatem, quid autem malum aut bonum esset, minime curarent. Quum vero nune agatur de re longe gravissima, quandoquidem quaeritur, qua ratione vivi opor- teat, utrum ea, ad quam tu me cohortaris, ut virilia scilicet negotia tractem et factitem artem oratoriam, an illa, ad quam philosophia me excitat, noli iam ludere ae iocari, sed quam diligentissime mecum exquire, quid inter se differat utraque haee vivendi ratio, et quid ii sequantur, qui se al- terutri dedant. P. 500. A. — E. — Diximus vero antea esse quasdam verarum artium quasi imitatrices, quae, quum naturam cuiusque rei non explorarent, peritia quadam usu et exercitatione collecta continerentur solamque spectarent voluptatem, neglecta prorsus verae utilitatis honestatisque ratione. Quemadmodum autem intelleximus referri quaedam eiusmodi artificia ad corporis curam delectationemque, veluti eoquorum, ita etiam studia quaedam reperiuntur, quae, quum &d animum pertineant, tamen omnia metiuntur voluptatibus, plane non habita ratione boni, ad quod respiciendum sit. Quorsum pertinent ars avAmree, et xiJjaggÓuej, chororum ót0acxoÀAía, porro poesis dithyrambica; denique etiam au- gusta illa atque grandis tragicorum ars, quae et ipsa magis ad voluptatem spectatorum quam ad bonitatem honestatem- que comparata est. Qui quidem locus, ut hoc per ooca- Ssionem moneamus, quod philosophus hie de artibus musicis data opportunitate idem iudicavit, quod postea in Republica et Legibus statuit, quosdam commovit, ut parum recte colligerent eum etiam in Gorgia ampliora spectasse et rhetoriceen ex- empli tantum loco posuisse. Sed revertimur 'ad proposita. Faciamus autem, inquit porro, tolli ae removeri ex poesi modos, numerum atque versus: quid tum remanebit? Nimi- rum nihil nisi orationes (Aóyo:w) poetico ornatu exutae. Ex quo intelligitur poesin esse orandi quandam artem ab adu- latione profectam, hoe est solas audientium spectantem volu- ptates*). P. 500. E. — 502. D. Iam vero rhetorice illa, euius tanta est &pud populum Atheniensium auctoritas et gratia, quid tandem nobis esse videtur? Utrum oratores tibi videntur boni honestique gratia dieere, id solum spe- etantes, ut orationibus suis cives quam optimi evadant, an
*) Platonis de poesi iudicium aestimes ex iis, quae De Rep. III. p. 992 seqq. et p. 598. D. seqq. disputantur.
06 - PROLEGOMENA
hi quoque solam spectant voluptatem, propter suam ipsorum utilitatem bono publieo nihil consulentes omniaque, vera civium salute neglecta, ad iucunditatem ac delectationem refepentes? P. 502. E. Nempe est sane eadem plane illius ac poesis ratio. Monet hic Callicles esse tamen inter ora- tores discrimen constituendum: reperiri enim inter illos qui. civium saluti prospieiant. Quam sententiam .prorsus com- probat etiam Socrates. Sed quamquam duplex rhetorices genus per se spectatum discerni recte posse largitur, tamen neminem unquam Athenis exstitisse oratorem contendit, cui id fuerit propositum, ut Athenienses exsisterent meliores. P. 5083. A. — C. Solere enim oratores, quum debeant optimi caussa dicere et orationem suam ad optimi speciem eomparare, temere verba proiicere nec spectare id, quod animo laudem bonitatis, conciliet. P. 5083. D. — 504. A. Nam quemadmodum opifices in corporis cura versantes, vel- uti medici et luctandi magistri, id propositum habeant, ut eorpus ordinem quendam et ornatum, hoc est sanitatem ac robur, nanciscatur, ita iis, qui studia tractent ad animorum eultum pertinentia, hoc ipsum propositum esse debere, ut animis concilietur ordo et ornatus quidam, qui in iustitia ac temperantia cernatur. Tantum autem abesse, ut ora- tores civium animos harum virtutum amore imbuant, in- continentiae vero et iniustitiae odio repleant, ut mirifice , indulgeant eorum cupiditatibus augeantque vitia, quae fuerint castiganda et reprimenda. P. 504. A. — 505. B. — Hanc vero iudicii acerbitatem indignatus Callicles se amplius cum Socrate disserere velle negat. fSed mox eo saltem permo- vetur, ut se ill saltem auscultaturum pollieeatur, videlicet ne sermo imperfectus rélinquatur. P. 505. C. — 65060. C. — ]taque Socrates iam Callicle optante "solus sermonem persequitur ulterius ipse se interrogans sibique respondens. Prudenter vero summatim iam repetit quae antea cum Callicle disseruerat. Iucundum et bonum igitur, inquit, inter ' Se invieem diversa sunt: iucundum porro boni caussa est faciendum: bonum autem illud est, quo praesente boni evadimus: boni vero sumus, quando virtus nobis adest, quae quidem ordine et ornatu (xóouq) effictur. Itaque animus, qui virtutis particeps est, item est bene ordinatus (xóopuoc) ideoque temperans (o«qow») Temperans autem animus ea facit, quae et erga deos et erga homines facienda sunt, hoc est sancta, ubi de diis agitur, atque iusta, quod &d homines attinet. Talis autem hominis animus etiam fortis erit: neque enim viri temperantis est cedere volupta-
AD GORGIAM PLATONIS. 27.
tbus aut doloribus, sed quod sequendum vel fugiendum est, id constanter sequitur. taque vir bonus est temperans, iustus, fortis, sanctus, idemque etiam est beatus, contra intemperans et iniustus omnium miserrimus *). P. 506. C. — 507. D. Et & totam intuemur rerum naturam, illam ani- madvertimus propter ordinem et ornatum et moderationem etf iustitiam & sapientibus mundi (xóaojt0v) nomine esse in- signitam. P. 507. D. — 508. A. Valet enim aequalitas geometrica et apud deos et apud homines, ut habendi cu- piditati minime sit indulgendum. Quod si ita est, sponte consequitur vere me antea (p. 486. B. C.) iudicavisse ao- eusare quemque debere se ipsum .et filium et amicum, si quid iniuste fecerit, et rhetoricam ad hoc ipsum adhibendam esse, siquidem iniuriam facere quam accipere revera tanto est peius, quanto est turpius; nec vero recte mihi obiecisti, o Calliele, me non posse auxiliari neque mihi ipsi neque amicorum cuiquam et omnibus expositum fore iniuriis et contumeliis et suppliciis: nam maximum malorum procul dubio est iniustitia iniuste facienti, idque tanto magis, si quis iniuste factorum nullas poenas luat. P. 508. B. — 509. C. Iam vero quid tandem homo praesidii et auxilii sibi comparare poterit, ut utrumque hoc commodum per- eipiat, unum, ne ipse faciat iniuriam, alterum, ne iniuriam accipiat? Nimirum posterius quidem ut ne ipsi accidat, eaveri poterit externa potentia. Prius autem illud ut ne fiat, praeter suam cuiusque voluntatem — nemo enim sciens facit iniuriam -—— scientia quadam et arte opus est, Et ad arcendam quidem aliorum iniuriam eine dubio illud valet, ut aut ipse in civitate imperes ac domineris aut imperii iam constituti assentator sis ideoque iis amicus fias, qui im- perio potiti sunt, ita ut iis evadas simillimus adeoque una eum illis rebus ii$dem et gaudeas et doleas. At enim vero isto quidem pacto fieri non poterit, quin ipse in maximum malum incurras, quum improbo futurus sis animo et pravi imitatione corrupto. P. 509. C. — 511. A. Quocirca probus et honestus vir sibi utique cavebit, ut ne iis, qui dominentur, isto modo inserviat, quippe persuasum habens non id esse studendum, ut quam diutissime vivat, ideoque eas colendas esse artes, quae nos & periculis liberent et
*) Revocantur hic consulto virtutes omnes ad oogooov»nv, non commemorata rZ ggovygoet propterea quod Callicli intemperantiae laudatori occurrendum fuit. Nec vero ea ratio ab iis abhorret, quae legubtur Xenoph. Mem. III, 9, 4.
28 PROLEGOMENA
incolumes servent, quale est rhetorica ista, quam tu prae- dicas. Nimirum haec per se non adeo magni est aesti- manda, nisi forte etiam ars nandi, gubernandi, machinas bellicas construendi plurimi sit facienda, quae tamen ipsa sese non adeo iactat, utpote probe sciens unius corporis eonservationem sine reliqua hominis salute rem esse non adeo magnam. Itaque vide, o bone, ne aliud quid gene- rosum sit atque bonum, quam servare ac servari, ae ne ilud ipsum, quod toties crepatur, quam diutissime vivere, vir fortis et lioc nomine dignus missum facere debeat vitae non adhaerescens, sed id totum deo committere &c potius curare, quomodo tempus ad vivendum datum quam optime transigat, alioquin de optimo, quod homini obtigerit, misere periclitaturus. P. 511. B. — 513. C.
His disputatis Callicles: Bene vero mihi videris dicere, o Socrate, sed nescio, quomodo mihi accidit quod plerisque, ut mihi non satis persuadeas. Cui Socrates urbane: Ni- mirum captum te populi amor tenet, qui animum tuum occupavit. Quocirca, age, consideremus iam haec iterum atque melius, si forte aliter tibi persuadeas. Recordare igitur nos antea (cap. 15. coll. 19.) duas statuisse rationes tam corpus quam animum eurandi: unam hane, quae hanc curationem tractaret voluptatis caussa, alteram hane, quae ad: optimum spectaret neque cuiquam gratificaretur, sed repugnaret. Et altera quidem, quae ad voluptatem com- parata est, videtur omnino ignobilis esse ac nihil nisi ab- lecta adulatio. Altera vero id spectat, ut id, ad quod per- tineat, quam optimum efficiatur, sive corpus sif sive animus. .l&m vero in superioribus inter nos convenit civitatem atque cives ita esse curandos, ut quam optimi evadant. Nihil enim prodest beneficium in alios conferre, nisi illi, mente utantur bona et honesta. Id ipsum autem, sicuti aliae artes, quàe boni quid effecturae sint, procul dubio requirit rei scientiam et idoneum usum. Hoc igitur etiam in ge- renda republica est spectandum, ad quam qui accedere velit, is certe id debet sibi proponere, ut cives quam optimi fiant, ideoque idoneam boni scientiam tenere. P. 513. D. — 5165. C. At enim vero hae ipsa laude qui dignus sit, nec inter su- periores nec inter hodiernos viros civiles facile aliquem in- venias. Nam Cimon, Miltiades, Themistocles, Pericles, et 8i urbem amplifioarunt varieque ornaverunt, tamen civium temperantiam et iustitiam haudquaquam suxerunt. Quo- circa cives eis etiam malam retulerunt. gratiam adeoque ipsos male tractaverunt: quod certe aliter fuisget eyentuyum,
AD GORGIAM PLATONIS. 29
si revera illi boni fuissent oratores et cives meliores reddi- dissent. Id quod etiam de sophistis ita iudicandum est, qui temere conqueruntur, quod a discipulis suis debitam sibi institutionis mercedem non accipiant neque grati animi do- eumentis ornentur. P. 515. D. — 519. E. Noli enim tu, o Callicle, hanc sophistarum cum viris civilibus comparationem aegre ferre; — quippe homines in publicis versantes nego- tiis non raro sophistas, utpote nullo merito publico in- signes, quamvis eorum imbibissent opiniones, tamen fastuose eontemnebant, ipsi suis meritis scilicet superbientes, e quo- rum numero est etium Anytus in Plat. Menon. p. 90. B. seqq., ubi in sophistas inclementius invehitur. — Itaque Calliclem similiter hane comparationem indignatum admonet haec Socrates, his etiam verbis additis, quibus rursus de sophistices et rhetorices cognatione exponitur: habent enim, inquit, sophistae, qui sese virtutis magistros profitentur, atque rhetores maximam sane affinitatem; quin sophistae ilis etiam anteponendi videntur: nam quantum ars legis- latoria arti iudiciali praestat et gymnastica medicae, tantum rhetorem antecellit sophista. NNeuter tamen de populi aut discipulorum iniustitia habent quod iure querantur, prae- sertim quum ipsis vel maxime conveniat beneficia sua ultro ac gine mercede aliis impertiri, siquidem vulgo turpe ex- istimatur alteri, quum possis, ostendere nolle, quomodo quam optimus fieri optimeque suam ipse rem domesticam vel ci- vitatem administrare queat. P. 520. A. — E.
Haec omnia postquam Callieles probavit, Socrates rever- titur ad quaestionem supra propositam ostenditque rheto- ricam, de qua dixerit Callicles, pravam esse et vivendi ra- tionem ab .eo laudatam bono viro esse indignam.
Ad utram igitur, inquit, me cohortaris civitatis cura- tionem? num ad hane, qua contendam, ut Athenienses quam optimi evadant, an ad adulatoriam illam, qua eorum inserviens eupiditatibus omnia ad voluptatem delectationemque refe- ram? Dicas mihi, o Callicle, libere, quid sentias, ac perge, quemadmodum coepisti, fidenter mecum agere. Ad haec ille satis impudenter: Ego vero te cohortor ad hanc poste- riorem administrandae reipublicae rationem, eiusque rei caussas afferam. Sed Socrates sermonem eius interpellans oratione sua, Ne rursus mihi dicas, inquit, quae iam saepius attu- listi, occisurum me quicunque voluerit, ne ego vicissim tibi reponere coactus sim quae iam in superiore sermone re- spondi. At vero, inquit ille, nimium quidem mihi videris eenfidere nihil horum tibi unquam eventurum. Quasi vero
Ld
30 PROLEGOMENA
proeul hine habites nec íacile possis vel ab improbissimo quoque in iudicium rapi! Tum Socrates: Ego vero insanus sim, Callcle, nisi existimem in hac civitate quemvis peri- culis omnis generis esse expositum. lllud tamen certo scio, 8i in iudieiüi discrimen adducar, improbum fore eum, qui me illuc dedueturus sit: nemo enim probus et honestus vir innocentem in tale periculum coniiciat. Quamquam minime mirandum erit, si morti obiieciar Arbitror enim me fere solum inter Athenienses veram artis civilis rationem tenere atque colere (p. 521. D.) Quoniam autem non id, quod iucundum est, sed unice illud, quod optimum videtur, se- ctari soleo ideoque lenocinia illa et delicias, quibus vulgo Athenienses capiuntur, nihili aestimo, sane non habebo quo me in iudicio defendam. Neque enim voluptates ac deli- cias, quas lis comparaverim, commemorare potero, et siquis me dieat iuvenes ita porrumpere, ut sermonibus meis in summam redigantur consili inopiam, vel viros &c senes "acerbe reprehendere et castigare, haec omnia verissime de me dici fateri debebo. Respondenti autem Callicli miserum sibi videri eum, qui neque sibi neque alüs auxiliari possit, haec reponit: Mihi quidem is minime videtur miser ha- bendus, qui neque adversus homines nec adversus deos iniusti quid dixerit unquam aut perpetraverit; atque hoc aio praestantissimum esse auxilium, quod quis sibimet ipsi ferre queat, ut nulla pallescat culpa. Nemo enim sapiens mortem reformidat, iniusta autem facinora reformidat, quo- rum poenam novit etiam post mortem instare. Quippe summum omnium malorum est animo: vitis repleto ad in- feros migrare. De qua re audi narrationem, quam etei fabulam esse putabis, tamen scito esse verissimam. P. 521. À. — 9522. E.
Animus enim, quum post mortem ad inferos discessit, nudus ibi iudicatur, ut nihil possit impedire, quominus iu- dices eum plane cognoscant. Nam animi a sceleribus in hae vita commissis ulcera et vibices contrahunt. Iudices autem, ulcerum natura accurate cognita, iudicant, utrum animi sint sanabiles necne. Et sanabiles quidem puniuntur poenisque corriguntur ae sanantur. Insanabiles autem in aeternum vehementissimis cruciatibus torquentur, quibus ipsi nullam utilitatem percipiunt, sed aliis in exemplum pro- ponuntur. Qui vero omnis labis expertes manserunt, ii in insulas beatorum migrant ibique beatum et immortale de- gunt aevum. P. 5238. A. — 526. C.
Ego igitur, o Calliele, quum his narrationibus fidem
AD GORGIAM PLATONIS. $1 habeam, id semper mihi agendum iudieavi, ut ad iudicem veniam animo quam sanissimo praeditus, aec te quoque hor- tor, ut missis rebus inanibus te castum purumque serves. Alioquin enim, ubi ad iudices inferorum veneris, ringeris fortasse et haesitabis et inops consilii eris et summa con- tumelia afficieris. P. 526. C. — 527. A.
Quum igitur meliorem vivendi rationem, quam haec mea est, indicare non potueritis verumque esse apparuerit quod süpra dicebam, cavendum, esse magis iniuriam ne faciamus, quam ne accipiamus, ideoque rhetoricen semper iusti caussa adhibendam esse*), agite, mihi obtemperàte meque sequi- mini illue, quo profecti beati eritis, fam vivi quam mortui. Nam qui virtutis est studiosus, is nihil indigni unquam patietur, etiamsi ab hominibus improbis summa contumelia afficiatur. Ubi vero ad rempublicam velimus aecedere, non prius hoe faciemus, quam, ecquid iam in virtute profece- rimus, exploratum habeamus. Turpe est enim nescientem, "quid bonum sit, quid utile, quid honestum, aliorum res et negotia eurare velle. Denique hoc teneamus, optimam vi- vendi rationem in eo cerni, ut temperantiae, iustitiae ceteris- que virtutibus dediti et vivamus et moriamur. P.527. A. — E.
IL. Expositio propositi et consilii operis.
Hoc igitur libri argumentum est; quo enarrato sequitur, ut, quid Plato in eo scribendo sipectaverit, breviter expliean- dum sit. De quare quamquam ab aliis aliter est iudicatum **), tamen, ubi primum diligenter attenderimus, quid tandem illud 8t, de quo agatur, ac deinde omnem disputationis vim at- que eopiam mentis cogitatione velut in unum complexi fue- rimus, fieri certe poterit, ut, quid philosopho tamquam sum- mum atque ultimum, ad quod omnes ac singulae sermonis partes referuntur, propositum fuerit, probabiliter definiatur.
*) Similiter in Phaedro rhetoricae id propositum esse docetur oportere, ut diis grati simus, p. 273. E. seqq.
**) Mirifice viri docti tam antiqua aetate quam recentioribus temporibus dubitaverunt, quid tandem philosopho in eo consignando tamquam ultimum atque summum fuerit propositum. Nam ubi quae- rimus de veterum criticorum hac in caussa iudiciis, quantopere illi e& de re inter se discordaverint, certissime testatur Olympiodorus. Is enim in principio commentariorum in Gorgiam compositorum haec exposuit. ' 0 üé Ox07106 , inquit, Glos &dAlore ÉOofev &ivat. ol u&v ydQ qaoctv, ótt. Oxonóg dUrQ mel égtognajs QialeyO vot, xai
Ban"
39. PROLEGOMENA
Itaque primum quidem nonnulla animadvertere et mo- nere consultum ducimus, quae ad iudicium de materia in hoc libro tractata regendum atque confirmandum utilia vel
éntygdgovot. »looyías, 9 negl égtogux js . xaxds 0&. ooto. yàg dzó uégovs tÜ OÀov yaoaxtno(govotr éxeibr yàg l'ogyía Dielézon zegl Qgrogues, x rovrov 0v oxonóv énogtcavto. xaírot o90à mxoAlol ela ol rOtovt01ÓyOt. dot 0é gaou, Ott egi Üixato oo vns xai . düuxías Dial éyerat, Qs àv tv uérv Üixalav eoOaiuóvov Ovtov, tdv 08 dBinov divyóiv xai dor: xai ócq àv àÜüuxos v6 Ó(, rocovto diioicegos , xdv dé'dvatog E ét 01A ualiov dé'oiratos. xai ovtot 0 dxó uégovs tÓ» x0nÓv éxlau ávovatr éx vàv x 90$ tóv IIàXov lóyov. ailot àé Aéyovotr, ÓtL 0XOzIÓV £yec negl tob Ünutoveyot )iale- q9 vat. xal ovro. 06 dx uégovs Aaufdvovo, éxeibo év 1À usw, de E£youev uadeiv, uéuvntat vot Pnutov yov. di0xog 0 xal otro: xai é£p- enuévos. gauév tov, ótL 0x0xÓs avrtÓ neo? tüv dgyàv DialeyO ij vot tdv gegovoóv» $uàs énxl tbv molt ev8awiovíav. Haec igitur Olympiodorus. Quae qui vel leviter consideraverit, is facile sibi persuadebit, etiamsi secundaria Gorgiae inscriptio, haud dubie ab antiquis criticis profecta, raro exemplo in libris manu scriptis omni- bus una eademque prodita est haec: 7? nx60l QgtoQuxe, drvarge- 4»0wx08, tamen de libri argumento neutiquam inter veteres Platonicos convenisse, qui potius in diversissimas partes de illo statuerint. Nec vero recentioribus temporibus minor fuit hac in caussa iudi- ciorum dissensio. Nam ut silentio transmittamus eos, qui superiore aetate vel rhetoricam vitiositatis et inhonestatis coargui vel Socra- tem ut fortissimum et constantissimum iustitiae omnisque virtutis satellitem ac patronum rhetoribus et viris civilibus e regione poni iudicaverant, quorum opiniones certe dudum iusta lance sunt ponderatae, ne illi quidem, qui nuper demum de libri consiliis et rationibus subtilius disquisiverunt, de summa re consentire existi- mandi sunt, id quod considerandis iis, quae Fr. Schleiermache- rus, Fr. Astius, Ioseph.Socherus, Nic. Sybren Sybrandi, Car. Fr. Hermannus, Car. Reinhartus, Franc. Suse- mihlius, H. Bonitzius exposuerunt, nullo fere negotio intelli- gas. Nam Schleiermacherus quidem, quum Platonis opera interiore quodam argumentorum vinculo inter se nexa et colligata tamquam doctrinae quemdam orbem conficere sibi persuasisset, quum alios libros Platonis, tum etiam Gorgiam non tantum per se seorsum, sed imprimis etiam iunctum et consociatum cum aliis Platonis ope- ribus spectandum iudicandumque censuit. Itaque haec fere de illo disputat. Primum quidem adversatur eorum rationi, qui aut rheto- ricam aut simile quiddam, quod nihil nisi universi dialogi parti- eulam complectatur, a Platone in hoc dialogo praecipua opera tra- ctatum esse dictitaverint. Cuius sententiae suae caussam imprimis hane commemorat, quod, ubi tam multa. atque praeclara de natura - voluptatis disputata reperiantur, ibi fieri non possit, quin hoc ipsum ex mente Platonis maximi momenti argumentum esse existimari debeat. Quibus ita constitutis porro Gorgiam docere conatur eorum Platonis librorum tamquam agmen ducere, qui secundum illorum ordinem vel classem conficiant quique locum medium teneant inter ea scripta, quibus tradantur philosophiae initia et quasi elementa, atque illa, in quibus ipsius philosophiae exstruatur aedificium atque
AD GORGIAM PLATONIS. 33
necessaria videantur. Tenendum vero ante omnia hoc est, quo neglecto de scriptionis universae rationibus prudenter
elementa eo traducantur. Cuius generis libros arbitratur non iam amplius versari in tractanda philosophandi ratione atque methodo, sed de eius argumento ita agere, ut physicae et ethicae, quae verae sint scientiae partes (die realen Wissenschaften), quasi quandam prolusionem vel praeviam institutionem exhibeant. Esse autem his dialogis omnino id propositum, ut doceatur veram scientiam et artem non reperiri, sed fallacem tantum earum speciem adesse ibi, ubi id, quod re vera sit, cum eo, quod tantummodo esse videatur, temere permutetur aut bonum cum voluptate atque iucundo confundatur: quod quidem a philosopho dupliciter fere ostendi, dum velid, quod pro arte et scientia habeatur, nullius pretii esse doceat, vel ex ipsa illa falsae artis et scientiae cognitione vis et natura verae artis et scientiae definiatur. Itaque Gorgiam hoc ait habere propositum, ut artis rhetoricae et civilis exemplo, argumentis e morum doctrina repetitis, verae falsaeque scientiae et artis permutatio et confusio arguatur eiusque tum caussa in interiore quadam animi ad istam confusionem proclivitate sita, tum effectus in arrogantia et fastu conspicui in illustriore luce ponantur. Haec igitur viri egregii de Gorgiae consilis sententia est, longius fortasse arcessita illa et Platoni invito obtrusa, sed subtiliter eadem acuteque exposita *). Ab ea vero longissime discessit Fr. Astius, qui licet quid sen- tiret breviter tantum declaravit (De vita et scriptis Platon. p. 133.), tamen vel sic facile intelligas, quantum cum Schleierma- chero dissentiat. Quippe arbitratur ille hunc librum neutiquam ad artem et scientiam generaliter informatam referri, sed politicam tantum rationem spectare, ita ut, quidquid praeterea in eo de philo- Sophia exponatur, id non aliorsum nisi eo referendum sit, ut scien- tiam et artem civilem, quam rhetores ae sophistae profiteantur, ina- nem &c perniciosam esse ostendatur. In quo ille certe simul id egit, ut Gorgiae intellectum non tam aliunde quam ex ipsius argu- mento petendum esse perspiceretur. Verum enim vero haec ipsa sententia neutiquam satisfecit desideriis eius viri, qui proxime post Astium talia accuratius perquisivit, Nam Socherus quidem, (De scriptis Platonis p. 241.), relicta antecessoris sui ratione et ra- tione Schleiermacheri quodammodo comprobata, in Gorgia quum id disceptari videatur, utrum philosophia an rhetorica potissimum eolenda sit, tamen revera censet, argumento disputationis altius, educto et ad maius quiddam accommodato, illud potius quaeri, utra vitae ratio melior sit ac beatior, eane, quae virtuti imprimisque iustitiae dedita sit, an illa, quae ad potentiam et auctoritatem pu- blice ac privatim consequendam comparata sit. Ad quam quidem rationem nuper, nonnihil tamen mutatam, proxime accessit Herm. Bonitzius in libello: Platonische Studien, Wien, 1858, 8. mai. p. 1—41., qui vix dubitari posse arbitratur, quin quaestio primaria dia- - logi haec sit, utrum philosophia ex sententia Platonis intellecta, an rhetorica politica, qualis tum fuerit, viri honesti studiis et con- siliis digna esse putari debeat **). Nec vero multum inde recedunt quae
' *) V. Sohleierm. Interpr. Germ. Opp. Platon. Vol. II. P. I. Praef. p. 3 seqq.
4*5) Ibid. p. 83. ,,Die Frage: Ist Philosophie im Platonischen Sinne, oder ist
politische Rhetorik in ihrem damaligen Zustande eine würdige Lebensaufgabe ? bezeichnet den Kern und Zweck des ganzen Dialogs."
Plat. Opp. Vol. II. Sect. I. 93
84 PROLEGOMENA
existimari nullo modo poterit, haudquaquam in hoc libro de universa rhetoriea, quaqua ipsius ambitus patet, dispu- "tari sicut in Phaedro fieri meminimus, sed eam tantum eius
disputavit Nic. Sybren Sybrandi (Disp. de Platonis Gorgia, Har- lem. 1829.8. edita, p. 59 seq.), qui Platonis in hoc libro scribendo con- silium fuisse censet ostendere reipublicae gubernandae rationem, quam sequerentur multi tunc temporis Atheniensium proceres, et potesta- tem illam, fallaci arte rhetorica, quam profitebatur Gorgias, acqni- sitam, bono viro esse indignam et spernendam potius quam optan- dam, quippe quae maximi mali caussa sit, suam denique et magistri agendi rationem defendere contra adversariorum criminationes. Iam vero etiam C, Fr. Hermanni cognoscamus in hac caussa iudicium, quod quidem ille exposuit in libro: Geschichte und System der Platon. Philosophie, T. I. p. 474 seqq. coll. p. 637. ann. 399. Is vero unum Olympiodorum censet verum perspexisse, qui iudicaverit agi de principiis nos ad civilem felicitatem perducentibus, zegl tQv dogàv ÜweyO fva. tüv qegovoOv guàs énl vv nolauxgv eo0aiuovíav, quandoquidem principalis libri sententia utique non aliorsum referatur nisi eo, ut doceatur unum id, quod bonum ho- nestumque sit, vere prodesse hominemque iniuste agendo sibi ipsi nocere, ita ut vitae bona non voluptate, sed honestate metienda sint. Verba ipsius haec sunt: ,,Der Kern des G'esprüchs bleibt jeden- falis der Beweis, dass das G'ute allein wahrhaft nütclich sei und. der Mensch sich durch | Unrechtthun selbst schade, eben desshalb aber der Maassstab der Lust dem hóhern des Guten nachstehen misse." Denique etiam audivisse iuvabit, nuperrimi critici et interpretes quid de re controversa existimaverint. Etenim Reinhartus qui- dem, qui de hoc dialogo omnium uberrime exposuit (Prolegg. ad Interpret. Germ. Hieron. Mülleri, Vol.II. p. 329—394.), posteaquam ostendit Platonem illustratis antea in aliis sermonibus aliis virtu- tibus denique in hoc libro etiam ad iustitiam illustrandam animum advertisse duabus quidem potissimum rebus permotum, vel'ingruente in dies magis eloquentiae sophisticae in Sicilia ortae auctoritate vel tristi Socratis nuper iniuste condemnati et capitis supplicio affecti recordatione*), denique de ultimo totius scripti consilio et proposito ita fere statuit. Censet enim eo imaginem ac speciem artis publice ac privatim bene beateque vivendi eiusque ethices prineipiis fundatae exhiberi, quae quum omnem germanam artem contineat, tum fraudulentae ac pestiferae arti, qualis sit rhetorica sophistices labe infecta, contraria sit et opposita. De qua sen- tentia sua ipse haec disseruit **): ,, 4m sichersten dürfen wir wohl das vom Platon schon im Euthydem aufgestellte Ideal einer hóchsten, voll- kommensten , jedes wahrhafte Wissen und jede echte Kunst in sich fassenden, ethisch- politischen .Lebenskunst als. den. Grundgedanken des G'esprüchs ansehen, in welchem alle Theile und Beziehungen des- selben ihren Mittelpunkt haben und. auf welchen sich ohne Zwang auch die scheinbar abschweifenden Betrachtungen: zurückführen lassen. Jine solche Kunst, in ihrer Vollkommenheit gedacht, würde alle Ver- hültmisse des óffentlichen und des besondern Lebens mach den Ge- &etzen der Vernunft beherrschen und nach den Regeln der Schónheit
*) V. p. 332 seqq. 341 seqq. **) L. ]. p. 841 seq.
AD GORGIAM PLATONIS. : 35
partem vocari in disceptationem, quae ad rempublicam eius- que gubernationem pertineat. Agitur igitur de una maxime eloquentia civili et politieoa, alüs rhetorices generibus ex- clusis aut leviter tantum commemoratis, id quod p. 500. E. — 502. D. ita fieri animadvertimus, quo simul civilis eloquentiae cum illis cognatio ac similitudo significetur. Nee vero id seriptor ipse non indicavit: prudentissime enim in ipso operis introitu Gorgiam ita loquentem induxit, ut artis suae usum totum fere ad negotia publica et res civiles restringat, quo facto disputatio omnis ita peragitur, ut omnino de una civili eloquentia sermonem fore nemo non sentiat. Cui rationi minime adversatur illud, quod Gorgias ipso Platone teste Menon. p. 95. C. alios ridere solebat sophistas, qui se virtutem tradituros hominesque doctrina sua etiam ad civilem virtutem idoneos reddituros esse pro- fitebantur; ipse se discipulos Ó&vo?)c Acye» gloriabatur adeo- que non 'sophistae , sed rhetoris nomine appellari volebat
gestalten; sie würde die Gegensütze des Wissens und, des Kónmnens, der Theorie und der Praxis, zu einer. Einheit ausgleichen und zur lebensvollsten Thütigkeit vereinigen; sie würde endlich den Menschen die Grundbedingung ihrer Glückseligkeit und. die Quelle aller wahren G*iter werden. Das Suchen nach dieser Kunst büdet die Haupt- aufgabe des Dialogs (des Gorgias), zw deren Lüsung alle Seiten desselben beitragen und. ein so vortrefflich abgerundetes Ganzes bilden, dessen einzelne T'heile, jeder in. anderer Weise, alle Momente des Be-
grifs jener wmfassendsten aller Künste in einer nichts weniger als gleichgiltigen Reihenfolge darstellen." Haec igitur est viri acutissimi sententia, quam ille etiam docta sollertique disputatione callidissime ad verisimilitudinis speciem exornavit. Iam vero, aliorum opinio- nibus silentio transmissis, reliquum est, ut etiam Susemihlii rationem afferamus*). Is vero totus fere assentitur Reinharto, euius adeo verbis servatis'**) dialogi primariam sententiam ita de- elarat: ,, Wir werden daher schwerlich fehlen, wenn wir die Dar- stellung der Philosophie als der ethisch - politischen Lebenskunst für den Mittelpunkt des Werkes erkláren." Quamquam ceterum de operis arte et compositione nova quaedam protulit, quae tamen, quoniam ex libri consilio recte demum aestimari possent, in praesenti silen- tio transmittenda arbitramur. Itaque sponte iam intelligitur maxi- mam sane omni tempore de Gorgiae consilis et rationibus exsti- tisse opinionum varietatem atque multitudinem. Nimirum caussae rei primo adspectu satis mirae propemodum apertae sunt. Alii «nim arctioribus finibus circumscripserunt philosophi consilium, quum patuerit multo latius; alii in contrariam fere partem pecca- runt, et qtiae accuratius definienda erant, minus definite posuerunt totamque caussam iusto latius extenderunt ; ali denique etiam eo lapsi sunt, quod Platoni sua obtruserunt inventa, de quibus ipse philosophus ne somniasse quidem videtur. Quamquam nulla. est inter istas opiniones, quae non aliquid veri contineat.
*) V. librum eius: Die genetische Entwickelung der Piaton. Philos. T. I. p. 91—118. **) P. 98 seq. g*
36 PROLEGOMENA
(Gorg. p. 449. A.) Nimirum unam potissimum artem ora- toriam pro artis civils potentissimo auxilio et, adiumento habuit, quippe quae omnia sibi subiiceret et vi ae potentia sua regeret et gubernaret; v. Phileb. p. 58. A. Gorg. p. 491. D. Sed quum hoe animadvertisse plurimum referat ad rectum de toto opere iudicium, tum non minus utile erit ahud quid observare, quod cum illo proxime est con- iunctum. Dum enim una rhetorica civilis taxari et aestimari videtur, simul etiam de arte civili vel poli- tica instituitur disputatio. Nimirum fuit sane Athenis eloquentia artis civilis socia et administra, ut altera ab . altera vix ae ne vix quidem divelli unquam posset. Quamobrem iam Solonem legimus lege ita constituisse, ut cives sul Aéyew v& xoi ztg&zr&w Ó&voi fierent, dicendi agendi- que facultate prudenter consociata. ^ Quocirea eloquentia: civili8 dum sub examen vocatur, una eademque opera simul etiam eorum rationes et consilia explorantur atque taxantur, qui versabantur in republica ac dicendo et consulendo aliquas partes publieas agere volebant. Hoc igitur alterum est, quod in iudieando et aestimando Gorgiae argumento dili- genter est observandum. Sed ad haec accedit etiam tertium quiddam, quod in hac caussa diligentissime est tenendum. Pertinet enim omnis Platonis disputatio ad rhetoricam artificialem recentius demum ortam et inde a Periclis aetate e Sicilia Athenas perlatam, quam primus fertur Gor- gias Leontinus per legationis publicae opportunitatem Athe- niensibus ostentavisse: de quibus rebus v. annot. ad Gorg. c. Il in. et Prolegg. ad Phaedrum ed. 2. p. XLIX seqq. Ea vero Platoni cur displicuerit, minime incertum est. Visa enim illa philosopho est duplici potissimum labe affecta esse, quippe quum primum falso nomen artis mentiretur, lieet ad speciem tantum neque ad veritatem aecommodata esset ideoque scientia (ézwrzug) penitus careret, deinde vero etiam omnia ad voluptatis gratiam, ad utilitatem, ad externa denique commoda et emolumenta referret, iusti- tiae et honestatis plane incuriosa ^ Quippe utroque nomine illa tanto magis laborare visa, quod etiam pravae Sophisticae vim esset experta adeoque eius vitiositatem ita in se suscepisset, ut ei esset plane consimilis atque cognata. Itaque de hae ipsa rhetorica atque arte civili, quae etiam sophistarum doctrina esset infecta atque depravata, in Gor- già agitur, id quod ipse philosophus non obscure signifi- cavít primum quidem initio sermonis a Socrate cum Polo instituti p. 463. E. — 465. E., ubi rhetoriege cum sophi-
AD GORGIAM PLATONIS. 37
stica cognationem tantam esse ait, ut utraque vulgo etiam commisceatur, deinde etiam in colloquio cum Callicle habito p. 520. A. B., ubi sophistam et rhetorem ait esse eundem, licet hie sophisticam, quamvis rhetorica praestantiorem, soleat fastuose contemnere. 'Taxatur autem rhetorica in hoc libro non artis nomine, ut factum est in Phaedro, sed potius propter improbitatem et nequitiam, quandoquidem iustitiae omnisque virtutis laude privatur, quam Plato ad eloquen- tiam et artem civilem plane necessariam esse sibi persua- serat. Atque hie prope inviti devenimus iam ad aliud quid, quod probe meminisse ad consilium Platonis, quale tenuit in Gorgia scribendo, reete aestimandum iudicandumque plane est necessarium. Profectus enim Plato in iudicandis rhe- torum et virorum civilum studiis a Socratis, magistri sui, sententia est, qui nihil aiebat esse utile, quod non item honestum esset, adeoque exsecrari solebat eos, qui primu honestum et utile, natura cohaerentia, opinione distraxissent ac dissidium istud etiam in vitae communis societatem intro- duxissent, v. Cicer. De Offic. III, 3, 14. Legg. I, 12, 33. et 21, 56. Itaque etiam eos, qui reipublieae darent operam, virtuti et honestati maxime studere voluit, siquidem divi- tiae et opes, potentia et auctoritas, voluptatum ac deliciarum copia et affluentia sine illa nihil prodessent, iniustitia au- tem, intemperantia, lubido, improbitas denique animum cor- rumperet atque perderet ideoque summum quod homini accidere posset malum importaret, v. Criton. p. 48. B. Apolog. p. 80. Gorg. p. 469 seqq. De Rep. X. p. 612. B. Itaque consentaneum est eum etiam rhetoricen omnemque artem civilem ita demum laudabilem iudicavisse, si spretis iis rebus, quas plerumque ut maximas affectaret, veram hominum utilitatem curaret seque totam ad iustitiae omnis- que verae virtutis legem atque normam componeret. Haec omnia vero ut ita statueret atque impugnatis pravis aequa- lium studiis et opinionibus graviter defenderet, procul dubio etiam rerum civilium conditione effectum est, quam philo- sophus vidit inde a bellis Persicis imprimis Athenis exortam esse. De qua quidem quid ipse senserit et iudicaverit, ubi paullo accuratius cognoverimus, certe item non leve Gorgiae rectius intelligendi adiumentum atque praesidium nobis comparaverimus. Itaque paucis designavisse iuvabit, quaenam fuerit Platonis de hac re sententia, sine dubio lam inde ab illo tempore animo ab eo suscepta, quo Socra- tem, virum sapientissimum, iniuste damnatum et tristissimo supplicio de medio sublatum vidit.
88 PROLEGOMENA.
Censuit igitur philosophus reipublicae Atheniensis con- ditionem post bella Persica in dies magis corruptam ac depravatam esse. Posteaquam enim, proflgatis barbarorum copiis, diuturnitas par otium et tranquillitatem confirmasse visa est, populus victoriarum reportatarum magnitudine elatus pristinam virtutem paullatim abolevit abiectaque legum publiearum reverentia atque patriae caritate et con- temta virorum bonorum ace patriae vere amantium auotori- tate cupiditatibus atque vitis avaritiae, malae ambitionis, partium studii mire indulgere coepit*). Quorum quidem malorum omnium originem et caussam Plato ab illis ipsis viris repetendam iudicavit, qui belli tempore sese praesti- terant duces fortissimos ac prudentissimos. Pace enim resti- tuta ili non ita gesserunt rempublicam, ut civium animos ad temperantiam, iustitiam, denique virtutem flecterent aut formarent, sed eorum cupiditatibus blandientes per suam ipsorum lubidinem multa ambitiose, avare, abiecte et sine dignitate fieri passi sunt. Quo factum est, ut populus adeo iniustus et ferox exsisteret, ut illos ipsos, quibus patriae libertatem acceptam referebat, iniuste mülctaret, condemnaret, denique tractaret contumeliose **) ^ Neque etiam Pericles, qui per quadraginta fere annos reipublicae praefuit, lioet prudentia, eloquentia, abstinentia ceteros facile superaret *9**€), id sibi agendum putavit, ut effrenatas civium cupiditates temperantiae et iustitiae frenis cohiberet, sed licentia in- solentiaque mirifice*aucta eos etiam pigros, ignavos, garrulos, avaros reddidit]|), ita ut referri merito posset inter malos ministros, quibus, quum inexplebiles populi fauces exaruis- sent libertatis siti, usus ile non modice temperatam, sed nimis meracam libertatem sitiens hausitf]) ^ Posteaquam autem huius imperium mors finivit, multi in vacuam pos- sessionem unius involarunt. Nemo enim fere laudis cupi- dior adolescens non sibi ad publicos honores consequendos studio omni enitendum putavit. Quid quod plerique civilis rationis prorsus ignari, qui neque exercitationis ullam viam ingressi essent, neque aliquod praeceptum artis tenerent,
-—
*) Conf. Legg. 701, B. C. **) De his omnibus passim in Gorgia mentio iniicitur, vid.
p. 518—518. ***) V, Phaedr. p. 269. Sympos. p. 215. E. 1) Gorg. p. 515. E. seq.
Tt) Sunt verba Ciceronis de Republ I, 43., expressa illa ex Plat. Rep. VIII. p. 562. C.
AD GORGIAM PLATONIS. | 39
munera publica administrarunt *). Huiusmodi autem civitatis ministri quum minus possent auctoritate sua regere civium turbam, spreta iustitia, temperantia, continentia, denique virtute, uniee id studuerunt, ut eos voluptatum illecebris delinirent sibique obsequio conciliarent?*"*). Quoniam vero in libera republica erat necessarium, ut qui aliquid auctori- tatis ac dignitatis vel consequi vel obtinere vellet, is im- primis artem dicendi usu et exercitatione sibi compararet, exstiterunt illis temporibus inter sophistas qui non solum profiterentur se ipsos, quaecunque res infinite posita esset, de ea dicere, sed etiam alis dicendi et cum populo agendi facultatem impertire posse iactarent?**). Quorum virorum studia, etsi multis partibus laudabilia fuerunt, tamen civitati Athenarum summum attulerunt detrimentum. ^ Excitabat enim eos ambitionis magnitudo, quae omnes invaserat, ut praecepta artis non ad virtutis rationem, sed ad cupiditatum turpitudinem &ecommodarent]). Quocirea sese dicebant di- sciplina sua id effecturos, ut, qui illa usi essent, ii in ci- vitate dominarentur ceterisque imperarent; perveniri autem eo posse arbitrabantur sic, ut qui dicondi facultatem essent consecuti ea ad captandam plebis gratiam ac benevolentiam abuterentur]i) His omnibus igitur artem civilem pariter atque rhetoricam censuit evasisse pravitatis ministram. Quum vero utraque tam areto vinculo colligata ot connexa esset, ut altera alterius auxilio maxime indigeret, mirandum non esí, quod quum in aliis libris, veluti in Menone ac Prota- gora, tum etiam in Gorgia rhetorices cum castigatione con- iunxit artis civilis reprehensionem, ut non sine caussa praeter Gorgiam et Polum etiam Calliclem civem disserentes induxerit.
"His vero ita expositis licebit tandem aliquanto tutius accedere ad quaestionem de consilio, quod Plato in hoc opere scribendo sequutus sit. Est autem illud, si quid Iudicare possumus, non in alia re positum nisi in eo, quod rhetorice et ars civilis, qualis tum sese extulerat, quia tota ad inanem veri iustique speciem, ad vanam potentiae pos- sessionem, denique ad intemperantis lubidinis expletionem erat comparata, .inhonestae pravitatis coniunctaeque cum
*) V. Apol. Socrat. p. 23. E. Menon. p. 90. B. ibique annot. **) Thucyd. II, 65.
'***) V. Protagor. p. 316. C. p. 318. B. al.
1) V. Phaedr. p. 260. A. De Republ. VI. p. 493. A. Tim. p. 87. B. TT) Gorg. passim.
40 PROLEGOMENA
ea infelicitatis et miseriae ex verae germanaeque vel So- eratieae philosophiae rationibus convincitur, ita ut non modo ipsam ad philosophiae. legem atque normam revocari opor- tere, verum etiam unam philosophiam utpote omnia vivendi consilia ad virtutem referentem bene et beate vivendi artem rationemque exhibere appareat. Quocirea scriptionis uni- versae consilium verbis paucissimis etiam sic declarare lice- bit, ut artem rhetoricam dicamus honestatis et probitatis nomine e philosophiae iustitiam et virtutem omnibus aliis anteponentis ratione vitiositatis argui, philosophiam autem ut unam bene beateque vivendi magistram commendari at- que ifformari. Hoc autem si recte ita statuimus, sponte intelligitur Platonem nec illud spectasse unice, ut rhetoricam et politicam reprehenderet et castigaret, nec id solum egisse, ut bene beateque vivendi viam et rationem monstraret. Imo eoniunxit philosophus in unum fum reprehendendi, tum do- cendi consilium ea quidem ratione, ut utrumque uni eidem- que fini conveniret, quandoquidem veritas tum negando ac dubitando, tum docendo et affirmando exquiri ac demon- strari potest. Quocirca una eademque opera et rhetoricen improbitatis et inanitatis ream egit et philosophiae doctri- nam ae rationem tamquam optimam vitae bene beateque degendae magistram nobilitavit.
III. De arte et compositione operis.
Atque haee quidem ubi tenemus, certe etiam de arte et compositione operis quid existimandum sit, intelligi licebit. Constat enim universum opus prooemio, contentione
rhetorices et philosophiae, conclusione ex hac
ipsa contentione repetita mytho adiuncto, de- nique epilogo. De quibus operis partibus ordine de- inceps paucis exponere licebit.
Et de prooemio quidem, quo scena dialogi constituitur, non est quod peculiari opera disseramus, quum et brevis- simum sit et quae ad eius artem aestimandam valeant, in commentariis expromserimus. Itaque statim ad certamen rhetorices eum philosophia commissum progredimur, quae pars sermonis est longe gravissima.
Absolvitur autem ea tribus tamquam contentionis actibus, artifieiosissime etiam distinetis tribus personis colloquentium, Gorgiae, Poli, Calliclis, qui- ordine deinceps cum Socrate in certamen congrediuntur. Quippe taxatur rhetorice oppositis
AD GORGIAM PLATONIS. 41
philosophiae rationibus triplici nomine. Primum enim vis et natura eius arguitur scientiae ac iustitiae non esse capax, quantumvis eam iactare soleat: p. 448. A. — 461. A. Deinde usum eius ostenditur esse vanum, quando- quidem potentia, qua se potiri posse glorietur, revera nulla si£, quum vera potentia non in temeraria lubidine, sed in rectae voluntatis consiliis cernatur: p. 461. A. — 481. B. Denique agendi principia, unde proficiscatur, falsa atque turpia esse evincitur, licet iis plurimum superbiat: p. 481.C. — 522. E. Quibus omnibus explicatis deinde proceditur ad consideranda ea, quae inde ad vitae actionem atque moderationem consequantur. Videtur igitur operae pretium paullisper dispicere, quomodo triplex ista materia a philo- sopho tractata sit, siquidem ex huius rei iudicio magnam partem pendet universi operis subtilior intelligentia.
Itaque primum quidem, colloquio cum Gorgia, scholae principe, instituto, quaestio versatur in exploranda atque eognoscenda vi et natura rhetoricae. Fuit enim Gorgias minus in republica versatus oratoriae scientiae doctor, vid. Cicer. De Orat. III, 16, 59. Is vero etsi artis suae materiam longe amplissimam atque praestantissimam praedicat, de quo conf. Phileb. 58. A. B. Phaedr. p. 268. A., tamen is videtur esse, qui nec certam eius notionem animo compre- hensam teneat nec eidem laudem scientiae aut virtutis im- primisque iustitiae vindicare possit. Quocirca rhetorice nihil nisi scientiae speciem (zíor:u) sectari arguitur, de qua ipsius sententia v. etiam Phaedr. 267. A. Cicer. de Orator: IIT, 32, 129. I, 22, 103. De Fin. II, 1, 1.; de laude vir- tutis autem eidem tam gravis movetur controversia, ut ipse Gorgias ea in caussa titubet ac vacillet et nativa tantum animi verecundia et interiore quodam recti verique sensu permotus concedat rhetoricae etiam virtutis et iustitiae scien- tiam tribuendam esse. Quod ipsum tamen quum deinde Polus, familiaris eius ac discipulus, magistro haud paullo liberior et procacior, seeundum scholae rationem neget, Socrates inde continuo concludit rhetorieen utique iustitiae laude esse destitutam, quandoquidem virtus et iustitia citra scien- fiam consistere nullo modo possit. Nimirum isto quidem pacto quid rei sit, haud sane obscure significatur. Argu- mentatur enim Socrates, ut 1am antea ostendimus, e doctrinae suae ratione, qua virtutem statuebat positam esse in scientia ideoque eum, qui quid bonum, utile, honestum, iustum esset, penitus novisset et animo quasi cerneret, id in agendo con- stanter sequi solere. Itaque rhotoricae eam naturam esse
42 PROLEGOMENA
ostenditur, guae quum ad speciem potius scientiae quam ad eiusdem veritatem aecommodata sit, omnino quum omnis virtutis, tum imprimis iustitiae laude vacare existimanda sit. Quod tamen eo modo peragitur, ut ipsius Gorgiae famae et existimationi pareatur, sicut Phaedr. p. 267. A., siquidem ei nativa quaedam boni et iusti verecundia utique conceditur. Et hoc quidem universi certaminis initium est et prima quasi pugnae congressio.
Suscipit deinde sermonem Polus, iuvenis magistro ali- quanto calidior, contentiosior, audacior, qui nee dubitat eaussam rhetorices quamvis minus honestam gnaviter tueri &c defendere. In quo utitur dicendi genere sophistice or- nato et artificiose calamistrato. Is vero, posteaquam Socrates ostendit rhetoricam sibi videri iuxta eum sophistica, cul admodum sit cognata, artem esse plane adulatoriam et co- quinariae haud absimilem utpote omnia gratia atque voluptate metientem (p. 462. C. — 465. E), neglecta hae sententia ilam protenus contendit hoc quidem habere proprium, ut eius ope ad maximam in republiea auctoritatem et potentiam perveniatur. taque eam ab usu et ef- fectu laudat mirificeque. praedicat eorum felicitatem, qui alis in republiea plus habeant et omnia arbitrio suo pera- gere adeoque alios supplicio afficere possint. Quam sen- tentiam etiam Thrasymachus defendit De Republ. I. p. 338. A. seqq. Tum vero severe id agitur, ut istam potentiam revera nullam esse adeoque impotentiam vocari debere evin- eatur. Quippe opponitur illi opinioni, ex mera vitae ex- ternae specie ductae, philosophiae ratio et doctrina, quae internam hominis vitam spectat indeque de vera cuiusque libertate ae potentia iudicium assumit. Docetur enim rhe- toricen et politicen facere quidem quae lubeat, nec vero quae velit (465. E. seqq), quippe quum luce scientiae eareat ideoque ipsum opus actionum humanarum fere per- mutet cum fine, qui eis propositus esse debeat. Esse autem finem illarum nihil aliud quam bonum, quo neglecto vel maximam potentiam miseram exsistere, quandoquidem in- iuste agere multo sit peius quam iniuriam per- peti Unum enim probum et bonum virum esse beatum, improbum et malum contra infelicem, adeoque iniuste fa- clentem esse miseriorem, si nullam luat pravitatis suae poenam, quam si ea afficiatur. Nam quod dicefur turpius quidem (oiGy:0») esse iniuste agere, quam pati iniuriam, nec vero peius (xdxio»), id nihili esse, quandoquidem illud et turpius et pelus simul esse reperiatur (p. 474 — 476.).
AD GORGIAM PLATONIS. 48
Sed etiam viro sceleribus polluto puniri melius esse, quam cri- minum poenas non luere, id ex eo apparere, quod, quum omnia iuste facta item pulera sint ideoque iusta poena eadem pulera censeri debeat, simul vero etiam liberationem ab improbitate, summo animi malo, afferat, is, qui impune sce- lestus sit, iniustitia et turpissima eft pessima ma-, ximeque damnosa laborare iudicandus sit. Ex quibus omnibus denique colligitur maximum bonum esse iniustitia vacare, quum autem iniustus sis, ab ea iniustitia liberari summo huie bono esse proximum, omnium autem miser- rimum esse iniustum esse neque poenis luendis ab iniustitia awmocari et ad iustitiam converti (p. 476—479. E.) Hinc autem efficitur, ut rhetor nec aliis inferre debeat iniuriam — nam id malum ipsique damnosum est, nec — si iniuste egerit, id studere, ut poenam effugiat, quoniam alioquin omnium foret miserrimus (p. 480. 481. B.) Itaque altera hac dis- putationis parte apparet omnino id agi, ut, dum rhetoricae et arti civili laus summae potentiae indeque exorientis opi- natae felicitatis eripitur, eadem opera honeste iusteque " agendi rationi sua dignitas vindicetur et, summo humanarum actionum fine, hoe est bono, in illustri luce collocato, bene honesteque agendi necessitatem omni vitae externae con- ditione et fortuna superiorem esse demonstretur.
Hie vero, Polo ad silentium redacto, tertia orditur pugnae pars, quae etiam multo acrior est et vehementior superioribus contentionibus. Prodit enim tandem in medium Callieles, homo nuper ad rempublicam aggressus rerumque eivilium studiosus, qui quamvis & philosophiae studio plane aversus eique iniuriosus sit, tamen novitiarum opinionum s0- phisticarum labe infectus est ac non solum Z/7uov, Pyri- lampis filium, sed etiam ÓZuov Atheniensem perdite amat, purus putus democraticus (p. 481. D.). Is vero iam apertius etiam agendi principia declarat, quae rhetores et po- litici novitii sequantur: quae dum refelluntur, quid secun- dum philosophiae praecepta in vitae actione sequendum si, egregie ostenditur. Contendit autem primum, de quo etiam De Republ. II. p. 359. D. seqq. et Legg. X. 889. A. di- sceptatur, naturam atque legem inter se esse oppositas, ita ut aliquid secundum naturam bonum esse possit, quod secundum legem turpe habeatur. Quam sententiam primus narratur defendisse Archelaus, de quo ad Legg. X. 889. E. diximus. Quod ipsum vult etiam de iniustitia, quae vulgo dicatur, ita existimari oportere. Natura enim ita esse con- stitutum , ut melior peiore plus habeat, quod ipsum ab
44 PROLEGOMENA
hominibus vulgo 'dicatur iniuste agere (dóueiv). Id vero ita esse ipsam hominum vitam testari, philosophiam temere negare, quippe quae a vitae usu aliena, dum meris argutiis indulgeat et garrulas agat nugas, ipsam rerum veri-: tatem plane pervertat (p. 481. C. — 486. E), ut longe praestabilius sit ista philosophiae studia missa facere atque sequi meliora. Quae Socrates triplieiter confutat. Nam primum quidem ostendit, meliores, quos dicit Callicles, si intelligantur potentiores et validiores, consequens esse, ut leges utique seeundum naturam sint latae, quippe quae non uni aut singulis debeantur, sed plurimis, qui certe sint singulis vel uno validiores. Iam vero multos ile atque plurimos ait it& sentire, ut turpe censeant esse in- iuste agere et aliis plus sibi vindicare, adeoque nihil ea re inhonestius esse arbitrentur. Ex quo consequi arbitratur non modo secundum legem, sed etiam secundum naturam rem ita se habere, ut suis commodis unice studere et aliis plus habere velle turpe existimandum sit (p. 486. E. — 489. B.) Qua quidem argumentatione apertum est naturalem legis moralis originem ita demonstrari, ut cupiditates sin- ' gulorum communibus omnium iudicüs ac desideriis omnino ' posthabendas esse graviter admoneamur. Hae vero argu- mentatione absoluta vir sapiens Callielis opinionem etiam alia ex parte impugnare instituit. Nam si meliores intelli- gendi sint prudentiores et peritiores, sicuti iam Callicles ad incitas redactus statuit, consectarium esse docet, illis plus esse tribuendum quam ceteris, quod tamen vitae usui et rerum experientiae repugnet, ut absurda inde con- sequi manifestum sit (p. 489. C. — 490. EJ). Denique Callielis sententia etiam hae ratione impugnatur. Si enim meliores, id quod ut tertium ponit Callicles, ii intelligantur, qui rerum civilium sint peritiores iidemque fortes et gnavi, ut alis imperare queant, certe ab iisdem etiam iure ex- spectari posse, ut sibi ipsis imperent ideoque cupiditatibus suis moderentur (p. 491. A.) Ibi vero Callicles iracundia et indignatione exeandescens continuo ad alterum trans- greditur vivendi agendique principium, cum superiore arcte quidem coniunctum, sed propius tamen ad ipsius vitae actionem comparatum, ut iam ad quaestionem traducamur gravissimam, ex qua una maxime vitae bene beateque de- gendae ratio omnis suspenditur. Etenim temperantiae et moderationis commemorationo a Socrate facta Callicles iam contendere non veroeundatur lubidinem, intemperantiam, mdomitam quidvis agendi lieentiam, tutam illam et poena
AD GORGIAM PLATONIS. 46
liberam, eam demum esse virtutem et vitam vere beatam ac felicem .efficere (p. 490. E. — 492. DJ. Trbuit igitur ille manifesto omnia vitae iucunditati atque lubidini. Quod tamen quam falso statuatur, Socrates deinde subtilissime tum ex ipsius voluptatis natura, tum ex boni et iucundi discri- mine demonstrat. Quod quomodo fecerit, quum ex argumenti enarratione antea proposita sit perspicuum, tum hoc loco bre- viter ostendere licebit. Redit vero summa disputationis omnino huc. Primum enim ostenditur sensuum voluptatem non posse desiderio felicitatis nostro unquam satisfacere, quoniam na- tura sua sit plane inexplebilis. Dein falsum esse docetur, quod maxima voluptate statuatur etiam summam afferri felicitatem, quum voluptates reperiantur etiam doloribus mixtae. Deni- que etiam disputatione subtilissima et copiosissima p. 492. C. — 499. B. demonstratur bonum atque iucundum natura su& inter se esse diversa. Ex quo sponte conse- quitur in vitae actione non voluptatem et cupiditatis ex- pletionem spectandam esse, sed bonum tamquam summum agendi finem propositum esse oportere, ad quod iam antea demonstratum est omnes actiones humanas.referendas esse. Quae omnia ubi paullo diligentius perpenderimus, certe fugere neminem poterit legem moralem, quam antea naturae eonvenientem esse doceri meminimus, nunc etiam evinci eam esse, quae una boni et honesti ratione fulciatur, quippe quum iucundum atque bonum inter se diversa sint, ut iam .pravi eudaemonismi ratio ac disciplina plane con- futata habeatur. Unum tamen adhuc superest disceptandum, quod eum rhetorica propiorem habet coniunctionem atque etiam ad aliarum artium iudicium plurimum valet. Dis- cernit enim jam Callieles voluptates bonas atque malas ideoque illas arbitratur sectari nobis et appetere licere. De qua sententia inde a p. 500. A. usque ad p. 513. C. haee fere disseruntur. Etsi verum est, inquit Socrates, hoe vo- luptatum discrimen, tamen vel hoc pacto tenendum est, de quo antea inter nos convenit, omnibus actionibus nostris illud, quod bonum est, tamquam ultimum atque summum propositum esse oportere ideoque iucundum boni caussa nec vero bonum iucundi eaussa esse appetendum. lam vero eae tantum artes, quae veri] habent scientiam, ido- neam eorum, quae efficiunt, rationem reddere possunt; aliae, quae mero usu experientia collecto nituntur, iucundi carent sclentia et cognitione. Distinximus autem antea (c. 19.) artes eas, quae ad voluptatem tantum pertinerent, hane unam curantes, sed id quod melius aut peius sit ignorantes,
46 PROLEGOMENA
atque illas artes, quae in corpore vel animo curando cogno- scerent quid bonum et quid malum esset. Et illas quidem adulatorias nunecupavimus, in quarum numero praeter alias habentur imprimis etiam ars tragica et aliae poesis partes. Quae certe, demtis numeris et versibus, nihil amplius habere iudieandae sunt quam orationes ad populi oblectationem et. voluptatem comparatas. Eadem vero ratio est rbetorices. Nam oratores Athenis et alibi in concionibus nihil fere nisi populo adulantur nec vero optimi caussa dicunt: id quod vel de clarissimis oratoribus et viris civilibus, quos Athenae viderunt, ita iudicari oportet, qui certe bonum neglexerunt. Et tamen sicuti in unoquoque opere ita etiam in reipublieae gubernatione ordo et ornatus spectandus est (rd£wg xai xóouoc), sine quo nihil bonum aut perfectum potest exsistere. Inde vero virtus efflorescit. Nam ex ill animi ordine et ornatu oritur temperantia (otogipoadvr, p. 507. A). 'Temperans autem omnia faciet, quae ipsum facere oportet, tum erga homines, tum erga. deos, ideoque etiam iustus et sanctus vel pius erii. Idem porro erit etiam fortis, siquidem nec sequetur nec fugiet quae sequi aut fugere non deceat. , Atque idem etiam erit beatus, quon- . jam &5 xai xoÀdg norrt; contra intemperans, ideoque omni virtutis laude destitutus, erit infelix. Itaque tem- perantiam necesse est in agendo nobis unice esse propositam vitata omni lubidinis licentia et intemperantia. Quod qui- dem ita esse, etiam totius rerum universitatis exemplum declarat. Dominatur enim per eam lex sempiterna et im- mutabilis haee, ut omnia ordine atque ornatu contineantur, unde hoc universum xócj«g. appellatur (p. 507. A. — 508. A.). Quod igitur rhetorica et ars politica studet iw citate summa rerum potiri et iniuste factorum impunitatem con- sequi, id cum virtutis studio nullo pacto consistere potest, quum qui ita agunt atque sentiunt, ii semper etiam pravis aliorum studiis et cupiditatibus indulgere seque iisdem de- dere cogantur. Quocirca vir bonus et honestus vel pessima quaeque perpeti malet quam isto paeto vivere; persuasum enim ipsi erit non ipsam vitam esse plurimi aestimandam, sed potius vitam iuste pieque transactam (p. 508. D. — 513. C).
Haec igitur postrema est argumentatio, qua rhetorum agendi principia refelluntur, ducta illa ex ipsa artis natura, eui tamquam perfectionis species quaedam proposita. esse debeat, qualis quidem perfectio sine ordine et ornatu ideo- que sine temperantia ac virtute fingi aut cogitari nulla
AD GORGIAM PLATONIS. 41
possit. Quae quidem disputationis pars licet primo ad- spectu ad unam tantum rhetoricam aestimandam valere vi- deatur, tamen patet item aliquanto latius. JDocetur enim egregie in omni vitae munere obeundo tenendam esse vel- uti vivendi artem quandam, quae summae perfectionis Speciem in virtute positam perpetuo intueatur eaque ratione perfecto vitae munere quam optime defungatur. Quod quam prope accedat ad sententiam de summo vitae humanae bono in puleritudine, symmetria et veritate (xaàÀÀe xai E5vupe- roía xai OÀn9tí«) posito, quae in Philebo p. 65. expli- catur, nemo certe erit quin semel monitus ipse facile ani- madvertat. Quamquam in Gorgia ideae boni nulla usquam aut signifieatio fit aut mentio iniicitur. Enimvero in hoc quidem opere omnia disciplinae Socratieae referunt simili- tudinem necdum ulla doctrinae idearum reperiuntur vestigia, quam Plato posteriore demum aetate doctrina Megaricorum, Eleaticorum et Pythagoreorum accuratius vel cognita vel explorata condidisse videtur.
Atque haec quidem est summa eorum, quae tertia hac pugnae contentione decernuntur. Examinata enim et con- futata nunc sunt etiam agendi principia rhetoribus et viris civilibus novitiae disciplinae propria et communia. Nam primum quidem demonstratum est legem, quae prohibeat iniustitiam, neutiquam esse contra naturam temereque agere, qui constituto legis et naturae discrimine iniuste et violenter agendi licentiam propugnent eosque miseros ef infelices esse dictitent, qui iniuste facere nolint. Deinde illud quoque est expositum, non esse lubidinis et voluptatis expletionem pro summo bono ducendam, praesertim quum iucundum et bonum inter se plane diversa sint, atque hac ipsa diver- sitate eam niti agendi normam atque regulam, qua omnia ad bonum tamquam summum actionum humanarum finem referre iubeamur. Denique etiam plane edocti sumus, licet bonae reperiantur voluptates, tamen in artium omnium ideo- que etiam rhetoricae et politicae exercitatione summae per- fectionis speciem esse spectandam, quae necessario ordinem et ornatum requirat ideoque temperantia reliquisque vir- tutibus necessario indigeat. Quibus omnibus denique effe- ctum videmus, ut confutatis adversariorum opinionibus bene honesteque vivendi disciplina, moralibus fundata principiis, victoriam reportavisse existimanda sit.
Iam vero his ita disputatis inde a p. 513. D. initium eapit tertia operis pars primaria, quae habet eon- elusionem, quippe quum doceatur, quid ex iis, quae
48 PROLEGOMENA
antea sunt exposita, denique ad vivendi rationem recte et prudenter deligendam consequatur. Etenim Calleles etsi Socratis disputatione ita est commotus, ut illum sibi bene disputasse videri ultro fateatur, tamen adeo est quasi con- secratus suis opinionibus, ut vel meliora edoctus sibi de contrari veritate nondum persuadeat (p. 513. D.). Nimirum populi amor sive democratia eum impedit, ut ait Socrates, quominus aliquando mentem suam mutet. Quamobrem iam Socrates, duplicis corpus et animum curandi rationis, quam antea (cap. 15. coll cap. 19.) distinxerat, recordatione denuo resuscitata, adulatoriam illam spernendam esse censet atque probandam uniee eam artem civilem, quae id quod optimum est habeat propositum. Huie vero, inquit, id mu- neris est propositum, ut cives quam optimos efficiat. Quo- circa res ipsa postulat, uf qui reipublicae operam daturi sint, ii et idoneam (boni) scientiam et rectum rerum usum afferant. Quod quoniam neglexerunt fere viri in republica Atheniensium olim versati, quorum antea est iniecta mentio, cives non meliores, sed peiores reddiderunt, ut nec miran- dum sit, quod populus, utpote depravatus, iis pro meritis scilicet suis non meliorem rettulit gratiam, quam. sophistis referre solent ipsorum discipuli (p. 513. D. — 520. E.). Itaque tandem unice amplectendam et colendam esse apparet veram ilam et germanam civitatis curationem, ab adulatione et voluptatum aucupio aversam. (Quae etiamsi multis saepe eum periculis atque adeo cum vitae discrimine conflictari cogatur, tamen una laude digna videtur. Quamobrem So- crates nec gloriari dubitat, quod ipse verae artis politicae in paucis peritus sit, utpote boni studio totam per vitam unice deditus. Eam vero rationem praeterea inde & p. 523. A. docet etiam certissima proposita habere praemia, quippe quae cum iustitia pariter atque cum pietate coniunoeta mit, ut, si non in hae vita, at certc in vita olim futura summa felicitatis ornamenta consequutura sit, dum fraudes atque iniuriae, quamvis hie callidissime occultatae, maximis pu- nientur suppliciis: id quod egregie declaratur fabulari nar- ratione (p. 522. E. — 527. C.) universi libri argumento sollertissime attemperata. Ex quibus omnibus denique col- ligitur omnem turpem adulationem sedulo fugiendam atque etiam rhetoricen ad id quod bonum et iustum sit conferen- dam esse (p. 527. C.).
Haee igitur est tertia universi operis pars, qua denique disertissime declaratur, quid ex omni disputatione antea agitata ad sapientem vitae moderationem consequatur. Nam
AD GORGIAM PLATONIS. 49
etsi haec disputationis particula proxime coniuncta est cum uno maxime colloquio inter Socratem et Calliclem instituto, tamen etiam sermonis cum Gorgia atque Polo habiti ra- tionem duci imprimis ex eo manifestum fit, quod denuo scientiae ad artem oratoriam necessariae mentio fit, a qua prima parte omnis exorsa est disputatio, atque potentia, quam vera ars civilis habeat, quippe quum ad perpetuam aec sempiternam felicitatem plurimum valere iudicetur, non modo Calliclis, sed maxime etiam Poli de hae re opinioni e regione ponitur. Ex quo profecto debet esse perspicuum pertinere hane sermonis conclusionem omnino ad totum eolloquium, quale ab initio legimus, neque partem dialogi eam, qua Socrates cum Gorgia de natura rhetorices disputat, eum novissimis criticis tamquam pro introductione quadam habendam esse, qua reliquis quasi praeludatur.
Sed haee quidem de his satis. Restat ut monendum sit de epilogo (p. 527. C. — E). Is vero et brevitate et simplicitate sua prorsus insignis est, ut eo nomine plane respondeat prologo dialogi. Quum enim neque Callicles neque Polus neque Gorgias meliorem vitae bene et beate degendae rationem Socrati potuerint indicare ea, quam ipse fatetur sibi semper probatam esse, hanc unam censet tenen- dam ae sequendam esse, nec vero contrariam, quippe quae nihi aestimanda sit (p. 526. D. — 527. EA Continet igitur epilogus denique nihil nisi commendationem eorum, quae philosophia suadeat.
Quum igitur satis jam apertum sit singulas colloquii partes hae ratione optime inter ipsas cohaerere et ad unum eundemque finem conspirare, quid sit, ad quod omnis dispu- tatio denique pertineat, nobis quidem clarissime apparere videtur, neque iam opus est, ut aliorum de hac re opiniones supra obiter memoratas examinemus.
Quod autem in plerisque libris Platonis omnibus fieri solet, ut cum principe disputatione alia etiam connectantur, quae quasi secundaria opera explicentur, idem etiam in hoc sermone, argumenti varietate perquam insigni, locum habet. Etsi enim princeps disputatio in eo versatur, ut artem rhetoricam et civilem, qualis illa aetate regnabat, reiicien- dam et ad philosophiae rationem aestimandam et vindicatis - bene honesteque vivendi legibus revocandam esse doceatur, tamen cum ea plures aliae quaestiones arcte copulatae sunt, quae uberiore explieatione dignae viderentur, veluti de supremo humanarum actionum fine, de iusti et iucundi di- versitate, de viri boni et honesti in perferendis malis et
Plat. Opp. Vol. II. Sect. I. . 4
50 PROLEGOMENA
iniuriis constantia ae dignitate, aliae, quas antea attigimus. Quae res omnes per se tantum habent momenti, ut pro- babile git eas a philosopho deliberato consilio copiosius in hoc libro esse tractatas. Verum haud scio, an praeter prin- eipem illam de arte rhetorica ae civili disputationem nihil in hoe sermone tantum habeat ponderis et gravitatis, quan- tum Socratis iniuste condemnati defendendi consilium. Quod quum aliis ex locis*) recte videmur colligere, tum maxime ex iis elucere putamus, quae p. 521. À. seqq. a Soorate disseruntur. Videntur enim, postquam vir sanctissimus in- iusto iudicio e medio sublatus erat, inter rhetores ac vjros civiles novitios exstitisse, qui huius rei caussam omnem ex obscuro eius et umbratico philosophiae studio et ex artis oratoriae contemtu repeterent**) indeque docere conarentur, quantopere philosophia prae arte oratoria ao civili conte- mnenda esset. Quorum criminationes ut refellerentur, Plato in hoec sermone non solum docere studuit artificia istorum hominum esse improba et pestifera civitati, sed etiam osten- dit soJum Socratem inter Athenienses exstitisse virum vere noluixóv, ut qui spretis humilibus istis artibus, quibus vulgo homines ad potentiam et honores pervenire studerent, per totam vitam unice id egerit, ut civium suorum animos ad iustitiam, temperantiam, probitatem converteret et im- pelleret, ab improbitate et iniustitia avocaret, atque hane ipsam caussam fuisse, cur ab Atheniensibus mortis supplicio affectus esset" "*). Qua ratione autem ille coram iudicibus caussam suam defendisset, id accuratius docuit edita Apo- logia, in qua Socratem ipsum de vita sua fecit copiose di- centem et quasi exemplum quoddam rhetorices Socraticae proposuit, ut f&cile possit intelhgi hos libros argumenti quadam cognatione inter se contineri Quamquam veri- simile est Platonem ista simul sua caussa scripsisse, quando- quidem Socrate interemto id consili cepit, ut prorsus a re- publiea abstineret et unis vacaret philosophiae studiis. Hoc igitur vitae in posterum degendae consilium videtur item Gorgiae seriptione voluisse defendere eiusque caussas et ra- tiones publice declarare f).
*) V. p. 469. B. p. 419. B. p. 486. B.
**) Huc pertinent illa Calliclis p. 484. C. p. 485. A. seqq. p. 500. C.
***) P, 521. A. seqq.
]) Vere Schleiermacherus Praefat. ad Gorg. p.19: ,, Vieles Andere steht in. einer so genauen Verbindung mit der Verthesdigung
AD GORGIAM. PLATONTS. 51
IV. De temporibus, quibus Gorgias scriptus videatur, deque eius cum aliis Platonis operibus necessitudine. De dialogi habiti aetate.
Sed haee ipsa res quoniam arctissime coniuncta est cum disputatione de tempore libri natali, ultro iam quaerendum venit, quanam vitae aetate philosophus huno dialogum lit- teris congignaverit. Nititur autem huius rei disputatio mera eoniectura, quandoquidem notae, unde de libr primordiis aliquid colligere liceat, nullae peculiares reperiuntur. Facit tamen ipsum operis argumentum eiusque cum aliis scriptis Platoniecis coniunctio ac neoessitudo, ut ea in caussae non plane consili inopes haereamus. Nam his consideratis fit sane longe verisimilimum soeriptum illud esse post Socratis obitum, quo tempore philosophus apud animum constituerat in omne tempus publicorum negotiorum administrationi va- ledicere atque vitam suam unice philosophiae studiis con- secrare. Cuius sententiae nostrae has fere caussas et ra- tiones habemus. Primum enim caussa Socratis eiusque aecusatio idemtidem significatur, ut p. 434. C. 469. B. 485. B. 500. C. 521. C. D. 522. A. B, idque fit non sine singulari acrimonia, ut profecto manifestum sit, quo tempore philosophus haec litteris exaravit, dolorem ex eptimi magistri morte susceptum aut recentem adhue in animo ipsius haesisse aut denuo vehementius exsuscitatum esse. Ex quo consequens est, ut dialogus existimandus 8it aut non ita multo post Socratis obitum aut temporis aliquo artioulo, qui eius memoriam. vehementius resuscitaret, lit- teris eonsignatus esse. Nam quod Astius De vita ef scri- ptis Platon. p. 137. inde collegit, origines operis in ipsa ille iempora eonferendas esse, quibus caussa Socratis in iudicio sit versata, id refellitur locis compluribus, ut p. 522. A. seqq., ubi iniustum virisupplieium non obscure significatur. Porro Gorgiam manifestum est arctiore quadam argumenti neces-
des Socrates, dass man sagen künnte, es sei alles Wesentliche von dort —, mur über die unmittelbare persónliche Beziehung erhaben, dargestellt" Ydem postea addit: ,,Es scheint aber fast, als habe die Apologie des Socrates — die persónliche Beziehung nicht sowoh ver- loren, als vielmehr verándert, und. se? eine Apologie des Platon ge- worden, — Sich selbst zu rechtfertigen düber seine fortdauernde poli- tische Unthütigkeit, zugleich aber auch zw zeigen, wie furchilos er . seinen. philosophischen Weg fortzusetzen denke, diese Absicht last sich .gar wohl denken in. clas spüterer Zeit."
4*
52 PROLEGOMENA
situdine cum Apologia et Critone contineri, quandoquidem in eo non modo innocentia Socratis defenditur, verum etiam accuratius illustratur atque demonstratur, quod ibi ex So- eratica ratione ponitur simpliciter et asseveratur, nullis fere argumentis sententiae allatis, iniuste agere nullo paoeto licere atque adeo pro maximo malo ducendum esse. Sunt autem ililibri procul dubio post Socratis mortem evulgati. Ex quo consequens est, ut ne is quidem liber, qui sententias in iis breviter indicatas accuratius persequitur et disputandi subti- litate confirmat, antea componi potuerit. Atque idem plane etiam de Menone dicendum est, cum quo libro Gorgias non uno nomine cohaeret arctius. Nam in Menone quoque docetur rhetores ae viros zt0Àtru:xo)g non esse idoneos virtutis civilis magistros, quia veri scientia (éz677/7) sint. destituti, oppo- niturque scientia philosophi incertis et fluctuantibus virorum civilium opinionibus, quemadmodum in Gorgia temperantia, iustitia, probitas viri sapientis vanis artibus rhetorum atque pravis studiis et consiliis virorum in republica clarorum e regione collocatur. Quin etiam sicuti in hoc libro Gor- gias eiusque discipulus Polus cum Callicle, homine rerum publiearum eurioso, in medium producuntur, ita in illo seripto Meno ut Gorgiae discipulus atque Anytus, vir ci- vilis et Socratis aceusator, colloquentium partes habent, quorum ille sophistarum caussam defendit, hic autem. agit caussam politieorum ae similiter ut Callicles in Gorgia so- phistas tamquam meros artis doctores et a republica gerenda aversos fastuose contemnit ac despicit. Quum autem longe sit verisimilimum Menonem cirea tempora Socratis peri- eulosissima et viro sapienti capitis supplicium minitantia litteris exaratum esse, necessitate quadam efficitur, ut Gorgiam postea scriptum esse statuamus. Nam quod alii nuper contenderunt, Menonem post Gorgiam demum in lucem publieam prodiisse, id vel ideo parum est credibile, quia Gorgias illo libello est et sapientia uberior et arte aliquanto perfectior. Cavendum tamen magnopere est, ne idcirco Gorgiam existimemus continuo post illos libros esse elaboratum et in publicum emissum. Imo perquam veri- simile est eum tum demum esse litteris perscriptum, quum philosophus, postquam aliquamdiu Megaris erat versatus, denique certius apud animum oconstituisset missa rerum ci- vilium eura sese totum philosophiae studiis dedere, ita ut rectissime iudicasse videantur qui illum censuerunt eorum dialogorum, qui Socraticam doctrinam et rationem referunt, tamquam agmen claudere ac veluti transitum ad soripta
AD GORGIAM PLATONIS. 63
alius generis parare. Cuius quidem sententiae argumenta satis gravia atque illustria suppetunt. Nam primum quidem ipsa dialectica in Gorgia usurpata non modo in eo versatur, ut adversariorum sententiae argute refellantur verae rationis vix levibus quibusdam factis significationibus, sicuti in dia- logis more Socratico scriptis fieri meminimus, sed aliquanto est severior quum per eam strenue id agatur, ut, licet per omnia urbanae irrisionis vis admirabilis dominetur, tamen item, quid verum rectumque videatur, luculentius demon- stretur. Deinde loci quidam philosophiae, ut iàm ex superio- ribus patet, tam plene accurateque illustrantur, ut philosophus videatur hinc potissimum in philosophiae moralis principiis plenius explicandis cepisse initium. Quocirca nec mirum cui- quam accidet, quod de iucundi et voluptatis natura postea in Philebo et Republiea exposuit similia quodque in duobus Rei- publicae libris prioribus, graviorem de iustitia et optima civitate suscepturus disputationem, Thrasymachum Chaleedonium de iisdem fere rebus fraudis coarguit, de quibus in Gorgia Polum erroris convincit, atque Adimantum et Glauconem similia in medium afferre iussit, quam in Gorgia tribuit Callieli. Nimirum resumsit ibi tamquam filum disputationis in Gorgia olim quasi inchoatum ac denuo in legentium ani- mos revocavit, quae postremo in Gorgia de moralibus phi- losophiae principiis erat commentatus. Accedit ad haeo, quod primarium libri argumentum talibus philosophi temporibus longe videtur fuisse convenientissimum. Quum enim rerum eivilium studio plane valedicere et philosophiae meditationibus vacare constituisset, quid quaeso potuit facere tum oppor- tunius, quam vel perniciosas et improbas rhetorum et vi- rorum civilium artes castigare vel philosophiae dignitatem atque praestantiam in illustriore luce collocare? Enimvero isto quidem pacto sponte apparet defendisse ipsum simul egregie illud, quod tum animo agitabat, de deligendo vitae genere consilium atque caussas aperuisse, cur posthac re- publiea abstinere et unis philosophiae studiis vacare apud animum constituisset. Nec vero ullo modo obseurum videtur, qui fieri potuerit, ut hoc tali tempore quum de ommi rhe- torica et arte civili, tum imprimis etiam de Atheniensibus eorumque reipublicae gubernatoribus subinde acerbius iudi- earet atque Socratis caussam non sine animi quadam in- dignatione vel memoraret vel defenderet. | Nam si ullo tempore, certe tum vel maxime debuit sentire, quanta fuisset indignitas, qua ita factum esset, ut vir innocentissimus pu- blice accusatus capitis supplicio afficeretur. Atque convenit haec
64 PROLEGOMENA
ratio planissime etiam cum loco nobilissimo Theaeteti p. 172. C. seqq., ubi vita philosophorum data opportunitate item & calumniis adversariorum vindicatur. Enimvero scriptus Theaetetus procul dubio est non ita multo post Gorgiam, eum quo libro qua necessitudine contineatur, paucis signi- fieavimus Prolegg. ad Theaetet. p. 29. His vero ita ex- ploratis una adhuc reliqua est dubitatio. Quippe rettulit Schleiermacherus operis primordia ad illa demum tempora, quibus Plato ex primo itinere in Bieiliam et Ita- liam inferiorem suscepto in patriam redux factus fuerit. Quae sententia quantum recedat ab ea quam ipsi modo defendimus ratione, sponte intelligitur. Et videri ea sane possit aliquid commendationis ex eo habere, quod Py- thagorieae doctrinae vestigia quaedam in hoc libro repe- riuntur. Quorsum pertinent quae p. 508. A. de usu vo- eabuli xóojtog memorantur, quem tralaticium est Pythago- rioae esse originis; pertinent item quae p. 507. E. ex sententia Pythagoreorum de amicitia et amore omnis rerum universitatis vinculo et p. 493. A. de corpore animi sepulcro exponuntur. Nec vero temere aliquis huc revocaverit vexviíar ilam sive fabulosam de statu animorum post mortem futuro narrationem. At enim vero re diligentius considerata haec omnia neutiquam ita comparata esse videbuntur, ut inde Platonem, quo tempore haec scripsit, iam subtiliore et aecu- ratiore doctrinae Pythagoricae notitia imbutum fuisse con- sequatur. Nam quae de mortuorum produntur iudicio, ea nihil plane habent Pythagorici atque manarunt potius ex unis popularis religionis opinionibus. Id quod tanto certius ita statuere licet, quod cum iis, quae extrema Apologia exposita leguntur, magnam habent similitudinem. Differt igitur mythus in Gorgia enarratus hoc nomine aperte plu- rimum ab iis fabulis, quas philosophus Phaedoni et Rei- publieae libris subiunxit, in quibus sa&ne.non pauca sunt Pythagoriea. Quod autem ad usum vocabuli xóopoc per- ünet, videtur ille iam mature inde a Pythagorae aetate vulgo celebratus et per universam Graeciam propagstus esse, licet nulla dum interior doctrinae Pythagoricae notitia esset divulgata, de qua re v. ann. ad Tim. p. 27. A. et quos ibi auctores de hac re commemoravimus. Denique reliqua dogmata, quae hae in caussa in censum veniunt, non sunt mere Pythagoriea, sed vel Orphica vel Empedo- cle», ut Platoni iam ante iter Italicum atque Siculum nota esse potuerint. Itaque nihil profecto caussae est, cur ex istis coniectura de Gorgiae ortu posteriore capiatur, Ao
AD GORGIAM PLATONIS. 55
tante minus hoc fieri recte poterit, quod Gorgias cum reli- quis dialogis & Platone Bocratica aetate sua consignatis hoe habet commune, quod in eo nulla dum reperiuntur doctrinae idearum vestigia atque omnia fere Socratico more disserun- tur, lieet iam ad pleniorem illustrium philosophiae locorum explicationem propius sit aecessum: id quod clarius intel- ligetur leetis iis, quae de libris Platonis Socratica ratione scriptis in Prolegg. ad Opp. Platon. Vol. Ll. P. I. p. XL seqq. ed. 4. disputavimus.
Verum satis haec de tempore, in quod Gorgiae origines ineidisse verisimile aoc prope certum videatur. De qua re si quis plura scire aveat, legat is etiam quae de hac re in varias partes disputarunt Car. Fr. Hermannus Histor. Philos. Platon. Pol. Ll, 636 seqq. 476., Steinhart Prolegg. ad Gorg. p. 384 seqq. Vol. II. Interpret. Germ. Hier. Müller et Fr. Susemihl Genet. Entw. d. Plat. Phil. Y. p. 112 seqq., qui de rei summa nobiscum omnino consen- tiunt. Ceterum nec negligenda sunt quae memoriae pro- didit Athenaeus XI. p. 54., hunc Platonis dialogum etiam ipsi Gorgiae innotuisse: &AÀo: Óé qoi, inquit, «dc àva- yro)c 6 l'opyíag vóv IAdvwovog diuMAoyor z90c vo?c nagóvragc &zt&v" &ÀX ov0£v roUTOY ort kimev obre tjxovoe. Qui rumor si non plane inanis est, hine quoque consequitur, ut Pla- tonis dialogus non potuerit post primum eius iter in Sici- lam susceptum litteris exarari. — Alia quaestio est, eaque haud paullo obscurior ac difficilior, de tempore, quo dialogus habitus fingatur. Quae quidem quaestio licet alicui primo adspectu admodum levis videatur, siquidem disputatio in libro praestantissimo de rhetorices ac philosophiae mutuis rationibus instituta vel sine a&ecuratiore temporum notitia satis intelligi possit; tamen qui rem aceuratius suis mo- meníis ponderaverint aliquanto aliter iudicandum esse haud gravate concedent. Nam quum librorum Platonicorum ple- rorumque omnium haee sit ratio, ut quae in iis habentur disputationes, eae neutiquam ab ipsius vitae veritate se- iunctae vagentur, sed potius cum ea multiplici contineantur necessitudine, ars autem atque compositio, qua insignes habentur, fere ad unam aliquam eamque certam temporum tamquam imaginem spectare soleat, tum ne de Gorgia qui- dem aliter licere existimari vel levis ac perfunetoria rerum in eo tractatarum consideratio unumquemque docere poterit. Quamobrem sanequam operae pretium videtur de his rebus disquirere accuratius, si forte fieri possit, ut quid pro vero probandum sit, aliquando reperiatur. Et de natal quidem
56 PROLEGOMENA
tempore operis modo expositum est; placet igitur accedere etiam ad eam quaestionem, quae pertinet ad tempora, quibus dialogum habitum fingi probabile videatur. Habet vero haec et ipsa singulares quasdam difficultates, quae vel nu- perrimis libri interpretibus visae sunt adeo inextricabiles, ut plerique omnes rem in medio relinquere consultius duxe- rin, quam curiosius de ea exponere aut certi quid statuere. Nihilominus exquirere conabimur, num qua ad liquidum perduci queat quod adhue in dubio et incerto relictum est, eoque modo experiri, num hae quoque opera nostra prae- stantissimo sermoni aliquid lucis admovere possimus. Traoeta- bimus autem hanc materiam hoc ordine, ut primum quidem varias ac diversas criticorum de re controversa sententias paucis proponamus, deinde signa et indicia temporum dia- logo ipsi impressa colligamus eorumque notemus discrepan- tiam, postremo autem dispiciamus, num quae prima specie maxime inter ipsa pugnare videntur, ea inter se concilari et ad unam quandam temporum formam et imaginem, quae philosophi animo sit obversata, referri queant. Quod si commode fieri poterit, certe etiam tempus ilud indagatum esse putari licebit, quo sermo habitus fingi existimgndus sit, praesertim si etiam universi libri summam ei uni esse convenientem demonstratum fuerit.
Itaque primum quidem ubi quaerimus, quid libri inter- pretes atque critici de tempore iudicaverint, quo dialogus peroretur, regnat sane maxima ea de re sententiarum dis- erepantia, quandoquidem ali eum circa belli Peloponnesiaci initia habitum esse voluerunt, ali eum rettulerunt fere ad ilius exitum, denique etiam exstiterunt qui ei medium inter utrumque tempus terminum assignarent Nam Augustus quidem Boeckhius in censura editionis Heindorfianae Diarüs Litterar. lenensibus anni 1808. fol. 176. inserta sermonem refert ad primam Gorgiae legationem Olymp. 88. a. 2. — 427 s. Chr. n. iussu Leontinorum, popularium suorum, Athenas susceptam. Cui sententiae nuper etiam Sybrandus De Gorgia Plat. p. 4 seqq, Voegelinus Act. Societ. Graec. Lips. T. I. Fase. IV. p. 234 seqq. alii- que ita suffragati sunt, ut eam adeo uberius illustrare stu- duerint. Nec tamen ea ratio plane probata est criticis recentioribus. Nam Car. quidem Steinhartus nuper in Prolegg. interpretationi Opp. Plat. Germanicae ab Hieron. Müllero factae praemissis Vol. II. p. 393., etsi omnino de primo illo Gorgiae in Graeciam adventu cogitandum esse largitur, tamen fieri item posse censuit, ut intelligendum
AD GORGIAM PLATONIS. 57
sit potius tempus aliquod illo posterius, quamvis non longe inde dissitum, quo Leontinus sophista, peracto legationis munere, Athenas denuo reviserit. Longius vero inde dis- cessit Ed. Munkius in libro: Je natürliche Ordnung der Platon. Schriften, p. 120., qui maxime propter ea, quae p. 919. ed. Steph. de Alcibiade disseruntur, de quibus mox dieetur explicatius, dialogum arbitratur Olymp. 90, 1. — 420 a. Chr. n. habitum fingi Atque similiter etiam alii, alia similia sequuti temporum vestigia, statuisse reperiuntur, in quibus est Ed. Jahnius Praef. ad Gorg. p. XVI. Sed maximam ab illa sententia discessionem fecisse existimandi sunt qui habiti dialogi tempus ad extremam belli Pelopon- nesiaci aetatem rettulerunt. Quod quidem praeter alios fece- runt viri praestantissimi Frid. Schleiermacherus et Frid. Astius, qui quum in aliis multis de Gorgiae caussis et eonsiliis dissentiant, tamen in eo conspirant amicissime, quod e loco p. 473. C. clarissime apparere iudicaverunt sermonem non alio tempore habitum fingi quam Olymp. 93, 4. vel 405 a. Chr. n, quamquam quae huie rationi adversari videntur, ea diligentiori, examini haudquaquam subiecerunt. Atque hanc rationem probavit etiam C. Fr. Hermannus in Histor. Philos. Platon. Vol. I. p. 476., etsi de eadem p. 634. ann. 390. loquitur dubitantius, argumen- tis eius quibusdam in controversiam vocatis. Itaque sponte intelligitur, opinor, virorum doctorum iudicia hae in caussa discrepare non mediocriter, quandoquidem agitur de discri- mine dumtaxat viginti trium annorum. Quid igitur? pu- tabimusne ipsum Platonem, dum dialogum et elegantissimum et gravissimum composuit, in adornandis sermonibus adeo fuisse incuriosum vel inconstantem, ut ne informaverit qui- dem animo certi alicuius temporis statum et conditionem? an vero nobis persuadebimus eum confusis et commixtis temporum indiciis communem quandam et ex variis aeta- tibus eonflatam rerum publicarum imaginem spectavisse, sicuti nuper Deuschlius statuit, qui philosophum arbi- iratus est non tam certum quoddam tempus, sed potius communem quamdam temporis ideam esse intuitum? Enim- vero nobis quidem neutra placet sententia. Utroque enim paeto philosophus gravissime violaturus fuisset artis leges, ex quibus, sicuti fabulis scenicis, ita etiam dialogis ad illa- rum similitudinem compositis certum aliquod tempus con- stitutum esse debet, ad. quod denique omnia, quae aguntur atque disseruntur, probabiliter referri queant. Itaque quae- sBiyisse sane iuvabit, num qua tempus possit eertius definiri,
58 . PROLEGOMENA
quo Gorgiae sermo institutus fingatur. Quocirea primum quidem varia temporum signa et indicia sermoni luculentius impressa collegisse iuvabit.
Ordiamur vero a recensendis iis temporum notis, unde eolloquium Olymp. 88, 2. — 427 a. Chr. n. vel peullo post habitum fingi coniectum est. Quibus enumeratis pro- grediamur ad ea cognoscenda, quae illi rationi adversantur. Et primum quidem hic memoranda est Gorgiae Leontini legatio Olymp. 88, 2. — 427 &. Chr. n. Athenas suscepta, qua ille id efficere studuit, ut popularibus suis auxilium Atheniensium contra SByraeusanos compararetur, de qua re praeter alios narrat Diodorus Bic. XII. p. 518. ed. Wess. Enimvero huius opportunitate rhetor celeberrimus narratur primum artificialem rhetorum Siculorum eloquen- tiam in Graeciam pertulisse, quam quum alii Graeci, tum imprimis Athenienses maximo studio excepermt. Dedit enim ftum non modo publice, sed etiam privatim illustria eius documenta, quae audientium animos valde moverunt et in maximam admirationem abripuerunt. Id quod Plato ipse memoriae prodidit ,in Hippia mai. p. 282. B., ubi de ila Gorgiae legatione verba faciens inter alia haec narrat: xoi iy vQ) Or , inquit, &doEev gira élntiv, xai làía énidelEeig nouo )pevoc xal ovvuv voic véoug yoru«ra zoAÀd eloydcaro xoi &Àafiv ix vfjcde Tfjg nÓlsuc, i. e. Athenis. Ad hoe igitur legationis tempus viri doctissimi, quos modo nominavimus, dialogum omnem comparatum esse censuerunt propterea, quod tum novum istud eloquentiae genus in Sicilia excultum et primum in Atticam perlatum sit et maximam audientium admirationem excitaverit, qualis ei postea vix rursus potuerit obtingere. Enimvero quantus tum Gorgise honor Athenis sit habitus, id quum aliorum narrationibus cognoscitur, tum Olympiodori constat testimonio, qui eos dies, quibus sophista artem suam coram populo osten- taverit, ab Atheniensibus pro festis habitos fuisse ipsasque eius orationes lampadas appellatas esse scribit, v. ann. nostr. ad Gorg. p. 417. A. I&m vero cum hoc temporis indioio mirabili sane modo concordat, quod yp. 503. C. Pe- ricles dieitur vewori vértÀevtzxévoi. Incidit enim Periclis mors in Olymp. 87, 4. — 429 a. Chr. n., ut duobus annis ante Gorgise legationem evenerit. Quod quantum ad tutan- dam superioris rationis verisimilitudinem ac probabilitatem valeat, certe nemo erit quin sua sponte animadvertat. Neo vero inde abludit aliud quid. Dicitur enim Demos, Pyri- lampis filius, p. 481. D. a Callicle in deliciis habitus esse,
AD GORGIAM PLATONIS. 69
Eum vero Olymp. 89, 2. — 423 a. Chr. venustate iuvenili emi- nuisse eoque nomine admodum fuisse celebratum satis per- spicitur e Vespis Aristophanis vers. 97 seqq., quae fabula teste argumenti soriptore eo anno acta est. Neque nihil faeere vi- detur &d communiendam illius sententiae fidem et auctorita- tem, quod p. 472. À. Nicias et Aristocrates videntur in vivis numerari, quorum alterum Olymp. 91, 4. — 413 a. Chr. periisse, alterum Olymp. 98, 8. — 406 a. Chr. supplicio affectum esse certis constat historicorum testimoniis, v. Thucyd. VII, 18 seqq. Plut. Vit. Nic. c. 28. et Thucyd. V,19.24. Xenoph. Hell. I, 6, 29. Verum enim vero licet haec omnia ita com- parata sint, ut oolloquii scenam in belli Peloponnesiac] initia eonferendam esse probare videantur, tamen nec pauca sunt, quae non levem ea de re iniiciant dubitationem atque alia omnia suadeant. Pertinet huc primum, quod p. 484. E. 486. B. seqq. et p. 493. E. complures versus ex Euripidis Antiopa recitantur,ita quidem, ut inde etiam magnam partem argumenti fabulae cognoscamus, de qua dixit Aug. Matthiae Euripid. Opp. T. IX. p. 72 seqq. Eam vero fabulam non multo ante Ranas Aristophanis, h. e. non multo ante Olymp. 93, 3. — 406 a. Chr. n. doctam esse patet ex annot. scholiastae ad Han. vers. 35., ubi cur in Ranis Andromeda, iam diutius in scenam producta, nec potius aliae tragoediae Euripidis nuper demum aetae carpantur, his verbis declaravit: Tv xuAMovov Eopuídovr Op&üue 7 'vópouído. ÓiÀ ví 0? ur) üÀÀo v. TOY zxQO0 ÓÀliyov ÓQiOUauyO'évr cv xol xoAov, "Y wizÀAgc, Qoivioco v, 'dvriónqc; 9 02^ dvógo- uéóa óyÓóu Fra& (Olymp. 91, 4.) zoosjxto«. GAY 09 ovxo- qavrgrO 7v và tow)r«. lam vero Antiopa si acta est intra Olymp. 91, 4. et Olymp. 93, 3. — 418 et 406 a. Chr. n., lieet revera aliquanto post Olymp. 91, 4., fortasse extrema Olymp. 92. vel ineunte Olymp. 93., in scenam producta videatur, mentio huius fabulae, praesertim tam diserta et copiosa, sanequam plurimum officit eorum rationi, qui Gor- giae dialogum in Olymp. 88, 2. — 427 vel tempus fini- timum reiiciendum esse arbitrati sunt. fSed plus etiam dubitationis afferunt quae p. 519. A. de Alcibiade dis- seruntur. Tangitur 8nim ibi non obscure invidia ili ut homini i&m in republica clarissimo conflata, quandoquidem Socrates de eius fortuna metuens haec de eo vatioinatur: do? Ó& tgug myorrot xol v09 2o) éraígov ' AAxiuffiddov, Ora» xai rÓ dpyaía mpocamoAÀé(nc: nzgóc oic éxrrQoarro, osx alráüoy Üvrtwv vÀy xaxiv, &AX (occ avvatziov. Accessit
autem Alcibiades ad rempublicam non ante Olymp. 90, 1l,
E
66 PROLEGOWES 4
— 420 a. Chr. n. eX cuxem ZAara urr imi zézt ew voc, ut ait Thueydide: V. 43.. quo facto brevi effecit, ut
erates etsi teste Xenophonte Memor. I, 1, 24. ab illo inde tempore ab co neglectus est. tamen eum apud Pla-
uteunque es de re statuerimus, illud qwdem positum eet extra omnem dubitationem, hec per ea, quae de Alcibiade
l «e memorantur, dialogum ad Olymp. 88, 2. retrahi licere. Bed ad haec accedit etiam. tertium. quiddam, quod non mi- noris momenti est. Innucitur enm p. 470. D. 471. A. D. 472. D. 479. A. D. E. 525. C. D. Archelnz, regis Mace- doniae , mentio, ita quidem, ut memorata opinata eius fel etate imprimis scelera et flagitia exagitentur, quibus ad imperium obtinendum grassatus sit Hunc vero aut Olymp. 89, 3. — 422 a. Chr. n. aut Olymp. 91, 4. — 413 a. Chr. n. regno potitum esse idemque usque ad Olymp. 95, 1. — 400 a. Chr. n. obtinuisse, secundum ea, quae Dod well. Annal. Thucyd. Sect. XXVI, Clinton. Tab. Chronol. p. 80., Ritschel. De vita Agathonis Cap. L disputaverunt, tam certum est, quam quod est certissimum. Quocirca his si quid est tribuendum, profecto inde efficitur, ut dialogus ante Olympiad. 89, 3. s. 422 a. Chr. non potuerit habitus fingi. — Invenimus igitur hactenus tria temporum indicia, quibus graviter ecommoneamur, nut ne sermonem temere Olympiadi 88. assignemus, sed potius post Olymp. 89, 3. imo etiam post OL 90, 1. adeoque post Olymp. 91, 4. vel Olymp. 92. ponamus. Sed addenda sunt his etiam alia, quibus sermonis tempora sane propius ad belh Peloponne- 8jaci exitum reiicere cogamur. Memorantur enim de So- erate quae non alia nisi illa aetate accidisse exploratum habetur. Nam primum p. 521. C. D. seqq. 522. B. haud obscure significatur accusationis periculum viro sapientissimo imminens, ut qui populi studia et cupiditates negligat et contemnat. Deinde p. 473. E. ipse Socrates narrat sese anno euperiore populum in suffragia fRittere nescivisse, qui- bus verbis quid significetur, nobis quidem non videtur esse dubium. Nam Olymp. 93, 4. — 405 a. Chr. quum de ducibus, qui in pugna ad Arginusas propter coortas tem- pestates mortuos tollere omisissent, in comitiis ageretur, unus Socrates, quem Xenoph. Mem. I, 1, 18. illo ipso die prytanum imgtáztr fuisse scribit, auctoritate Sua im;
AD GORGIAM PLATONIS. 61
pedit, ne populus in suffragia mitteretur, ut scilicet vita- retur iniustitiae dedecus et ignominia, conf. Xenoph. Hellen. I, 7, 9—16. coll. Mem. IV, 4, 2. et Platon. Apolog. Socrat. p. 32. B. C. D., quo loco Socrates ipse rem dilucide exponit. Habes vero iam omnem indiciorum tem- poris in Gorgia obviorum varietatem et multitudinem, quam eerte tantam esse apparet, ut haud sane mirum accidat, quod viri doctissimi in definiendis colloquii temporibus in partes adeo diversas abierunt, ut ad hune usque diem quid tandem rei sit nondum exploratum habeatur. Nihilominus autem, sicuti iam antea censuimus, summo dialogorum arti- fie congentaneum est certum aliquod tempus ob oculos esse versatum, eui omnem sermonem aecommodaverit, quando- quidem alioquin de artis legibus actum foret, quae in con- dendo tali opere necessario observandae fuerunt. Quamobrem iam tandem accedere licebit ad exponendam eam de dialogi temporibus sententiam, qua probata omnes difficultates, quae hae in caussa locum habere visae sunt, evanescere videntur. Fatemur autem aperte nos etiamnune unice pro vera probare Sehleiermacheri et Astii sententiam, qui e loco p. 473. E., ubi Socratis memoratur epistasia, colle- gerunt sermonem iis temporibus esse adaptatum, quae Athenis Olymp. 93, 4. — 405 a. Chr. exorta erant, ita ut ad eum potissimum rerum síatum et conditionem respectetur, qui tum in Attica republica eiusque administratione obtinebat. Cuius sententiae nostrae caussas et rationes has potissimum habemus. Primum enim Plato hoc tempus tam clare ae perspicue indicavit, ut, si aliam rerum conditionem ob oculos habuisset, ineptissime scripsisse existimandus esset quae p. 473. E. de Socratis munere senatorio prodidit. Deinde omnes difficultates chronologicae, quae visae sunt, hac una ratione prorsus tolluntur, si sermones tum ponamus habitos esse. Denique etiam universi libri argumentum, quod in taxanda recentiore eloquentia et arte politica versatur, iis demum temporibus videtur convenire, quibus novitiae artis ac disciplinae vis perniciosa iam in propatulo erat, ita ut de eius effectibus non amplius dubitari posset, quod ipsum maxime bello Peloponnesiaco ad finem vergente ita accidit. De quibus rebus iuvabit ordine deinceps eo modo explicare, ut quid de singulis sentiamus, clarius intelligatur. Censemus igitur ante omnia diligentissime esse ani- madvertendum, quod nescio quo modo a multis nuper non satis animadversum est, Socratem p. 473. E. ita loquentem iduei, ut sese anno proxime superiore prytanis munere
62 |. PBOLEGOMENA
publice funetum esse clarissimis verbis testificetur. Post- quam enim Polus iracundius ei haec dixit: Osx o (ui PoeÀar- AMyySut, o Zoxguses, 0ray TOoin)rQ AÉypc, à oidsie ür grise» üvJoonav; ind igo) rwa vovroví: ile facete et urbane in talibus signifieans non singulorum suffragatione opus esse, siquidem veritas rationum pondere, non suffra- giorum numero cognoscatur , ideoque talem rogationem de- preceans, 4Q IIGÀs, inquit, 0Ux tul rüv noruGv, xol zné- Qvo BovAsvc», intu 5 qvi énovzáreve xel ie us éinnyngltav, yékora magtixoy xal OUx 170TüpmV émi- wpióur. 5j ov póé viv u& xéAme Pnnyggiourv ro9c zapóvrac. Quo quidem temporum indicio nihil videtur esse posse evidentius. Frustra enim nuper exsüterunt qui non epistasiam illam Socratis significari putarent a Xenophonte luculente descriptam et ab ipso Socrate in Apologia Plátonis narratam, sed potius aliam eamque inoertam et a rerum scriptoribus silentio transmissam, quam sententiam mira prope iudiciorum consensione amplexi sunt SBybrandus ac Voegelinus ll. ec. e&t nuper Munkius l. c p. 125. hoe usi argumento, quod apud Platonem in Gorgia sermo si de re perquam ridicula etf probrosa, quum ibi Socratea semet ipsum osiendat in administrando munere publico adeo stolidum et ineptum fuisse, ut adeo populi multitudmi risum debuerit, apud Xenophontem autem et in Apologia Platonis agatur de sapienti eiusdem muneris administratione, quae singularis cuiusd&m constantiae et fortitudinis testzmonium exhibuerit, quandoquidem unus, ceteris omnibus vel populi cupiditati vel necessitati cedentibus, gravitate su& prohi- buerit, quominus de ducibus aecusatis iniquius statueretur. Nimirum ista ratione illi tollere ac removere conati sunt quod non quidem Platonis narrationibus, sed suis ipsorum opinionibus sanequam plurimum officere animadvertüissent. At enim vero nos quidem si quid iudicare possumus, mero illi arbitratu finxerunt quod neque per se ullo modo cre- dibile est, praesertim historiae testimoniis destitutum, neque ut confingeretur usquequaque necessarium fuit. Nam ut nihil de eo dicamus, quod non facile intelligitur, qua ratione Socrates se in administrando epistatae munere dare potuerit tam turpiter, quis quaeso sibi persuadebit, si iHe in isto negotio sese tam fatuum et inertem praestitisset, futurum Iuigse, ut id semel tantum memoreretur neque idemiidem ab antiquitatis scriptoribus narraretur? Nimirum fuit sane haec in gerenda republica Socratis inscitia adeo simgmlaris, ut in promtu sit non modo Socratis ipsius, sed dijamp.cdee
AD GOBRGIAM PLATONIS. 63
demicae familiae adversarios lubentissime materiam ridendi et ecalumniandi inde depromturos fuisse. Nune vero quid tandem factum videmus? Nimirum tacent ea de re aequales ac supp&ares; tacent amicl et inimiol; tacent Socratici ae non focratici; tacent denique omnia saecula, usque dum tandem hao setate sapiens istud inventum duplicis Socratis epistasiae, alterius temerariae, alterius sapientissimae, faetum est, quo scilicet historia novo eoque plane insolito commento leeupletaretur. Nimirum quicunque locum Platonis, de quo agitur, sine praeiudicata opinione consideraverint, iis oerte apertum íore putamus loqui ibi Socratem consulto de re gravi a&o seria iocose atque ridicule. Quod enim vir sapien- tissimus deliberato fecerat consilio, ut mne iustitiae leges violarentur, id callide facetam per ironiam inertiae suae tribuit, ne soilicet Polus, quocum ibi colloquitur, porro postulet, ut singuli audientes sententiam de is rebus ro- gentur, quae modo disputatae sint. Qua quidem facetissima irrisione animadversa quo facilius omnes tolluntur loci mo- lestiae ao difficultates, tanto magis ea ratio pro vera agno- scenda videtur, ut haudquaquam ad mirum istud de du- pliei Socratis epistasia commentum confugiendum sit. Incidit igitar eolloquium in Gorgia habitum, ipso scriptore luculente testante, in Olymp. 93, 4. — 405 a. Chr., qui fuit annus belà Peloponnesii paenultimus, habitumque videtur anno ineunte, eodem fere tempore, quo Ranae Aristophanis acta est, siquidem quae postea publice gesta sunt, ea propter eventorum tristitiam veridissimile reddunt philosopho po- sterius tempus ob oculos esse versatum. His autem ita positis sequitur, ut etiam ostendendum sit cum ea ratione reliqua omnia, quae criticis serupulum iniecerunt, nullo fere . negotio conciliari posse, quod ipsum certissimo argumento erit sanéquam probabilia esse quae de tempore instituti sermonis iudicavimus. Et primum quidem nune apparet lueulentissime, qui fleri potuerit, ut iis quos supra iudi- eavinfus locis futura Socratis aecusatio significaretur adeo- que eriminatio de iuvenum oorruptione, quam accusatores postea homini innooentissimo obiecerunt, non obsoure com- memoraretur. Enimvero gliscere sane iam tum odia in illum eoeper&ni vel propterea, quod qui olim eius f&miliaritate usi erant in republica clari ac potentes exstiterant, id quod imprimis de Alobiade ita iudicari oportet, qui tum idem- tidem populi gratia exciderat, ita ut eius consilia etiam. ma- gistro verterentur opprobio. Habent igitur illi loci omnes itt. pacto cxploatiomem longe commodissimam, qui oollo-
64 PROLEGOMENA
quio in primos annos belli Peloponnesiaci collato sermoni perquam importune intertexti esse existimandi forent. Sed hoe ipsum nos admonet, ut etiam paucis disquiramus, quor- sum pertineant quae p. 519. À. et p. 481. D. de Alcibiade perseripta leguntur. Accusat vero Socrates p. 519. A. Athenienses, quod praesentium malorum caussas non in veros illorum auctores, qui antehae vixerint, sed potius in eos, qui nunc ipsum vivant, conferre soleant, unde eos au- guratur etiam Calliclem atque amicum suum Aleibiadem prehensuros esse, quando pristina quoque una cum iis, quae adhue aequisiverint, perdituri sint. P. 481. D. seqq. autem Callielem lepide cavillatur, quod per omnia concedat tam tQ Óójug Atheniensium quam 2/7, Pyrilampis filio, quum ipse unam philosophiam in deliciis habeat, quae eadem semper suadeat et alteris deliciis suis, Alcibiade, multo con- stantior sit, quippe quum Cliniae fihus alis atque aliis utatur orationibus. Haec igitur omnia iam quaerendum est num qua et ipsa in Olymp. 93, 4. conveniant. Videntur autem ea facilime expediri posse, dummodo ne ad iuveni- lem Alcibiadis aetatem, sed ad maturiores eius annos refe- rantur. Quippe respicitur, opinor, ad fortunam et condi- tionem, qua Olymp. 93, 3. sive anno ante habiti sermonis tempus proxime superiore usus est, quorsum respexit etiam Aristophanes Rann. in parabasi vers. 693 seqq. Tum enim Alcibiades post praelia quaedam secunda, quae ipso duce erant commissa, propter Àntiochi ducis imprudentiam quan- dam ae temeritatem exercitus imperio, aliquot annis ante accepto, rursus summotus est. Posteaquam enim apud Ti- saphernem, regis Persarum praefectum, diutius erat moratus, Athenarum civitate interea civilibus partium studiis vehe- menter conquassata factum est, ut Olymp. 92, 2. — 411 a. Chr. Thrasybulo auctore dux maritimi exercitus crea- retur et in patriam revocaretur. Quo facto splendidissimis vietoris de Lacedaemoniorum classe reportatis ita Athenas revertit, ut ibi etiam maximis honoribus ornaretur. "- Mox tamen Antiocho, classis gubernatore, a Lysandro ad Ephe- sum devicto mobilis turbae decreto summa imperii rursus privatus est, Conone in ipsius locum suffecto, id quod ita aecidit Olymp. 93, 2. vel 3. — 406 a. Chr. v. Xenoph. Hellen. I, 4, 18. coll. I, 1, 1 seqq. Diodor. XIII, 38. Nep. Vit. Aleib. Thucyd. VIII, 38. Plutarch. Alcib. 865. al. Illue igitur, ubi colloquium Olymp. 93, 4. assignamus, locum ilum p. 519. A. referamus necesse est. Nec vero intelli- gimus, eur id fieri non posse existimemus. Nam maturiorem
AD GORGIAM PLATONIS. 65
spectari Alcibiadis aetatem vel ex eo colligas, quod illi in rebus civilibus ab ipso Socrate exprobratur insolentior quae- dam iudiciorum et consiliorum inconstantia, a sapientiae rationibus alienior Ex quo patet eum iam in republica versatum informari. Nec vero in altero loco p. 481. D. seqq. quidquam inest, quod huic sententiae ullo modo ofticiat. Quod enim ibi Socrates Alcibiadem vocat delicias suas item- que Calliclem ait Demum adeo in deliciis habere, ut ei per omnia morigeretur, fit hoc aperte per facetum iocum, quando- quidem ambo iudicantur eos adhue diligere viros factos, quos pueros vel adolescentes adamaverint, hoc tamen dis- crimine, quod ipse Alcibiadis inconstantiam reprehendit, Calliclem autem dicit Demo per omnia obsecundare: in quo facetus inest aculeus in hominem democratiae intemperantius amantem. Quocirca frustra profecto hic anquisiveris, num Aleibiades aut Demos, Pyrilampis fihus, tum adhuc flore iuvenili nituerint, quod certe non opus fuit ea quam nos probamus interpretatione . admissa; satis enim erit novisse eos tum in optimo virilis aetatis flore fuisse constitutos, ut in republica clari exsistere potuerint, quod certe subductis omnibus rationibus nemo infitias ire audebit. Alcibiades qui- dem certe, si natus fuit Olymp. 82, 2. — 455 a. Chr, sicuti nuper critici duce M eiero in Indic. Lectt. Gryphis- wald. anni 1821. 4. probabihter statuerunt, vegetam aeta- tem haudquaquam iam egressus fuit, siquidem tum fuit quadragenarius. Nec vero de Demo multo aliter existimandum erit, licet is, quo tempore dialogus habitus fingitur, etiam aetate minor fuisse videatur. Verum satis de his. Apparuit enim vel ex his, opinor, quae de Alcibiade exposita leguntur, ea nihil impedire, quominus dialogum eo quo diximus tem- pore habitum esse existimemus. Sequitur vero, ut de aliis temporum indieüs explicandum sit, quae antea vidimus in ipso opere prodita esse. Habent autem iam nec illa diffi- eultatem ullam, quae narrantur de Archelao, Macedoniae rege. Qui ut diutius ante colloquii Platonici tempora per scelera et flagitia regno potitus sit, tamen extremis quoque belli Peloponnesiaci annis potuit memorari commodissime, siquidem etiam tum memoria eius Athenis usque viguit, sicuti vel Euripidis vita luculente testatur, idque etiam ideo factum est, quod posteriore regni sui tempore vulgó felix ac beatus est praedicatus, cuius ipsius rei memoria Platonici sermonis argumento longe est convenientissima. Quo quidem loco nec scrupulum iniicit formula y3ég xoi zur p. 470. D., quam etiam de tempore remotiore ad- Plat. Opp. Vol. II. Sect. I. 5
$6 PROLEGOMENA
tempore operis modo expositum est; placet igitur accedere etiam ad eam quaestionem, quae pertinet ad tempora, quibus dialogum habitum fingi probabile videatur. Habet vero haee et ipsa singulares quasdam difficultates, quae vel nu- perrimis libri interpretibus visae sunt adeo inextricabiles, ut plerique omnes rem in medio relinquere consultius duxe- rint, quam curiosius de ea exponere aut certi quid statuere. Nihilominus exquirere conabimur, num qua ad liquidum perduci queat quod adhue in dubio et incerto relictum est, eoque modo experi, num hae quoque opera nosíra prae- Stantissimo sermoni aliquid lucis admovere possimus. Tracte- bimus autem hane materiam hoc ordine, ut primum quidem varias ac diversas criticorum de re controversa sententias paucis proponamus, deinde signa et indicia temporum dia- logo ipsi impressa colligamus eorumque notemus discrepan- tiam, postremo autem dispiciamus, num quae prima specie maxime inter ipsa pugnare videntur, ea inter se concilari et ad unam quandam temporum formam et imaginem, quae philosophi animo sit obversata, referri queant. Quod si commode fieri poterit, certe etiam tempus illud indagatum esse putari licebit, quo sermo habitus fingi existimandus Sit, praesertim si etiam universi libri summam ei uni esse eonvenientem demonstratum fuerit.
Itaque primum quidem ubi quaerimus, quid libri inter- pretes atque critici de tempore iudicaverint, quo dialogus peroretur, regnat sane maxima ea de re sententiarum dis- erepantia, quandoquidem alii eum circa belli Peloponnesiaci initia habitum esse voluerunt, ali eum rettulerunt fere ad ilius exitum, denique etiam exstiterunt qui ei medium inter utrumque tempus terminum assignarent Nam Augustus quidem Boeckhius in censura editionis Heindorfianae Diarüs Litterar. lenensibus anni 1808. fol. 176. inserta sermonem refert ad primam Gorgiae legationem Olymp. 88. &. 2. — 427 a. Chr. n. iussu Leontinorum, popularium suorum, Athenas susceptam. Cui sententiae nuper etiam Sybrandus De Gorgia Plat. p. 4 seqq, Voegelinus Act. Societ. Graec. Lips. T. I. Fasc. IV. p. 234 seqq. alii- que ita suffragati sunt, ut eam adeo uberius illustrare stu- duerint | Nee tamen ea ratio plane probata est criticis recentioribus. Nam Car. quidem Steinhartus nuper in Prolegg. interpretationi Opp. Plat. Germanicae ab Hieron. Müllero factae praemissis Vol. II. p. 393., etsi omnino de primo illo Gorgiae in Graeciam adventu cogitandum esse largitur, tamen fieri item posse censuit, ut intelligendum
AD GORGIAM PLATONIS. 57
sit potius tempus aliquod illo posterius, quamvis non longe inde dissitum, quo Leontinus sophista, peracto legationis munere, Athenas denuo reviserit Longius vero inde dis- cessit Ed. Munkius in libro: Die maturliche Ordnung der Platon. Schriften, p. 120., qui maxime propter ea, quae p. 919. ed. Steph. de Alcibiade disseruntur, de quibus mox dicetur explicatius, dialogum arbitratur Olymp. 90, 1. — 420 a. Chr. n. habitum fingi. Atque similiter etiam alii, alia similia sequuti temporum vestigia, statuisse reperiuntur, in quibus est Ed. Jahnius Praef. ad Gorg. p. XVL Sed maximam ab illa sententia discessionem fecisse existimandi sunt qui habiti dialogi tempus ad extremam belli Pelopon- nesiaci aetatem rettulerunt. Quod quidem praeter alios fece- runt viri praestantissimi Frid. Sehleiermacherus et Frid. Astius, qui quum 1n aliis multis de Gorgiae caussis et consiliüs dissentiant, tamen in eo conspirant amiciseime, quod e loco p. 173. C. clarissime apparere iudicaverunt sermonem non alio tempore habitum fing quam Olymp. 93, 4. vel 405 a. Chr. n, quamquam quae huic rationi adversari videntur, ea diligentiori examini haudquaquam Bubiecerunt. Atque hane rationem probavit etiam C. Fr. Hermannus in Histor. Philos. Platon. Vol. L p. 476., etsi de eadem p. 634. ann. 390. loquitur dubitantius, argumen- tis eius quibusdam in controversiam vocatis. Itaque sponte intelhgitur, opinor, virorum doctorum iudicia hac in causea discrepare non mediocriter, quandoquidem agitur de discri- mine dumtaxat viginti trium annorum. Quid igitur? pu- tabimusne ipsum Platonem, dum dialogum et elegantissimum et gravissimum composuit, in adornandis sermonibus adeo fuisse incuriosum vel inconstantem, ut ne informaverit qui- dem animo certi alicuius temporis statum et conditionem? an vero nobis persuadebimus eum confusis et commixtis temporum indiciis communem quandam ef ex variis acta- tibus eonflatam rerum publicarum maginem spectavisee, sicuti nuper Deuschlius statuit, qui serm arli- iratus est non tam certum quoddam tempus, sed potius communem quamdam temporis ideam esse intuitum? Enim- vero nobis quidem neutra placet sententia. Utroque enim paeto philosophus gravissime violaturus fuisset artis
ex quibus, sicuti fabulis scenicis, ita etiam dialogis ad illa- rum similitudinem compositis certum aliquod tempus con- stitutum esse debet, ad. quod denique omnia, quac aguntur atque disseruntur, probabiliter referri queant. Itaque quae- Blyisse sane iuvabit, num qua tempus poseit certius definiri,
$8 . . PROLEGOMENA
quo Gorgiae sermo institutus fingatur. Quocirca primum quidem varia temporum signa et indicia sermoni luculentius impressa collegisso iuvabit.
" Ordiamur vero a recensendis iis temporum notis, unde eolloquium Olymp. 88, 2. — 427 a. Chr. n. vel paullo post habitum fingi coniectum est. Quibus enumeratis pro- grediamur ad ea cognoscenda, quae ill rationi adversantur. Et primum quidem hie memoranda est Gorgiae Leontini legatio Olymp. 88, 2. — 427 a. Chr. n. Athenas suscepta, qua ille id efficere studuit, ut popularibus suis auxilium Atheniensium contra Syracusanos compararetur, de qua re praeter alios narrat Diodorus Sio. XII. p. 518. ed. Wess. Enimvero huius opportunitate rhetor celeberrimus narratur primum artificialem rhetorum Siculorum eloquen- tiam in Graeciam pertulisse, quam quum ali Graeci, tum imprimis Athenienses maximo studio exceperint. Dedit enim tum non modo publice, sed etiam privatim illustria eius documenta, quae audientium animos valde moverunt et in maximam admirationem abripuerunt. Id quod Plato ipse memoriae prodidit in Hippia mai. p. 282. B., ubi de illa Gorgiae legatione verba faciens inter alia haee narrat: xoi £y TQ Orge ; inquit, £QoEey &orota eimeiv, xoi làia PnidselEug noto Lev OG xui Gvv(v toic véoig yonuura 701A eloy&coro xai Pafkv ix TijcÓe vijo nóAeuc, i. e. Athenis. Ad hoc igitur legationis tempus viri doctissimi, quos modo nominavimus, dialogum omnem comparatum esse censuerunt propterea, quod tum novum istud eloquentiae genus in Sicilia excultum et primum in Atticam perlatum sit et maximam audientium admirationem excitaverit, qualis ei postea vix rursus potuerit obtingere. Enimvero quantus tum Gorgiae honor Athenis sit habitus, id quum aliorum narrationibus cognoscitur, tum Olympiodori eonstat testimonio, qui eos dies, quibus sophista artem sugm coram populo osten- taverit, ab Atheniensibus pro festis habitos fuisse ipsasque eius orationes lampadas appellatas esse scribit, v. anm. nostr. ad Gorg. p. 417. A. Iam vero cum hoc temporis indioio mirabili sane modo concordat, quod yp. 503. C. Pe- ricles dieitur vewori réreÀevrzxévoi. Incidit enim Periclis mors in Olymp. 87, 4. — 429 a. Chr. n., ut duobus annis ante Gorgiae legationem evenerit. Quod quantum ad tutan- dam superioris rationis verisimilitudinem ac probabilitatem valeat, certe nemo erit quin sua sponte animadvertat. Nec vero inde abludit aliud quid. Dicitur enim Demos, Pyri- lampis filius, p. 481. D. a Callicle in deliciis habitus esse,
AD GORGIAM PLATONIS. | 69
Eum vero Olymp. 89, 2. — 423 a. Chr. venustate iuvenili emi- nuisse eoque nomine admodum fuisse celebratum satis per- spicitur e Vespis Aristophanis vers. 97 seqq., quae fabula teste argumenti soriptore eo anno acta est. Neque nihil facere vi- detur ad communiendam illius sententiae fidem et auctorita- tem, quod p. 472. A. Nicias et Aristocrates videntur in vivis numerari, quorum alterum Olymp. 91, 4. — 413 a. Chr. periisse, alterum Olymp. 93, 3. — 406 a. Chr. supplicio affectum esse certis oonstat historicorum testimoniis, v. Thucyd. VII, 18 seqq. Plut. Vit. Nic. c.28. et Thucyd. V,19.24. Xenoph. Hell. I, 6, 29. Verum enim vero licet haec omnia ita com- parata sint, ut colloquii scenam in belli Peloponnesiaci initia eonferendam esse probare videantur, tamen nec pauca sunt, quae non levem ea de re iniiciant dubitationem atque alia omnia suadeant. Pertinet huc primum, quod p. 484. E. 486. B. seqq. et p. 493. E. complures versus ex Euripidis Antiopa recitantur, ita quidem, utinde etiam magnam partem argumenti fabulae cognoscamus, de qua dixit Aug. Matthiae Euripid. Opp. T. IX. p. 72 seqq. Eam vero fabulam non multo ante Ranas Aristophanis, h. e. non multo ante Olymp. 93, 3. — 406 a. Chr. n. doetam esse patet ex annot. scholiastae ad Ran. vers. 35., ubi eur in Ranis Andromeda, iam diutius in scenam producta, nec potius aliae tragoediae Euripidis nuper demum actae carpantur , his verbis declaravit: Tàv xuAMOT(OY Eopinidov Ópóuo 7 '"vógouédo. Óià ví Ó? yu üÀÀo v. TY» 7-90 ÓÀ(yov 0iday D évrov xal xoÀGv, Yyiz sg, Qoiviocóv, Ad vsiónqe; 7 c: -z1yópo- uéda óyódp &u (Olymp. 91, 4.) moo?jrou. &ÀM ov OvXo- qavrgrà Tv tà tvouUra. Iam vero Antiopa si acta est intra Olymp. 91, 4. et Olymp. 93, 3. — 413 et 406 a. Chr. n.,
licet, revera aliquanto post Olymp. 91, 4., fortasse extrema Olymp. 92. vel ineunte Olymp. 93., in scenam producta videatur, mentio huius fabulae, praesertim tam diserta et copiosa, sanequam plurimum officit eorum rationi, qui Gor- giae dialogum in Olymp. 88, 2. — 427 vel tempus fini- timum reüciendum esse arbitrati sunt. Sed plus etiam dubitationis afferunt quae p. 519. A. de Alcibiade dis- seruntur. Tangitur &nim ibi non obscure invidia ili ut hemini imm in republica clarissimo conflata, quandoquidem Socrates de eius fortuna metuens haec de eo vatieinatur:
go 08 £ &0t0G midajyorco xoi r0) &u0U éraígov. "Aaffiddov, óro» xai rà ápyoia apocamoAo. "góc oic ixi carro, ovx altáoy Üvttv vÀw xaxiv, &À. ioc avvourity. Accessit
autem Alcibiades ad rempublicam non ante Olymp. 90, 1,
60 . . PROLEGOMENA
— 420 a. Chr. n. et quidem zAuía uév & vór6 Qv véoc, ut ait Thucydides V, 43., quo facto brevi effecit, ut foedere inter Athenienses et Argivos conciliat magnam apud populum auctoritatem adipisceretur. Iam vero &So- crates etsi teste Xenophonte Memor. I, 1, 24. ab illo inde tempore ab eo neglectus est, tamen eum apud Pla- tonem p. 481. D. sibi usque amatum esse profitetur, quod quomodo accipiendum sit, sanequam dubium videtur. Sed utcunque ea de re statuerimus, illud quidem positum est extra omnem dubitationem, nec per ea, quae de Alcibiade ]l. e. memorantur, dialogum ad Olymp. 88, 2. retrahi licere. Sed ad haec aecedit etiam tertium quiddam, quod non mi- noris momenti est. Iniicitur enim p. 470. D. 471. A. D. 472. D. 479. A. D. E. 525. C. D. Archelai, regis Mace- . doniae, mentio, ita quidem, ut memorata opinata eius feli- citate imprimis scelera et flagitia exagitentur, quibus ad imperium obtinendum grassatus sit. Hunc vero aut Olymp. 89, 3. — 422 a. Chr. n. &ut Olymp. 91, 4. — 413 a. Chr. n. regno potitum esse idemque usque ad Olymp. 95, 1. — 400 a. Chr. n. obtinuisse, secundum ea, quae Dod well. Annal. Thucyd. Sect. XXVL, Clinton. Tab. Chronol. p. 80., Ritschel. De vita Agathonis Cap. I. disputaverunt, tam eertum est, quam quod est certissimum. Quocirea his si quid est tribuendum, profecto inde efficitur, ut dialogus ante Olympiad. 89, 3. s. 422 a. Chr. non potuerit habitus fing. Invenimus igitur hactenus tria temporum indicia, quibus graviter commoneamur, ut ne sermonem temere Olympiadi 88. assignemus, sed potius post Olymp. 89, 8., imo etiam post Ol. 90, 1. adeoque post Olymp. 91, 4. vel Olymp. 92. ponamus. Sed addenda sunt his etiam alia, quibus sermonis tempora sane propius ad belli Peloponne- Blaci exitum reiicere cogamur. Memorantur enim de So- crate quae non alia nisi illa aetate accidisse exploratum habetur. Nam primum p. 521. C. D. seqq. 522. B. haud obseure significatur accusationis periculum viro sapientissimo imminens, uf qui populi studia et cupiditates negligat et contemnat. Deinde p. 473. E. ipse Socrates narrat sese anno superiore populum in suffragia fRittere nescivisse, qui- bus verbis quid significetur, nobis quidem non videtur esse dubium. Nam Olymp. 93, 4. — 405 a. Chr. quum de ducibus, qui in pugna ad Arginusas propter coortas tem- pestates mortuos tollere omisissent, in comitiis ageretur, unus Socrates, quem Xenoph. Mem. I, 1, 18. illo ipso die prytanum égurdzww fuisse scribit, auctoritate sua im.
AD GORGIAM PLATONIS. 61
pediit, ne populus in suffragia mitteretur, ut scilicet vita- retur iniustitiae dedecus et ignominia, conf. Xenoph. Hellen. I, 7, 9— 16. coll. Mem. IV, 4, 2. et Platon. Apolog. Socrat. p. 32. B. C. D., quo loco Socrates ipse rem dilucide exponit. Habes vero iam omnem indiciorum tem- poris in Gorgia obviorum varietatem et multitudinem, quam certe tantam esse apparet, ut haud sane mirum accidat, quod viri doctissimi in definiendis colloquii temporibus in partes adeo diversas abierunt, ut ad hune usque diem quid tandem rei si£ nondum exploratum habeatur. Nihilominus autem, sicuti jam antea censuimus, summo dialogorum arti- fiei consentaneum egt certum aliquod tempus ob oculos esse versatum, cui omnem sermonem accommodaverit, quando- quidem alioquin de artis legibus actum foret, quae in con- dendo tali opere necessario observandae fuerunt. Quamobrem iam tandem aecedere lieebit ad exponendam eam de dialogi temporibus sententiam, qua probata omnes difficultates, quae haec in eaussa locum habere visae sunt, evanescere videntur. Fatemur autem aperte nos etiamnunc unice pro vera probare Sehleiermacheri et Astii sententiam, qui e loco p. 473. E., ubi Socratis memoratur epistasia, colle- gerunt sermonem iis temporibus esse adaptatum, quae Athenis Olymp. 93, 4. — 405 a. Chr. exorta erant, ita ut ad eum potissimum rerum statum et conditionem respeoctetur, qui tum in Attica republica eiusque administratione obtinebat. Cuius sententiae nostrae caussas et rationes has potissimum habemus. Primum enim Plato hoc tempus tam clare ae perspicue indieavit, ut, si aliam rerum conditionem ob oculos habuisset, ineptissime scripsisse existimandus esset quae p. 473. E. de Socratis munere senatorio prodidit. Deinde omnes difficultates chronologicae, quae visae sunt, hac una ratione prorsus tolluntur, si sermones tum ponamus habitos esse, Denique etiam universi libri argumentum, quod in taxanda recentiore eloquentia et arte politieoa versatur, iis demum temporibus videtur convenire, quibus novitiae artis ae disciplinae vis perniciosa iam in propatulo erat, ita ut de eius effectibus non amplius dubitari posset, quod ipsum maxime bello Peloponnesiaeo ad finem vergente ita accidit. De quibus rebus iuvabit ordine deinceps eo modo explicare, ut quid de singulis sentiamus, clarius intelligatur. Censemus igitur ante omnia diligentissime esse ani- madvertendum, quod nescio quo modo a multis nuper non satis animadversum est, Socratem p. 473. E. ita loquentem induci, ut sese anno proxime superiore prytanis munere
62 |. PBOLEGOMENA
publice funetum esse clarissimis verbis testificetur. Post- quam enim Polus iracundius ei haec dixit: Ox oiu àSeÀn- Aéyy3uu, o Zuxpoec , órav vouxUra Aéypc, & ovódg dw quje» üv3oonav; ind ipo) rw rovrov: ile facete et urbane in talibus signifieans non singulorum suffragatione opus esse, siquidem veritas rationum pondere, non suffra giorum numero cognoscatur, ideoque talem rogationem de- preeans, Q IIdÀe, inquit, 09x eui vOv» nore, xal xé- Qvo BovAtóc», éxuóy) 5 qvi énrQurávevs xei ue us éiepuglbev, yé Aero magsixoy xal ovx dmicrüuyv iÓ»- vgpiur. a5 ov óc viv ut xéAeve nnpnq(óuv ro)c zapóvrac. Quo quidem temporum indicio nihil videtur esse posse evidentius. Frustra enim nuper exstiterunt qui non epistasiam illam Socratis significari putarent a Xenophonte lueculente descriptam et ab ipso Socrate in Apologia Plátonis narratam, sed potius aliam eamque inoeríam et a rerum scriptoribus silentio transmiss&m, quam sententiam mira prope iudiciorum consensione amplexi sunt Sybrandus ac Voegelinus ll. cc. et nuper Munkius l. c p. 125, hoe usi argumento, quod apud Platonem in Gorgia sermo sit de re perquam ridicula et probrosa, quum ibi Socrates semet ipsum ostendat in administrando munere publico adeo stolidum et ineptum fuisse, ut adeo populi multitudini risum debuerit, apud Xenophontem autem et in Apologia Platonis agatur de sapienti eiusdem muneris administratione, quae singularis cuiusdam constantiae et fortitudinis testimonium exhibuerit, quandoquidem unus, ceteris omnibus vel populi eupiditati vel necessitati cedentibus, gravitate su& prohi- buerit, quominus de ducibus aecusatis iniquius statueretur. Nimirum ista ratione ill tollere ac removere conati sunt quod non quidem Platonis narrationibus, sed suis ipsorum opinionibus sanequam plurimum officere animadvertissent. At enim vero nos quidem si quid iudicare possumus, mero ill arbitratu finxerunt quod neque per se ullo modo cre- dibile est, praesertim historiae testimoniis destitutum, neque ut confingeretur usquequaque necessarium fuit. Nam ut nihil de eo dicamus, quod non facile intelligitur, qua ratione Socrates se in administrando epistatae munere dare potuerit tam turpiter, quis quaeso sibi persuadebit, si ille in isto negotio sese tam fatuum et inertem praestitisset, futurum ruisse, ut id semel tantum memoreretur neque idemtidem ab antiquitatis scriptoribus narraretur? Nimirum fuit sane haec in gerenda republica Socratis inscitia adeo singularis, ut in promtu sit non modo Socratis ipsius, sed etiam aca-
AD GOBGIAM PLATONIS. 63
demicae familiae adversarios lubentissime materiam ridendi et calumniandi inde depromturos fuisse. Nunc vero quid tendem factum videmus? Nimirum tacent ea de re aequales ac suppares; tacent amici et inimici; tacent Socratici ae non focratici; tacent denique omnia saecula, usque dum tandem hao aetate sapiens istud inventum duplieis Socratis epistasiae, alterius temerariae, alterius sapientissimae, factum est, quo scilicet, historia novo eoque plane insolito commento leupletaretur. Nimirum quicunque locum Platonis, de quo agitur, sine praeiudicata opinione consideraverint, iis oerte apertum fore putamus loqui ibi Socratem consulto de re gravi &o seria iocose atque ridicule. Quod enim vir sapien- tissimus deliberato fecerat consilio, ut ne iustitiae leges violarentur, id callide f&cetam per ironiam inertiae suse tribuit, ne soilieet Polus, quocum ibi colloquitur, porro postulet, ut singuli audientes sententiam de iis rebus ro- gentur, quae modo disputatae sint. Qua quidem facetissima irrisiome animadversa quo facilius omnes tolluntur loci mo- lestiae ao difficultates, tanto magis ea ratio pro vera agno- soenda videtur, ut haudquaquam ad mirum istud de du- - pliei Socratis epistasia commentum eonfugiendum sit. Incidit igitar colloquium in Gorgia habitum, ipso scriptore luculente testante, in Olymp. 93, 4. — 405 a. Chr., qui fuit aunus belli Peloponnesii paenultimus, habitumque videtur anno ineunte, eodem fere tempore, quo Ranae Aristophanis acta est, siquidem quae postea publice gesta sunt, ea propter eventorum íristitiam "veridissimile reddunt philosopho po- sterius tempus ob oculos esse versatum. His autem ita positis sequitur, ut etiam ostendendum sit cum ea ratione reliqua omnia, quae criticis scrupulum iniecerunt, nullo fere negotio conciliari posse, quod ipsum certissimo argumento erit sanequam probabilia esse quae de tempore instituti sermonis iudicavimus. Et primum quidem nune apparet lueulentissime, qui fieri potuerit, ut iis quos supra iudi- eavimfus locis futura Socratis accusatio significaretur adeo- que oriminatio de iuvenum corruptione, quam accusatores postea homini innocentissimo obieeerunt, non obsoure com- memoraretur. Enimvero gliscere sane iam tum odia in illum . eeperunt vel propterea, quod qui olim eius familiaritate
usi erant in republica olari ac potentes exstiterant, id quod imprimis de Alcibiade ita iudicari oportet, qui tum idem- tidem populi gratia exciderat, ita ut eius consilia etiam ma- gisítro verterentur opprobio. Habent igitur illi loci omnes míb paeto explieationem longe commodissimam, qui oollo-
64 PROLEGOMENA
quio in primos annos belli Peloponnesiaci collato sermoni perquam importune intertexti esse existimandi forent. Sed hoc ipsum nos admonet, ut etiam paucis disquiramus, quor- sum pertineant quae p. 519. A. et p. 481. D. de Alcibiade perseripta leguntur. Accusat vero Socrates p. 519. A. Athenienses, quod praesentium malorum caussas non in veros illorum auetores, qui antehae vixerint, sed potius in eos, qui nunc ipsum vivant, conferre soleant, unde eos au- guratur etiam Calliclem atque amicum suum Alcibiadem prehensuros esse, quando pristina quoque una cum iis, quae adhue aequisiverint, perdituri sint. P. 481. D. seqq. autem Callclem lepide cavillatur, quod per omnia concedat tam 1 óZuc Atheniensium quam Zf7/u«, Pyrilampis filio, quum ipse unam philosophiam in deliciis habeat, quae eadem semper suadeat et alteris deliciis suis, Alcibiade, multo con- stantior sit, quippe quum Cliniae filius alis atque aliis utatur orationibus. Haec igitur omnia iam quaerendum est num qua et ipsa in Olymp. 93, 4. conveniant. Videntur autem ea facilime expediri posse, dummodo ne ad iuveni- lem Aleibiadis aetatem , sed ad maturiores eius annos refe- rantur. Quippe respicitur, opinor, ad fortunam et condi- tionem, qua Olymp. 93, 3. sive anno ante habiti sermonis tempus proxime superiore usus est, quorsum respexit etiam Aristophanes Rann. in parabasi vers. 698 seqq. Tum enim Aleibiades post praelia quaedam secunda, quae ipso duce erant commissa, propter Àntiochi ducis imprudentiam quan- dam ac temeritatem exercitus imperio, aliquot annis ante aecepto, rursus summotus est. Posteaquam enim apud Ti- saphernem, regis Persarum praefectum, diutius erat moratus, Athenarum civitate interea civilibus partium studiis vehe- menter conquassata factum est, ut Olymp. 92, 2. — 411 a. Chr. Thrasybulo auctore dux maritimi exercitus crea- retur et in patriam revocaretur. Quo facto splendidissimis victoriis de Lacedaemoniorum classe reportatis ita Athenas revertit, ut ibi etiam maximis honoribus ornaretur. - Mox tamen Antiocho, classis gubernatore, a Lysandro ad Ephe- sum devicto mobilis turbae decreto summa imperii rursus privatus est, Conone in ipsius locum suffecto, id quod ita aecidit Olymp. 93, 2. vel 3. — 406 a. Chr. v. Xenoph. Hellen. I, 4, 18. coll. I, 1, 1 seqq. Diodor. XIII, 38. Nep. Vit. Alcib. Thucyd. VIII, 38. Plutarch. Alcib. 35. al. Illue igitur, ubi colloquium Olymp. 93, 4. assignamus, locum ilum p. 519. A. referamus necesse est. Nec vero intelli- gimus, cur id fieri non posse existimemus. Nam maturiorem
AD GORGIAM PLATONIS. 65
spectari Alcibiadis aetatem vel ex eo colligas, quod illi in rebus civilibus ab ipso Socrate exprobratur insolentior quae- dam iudiciorum et consiliorum inconstantia, a sapientiae rationibus alienior Ex quo patet eum iam in republica versatum informari. Nec vero in altero loco p. 481. D. seqq. quidquam inest, quod huic sententiae ullo modo officiat. Quod enim ibi Socrates Alcibiadem vocat delicias suas item- que Callielem ait Demum adeo in deliciis habere, ut ei per omnia morigeretur, fit hoc aperte per facetum iocum, quando- quidem ambo iudicantur eos adhuc diligere viros factos, quos pueros vel adolescentes adamaverint, hoc tamen dis- erimine, quod ipse Alcibiadis inconstantiam reprehendit, Calliclem autem dicit Demo per omnia obsecundare: in quo facetus inest aculeus in. hominem democratiae intemperantius amantem. Quocirca frustra profecto hic anquisiveris, num Aleibiades aut Demos, Pyrilampis filius, tum adhue flore iuvenili nituerint, quod certe non opus fuit ea quam nos probamus interpretatione admissa; satis enim erit novisse eos tum in optimo virilis aetatis flore fuisse constitutos, ut in republica clari exsistere potuerint, quod certe subductis omnibus rationibus nemo infitias ire audebit. Alcibiades qui- dem certe, si natus fuit Olymp. 82, 2. — 455 a. Chr, sicuti nuper critiei duce M eiero in Indie. Lectt. Gryphis- wald. anni 1821. 4. probabiliter statuerunt, vegetam aeta- tem haudquaquam iam egressus fuit, siquidem tum fuit quadragenarius. Nee vero de Demo multo aliter existimandum erit, licet is, quo tempore dialogus habitus fingitur, etiam aetate minor fuisse videatur. Verum satis de his. Apparuit enim vel ex his, opinor, quae de Alcibiade exposita leguntur, ea nihil impedire, quominus dialogum eo quo diximus tem- pore habitum esse existimemus. Sequitur vero, ut de aliis temporum indiciis explicandum sit, quae antea vidimus in ipso opere prodita esse. Habent autem iam nec illa diffi- eultatem ullam, quae narrantur de Archelao, Macedoniae rege. Qui ut diutius ante colloquii Platonici tempora per scelera et flagitia regno potitus sit, tamen extremis quoque belli Peloponnesiaci annis potuit memorari commodissime, siquidem etiam tum memoria eius Athenis usque viguit, sicuti vel Euripidis vita luculente testatur, idque etiam ideo factum est, quod posteriore regni sui tempore vulgo felix ac beatus est praedicatus, cuius ipsius rei memoria Platoniei sermonis argumento longe est convenientissima. Quo quidem loco nee scrupulum iniicit formula y3Jéc x«i nou» p. 470. D., quam etiam de tempore remotiore ad- Plat. Opp. Vol. II. Sect. I. 5
66 PROLEGOMENA
hiberi consuevisse vel unus locus Legum Plat. III. p. 677. C. D. lueulenter evincit. Sed haec de Archelao. lam vero nec illud à nostra ratione abhorret, quod Antiopa Euripidis idemtidem memoratur. Quidni enim id colloquio Olymp. 93, 4. habito aptissime factum putetur, praesertüim quum Euripidem eum poetam fuisse constet, qui novitiae disci- plinae assectatoribus imprimis gratus et acceptus fuerit? Nec vero illud serupulum iniicit, quod Pericles p. 508. C. dieitur vewori vtrtÀevitgxévo:. Quod etiamsi prima specie eorum rationi opitulari videatur, qui sermones initio belli Peloponnesiaci habitos esse iudicaverunt, tamen minime ob- stat sententiae contrariae, quam nos amplectendam cen- semus, ut nec Athenaeus Deipnosoph. V. p. 217. au- diendus sit, qui more suo acrius in Platonem invehitur, quod hiec intolerabilem admiserit anachronismum, quippe quum inter mortem Periclis et Gorgiae dialogum viginti trium ferme annorum spatium intercesserit. Constat enim eiusmodi temporis adverbia admodum infinite usurpari so- lere, u£ modo de longiore, modo de breviore temporis spatio intelligenda sint, prouti id, de quo agitur, eum praesenti rerum memoria comparatur. Id quod vel Latinum nuper et modo docet, de quo iuvabit consuluisse I. A. Ernesti Clavem Ciceronianam s. v. De »&wotí vero ita usurpato ne qua dubites, usus est eodem vocabulo Thucydides Lib.IH. eap. 95. de spatio viginti ferme annorum, quandoquidem Iones ibi dicuntur, quum nuper a rege defecissent, Pau- saniae arrogantiam aegre tulisse: ad quem locum praeter alios plura id genus exempla adnotavit Góllerus; conf. etiam Casaubon. ad Athen. p. 384. — Tom. III. p. 234. ed. Sehweigh. Itaque nullo negotio intelligitur ne Periolis quidem mentionem eo valere, ut sermones proxime post Olymp. 88, 2. ponamus. Neque vero aliter iudicandum vi- detur de iis, quae p. 472. A. de Nicia et Aristocrate per- scripta leguntur. Quum enim illi prima specie: videantur ut vivi memorari, quod sane pugnaret cum tempore, eui Gorgiae sermones assignandos arbitramur, tamen universo loco accuratius excusso rem aliter se habere sponte appa- ' rebit. Quippe nos quidem si quid iudicare possumus, sententia illius fere huc redit: In tali caussa, quae una recta ratione diiudicanda est, testes proferre velle perversum videtur, siquidem illi omnes praeiudicatae opinionis errore occupati esse possunt. Itaque quod tu censes,.o Pole, di- vitias atque opes in maxima felicitatis parte esse ponendas, id vero testabitur Nicias una cum fratribus suis, qui. tripodes
AD GORGÍAM PLATONIS. 67
in templo Dionysi pretiosissimos ut donaria dedicarunt; testabitur Aristocrates, Scelliae filius, qui Apollini Pythio celeberrimum illud donarium consecravit; testabitur deni- que tota Perielis domus atque gens quaevis alia, quam- eunque demum elegeris. ^ Nimirum facile intelligitur, id quod etiam Frid. Astius perspexit, testari nunc etiam mortuos dici, quatenus magnifica eorum donaria etiam nune indicium faciant, quanti ipsi opes ac potentiam aestimaverint. In quo profecto nihil inest, quod a recto loquendi more et consuetudine ullo modo recedat, quando- quidem vulgo quoque mortuos aliquid testari dicimus, si opera eorum tamquam testimonia iudici aut voluntatis ipsorum ,proferuntur. Nicias vero quod imprimis hace in eaussa commemoratur, meminisse iuvabit eum maximas pos- sedisse divitias ex metallis Laureoticis comparatas, ubi mille habuit operarios; v. Plutarchi Nie. c. IV. Xenoph. De Veetig. IV, 14. Inde igitur etiam magnificos illos tri- podes posuií, quum choragus vicisset (v. Plutarchi Nic. p. 524. E.), eoque declaravit, quantum divitiis et opibus tribueret, quamvis ceterum religiosae pietatis et probitatis laude floruerit (v. Thueyd. VII, 76. 80.), ut eius testi- monium hae in eaussa ideo etiam gravius videri potuerit. Atque haee quidem omnia quum iam videantur satis esse expedita neque uli dubitationi locum relinquere, tum ali- quanto diffieilior quaestio est, num qua fieri potuerit, ut Plato verisimiliter Gorgiam una cum Polo exeunte bello Peloponnésiaco sive &. 4056 a. Chr. n. Athenas venire atque Socratem tum demum eum illis atque Calliele de arte ora- toria et eivili setmones instituere iuberet. De qua quidem quaestione breviter explicare licebit. Quamvis vero Gorgiae et Poh tempora parum explorata habeantur, tamen nobis "ita statuendum videtur, ut illud sane non incommode fieri potuisse largiendum sit. Enimvero tenendum hie ante omnia est, quod a plerisque criticis neglectum esse sane mireris, Platonem ipsum in scena dialogi et in reliquo ser- mone nihi quidquam posuisse, unde de prima illa Gorgiae legatione a. 427 facta aut de tempore ei vicino cogitari oportete consequatur. Imo clarissime indicavit philosophus habitum fngi dialogum, quo tempore rhetor vel sophista eeleberrtaus iam crebriores per Graeciam peregrinationes suscepisset. Nam p. 449. B. Gorgiam fecit haec profiten- tem: ézoyyéAXouol yc voUro 09 uóvov £v 9 á0 c (Athenis), &ÀÀà xal &AloJ:. Quocirea ipso adeo Platone teste sen- tentia eorum fraudis eoarguitur, qui dialogi perorationem
o*
68 PROLEGOMENA
ad belli Peloponnesiaei initium reiecerunt, siquidem nus- quam testatum legimus Gorgiam iam ante illam legationem Graeciam peragravisse atque artem suam ostentare consue- visse. lam vero animo cireumspicientes, num qua fieri po- tuerit, ut sophista senex factus Athenis data aliqua rei opportunitate nova artis suae documenta illustriora ederet, " ne hae quidem in re plane inopes consilii haeremus. Lu- strantes enim varias scriptorum de vita ac fortuna ipsius narrationes, de quibus v. ann. nostr. ad Cap. L. in., facile animadvertemus omnes illas, sicuti vere arbitratur Nic. Sybren Sybrandi l c. p. 12 seq., nullo fere negotio ita posse inter se conciliari, ut Gorgiam legatione sua de- functum existimemus rediisse quidem in Siciliam, quo rerum & se gestarum rationem redderet, sed eundem postea sta- tuamus, interiecto aliquo temporis spatio, iterum Athenas esse profectum. Ibi vero dtm hospes commoratus est, uni- versam prope Graeciam imprimisque Thessaliam lustravit, ilie artem suam ostentans. Ex quibus quidem itineribus, etsi interea subinde Athenas ad breve tempus revertisse videtur, tamen post diuturniorem demum absentiam ita rediit, ut ibi tandem perpetuo remaneret usque ad mortem, quam vegetus robustusque senex anno aetatis octogesimo vel centesimo quinto aut octavo obiisse narratur; v. Athen. XII. p. 548. C. D." Rediisse eum Athenas lustrata Graecia atque Thessalia ibique rerum suarum sedem:denique per- petuo fixisse colligas ex Athenaeo XI. p. 508. D. E. — T. II. p. 1136. ed. Dind. JDocuisse autem ipsum Athenis iam senem factum vel potius orationes ostentationis gratia tum ibi habuisse memoriae prodidit Philostrat. Vit. Sophist. p. 493. — 14. ed. Kaiser. cuius haec sunt verba: Zioey3eg 06 dOvgow.tón ygodoxov ti uiv OnÓ rv n10ÀÀdv àJovudcO9n, ovuco Ju)ua 0 O6, olus, xal vo)cb éAAoyiugutordrovc &vmorücoro x. v. à. Ex quibus verbis Gorgiam perperam coniecerunt iam tum senem fuisse, quum primum legatus Áthenas venisset; pertinent enim illa procul dubio ad eam viri aetatem, qua ex Thessalia redux factus audientibus usque sui copiam faciebat, quamvis tum sene- etutis annos ingressus. lam vero ubi quaerimus, quando tandem certam perpetuamque rerüm suarum sedem Athenis eollocaverit, prorsus assentimur A. Boeckhio, qui quum olim in Annal. Litter. lenenss. a. 1808. Seid. 178., .tum postea in, Philolao p. 11. Gorgiae per Graeciam peregrina- fiones usque ad Olymp. 94. pertinuisse arbitratur. Quae sententia mirabiliter cum nostra ratione congruit, quamquam
. AD GORGIAM PLATONIS. 69
nos reditum eius in Atticam ad annum tertium vel quartum Olymp. 93. referendum esse putamus. Haec autem si vere ita ponuntur, Plato sane prudentissimo consilio hoc ipso tempore colloquium istud, de quo agitur, habitum finxit; convenit enim hoe plane cum historiae fide, quam a philo- sopho male neglectam esse temere conquesti sunt. Atque confirmat hanc sententiam planissime etiam illud, quod Gor- gias pariter atque Socrates in hoc opere tamquam yrmod- 0xorrtc in scenam inducti sunt. Nam p. 461. C. Socrates ad Polum: 4 xdAAwre Hos &AÀA voi ébezérmóec xvrouseSa éraípovc xol vitic, tva, éneóüv avroi zocoffóvegot yuyvó- u&vo. apoAAdue9'u, nagóvrec opeic oi veciregor énmavogDoire TOv rÓv fov xoi iv &oyoig xoi iv Àóyoig. xal vOv c ri iy xai l'opyíac €v voic Aóyoi: ogoAus2o, 09 nogov iravógOov: xoig Ó' s coll p. 463. E. Habuit igitur Socrates, quo tempore colloquium habitum putamus, annos sexaginta quattuor; cui aetati qui minus convenire arbi- tratà sunt, quod Callieles Cap. LX. eum iubet mente mutata aliquando aliam vivendi viam et rationem ingredi, quam qualem adhue sequutus sit, siquidem salvus et incolumis vitam degere velit, ii non videntur satis reputavisse ho- minem novitiae disciplinae plane deditum et praeditum ingenio ealidiore omnino acerbius et contentiosius contra Socratem disputare, ut profecto minime repugnet verisimili- tudini, quod viro aetate provectiori, praesertim usque in luce publiea versanti et acerrimis criminationibus petito, eonsilium id genus paene protervum suppeditat, cuius tamen vanitas urbane deinceps refellitur. De Gorgiae autem aetate si quaeritur, etiamsi de tempore eius natali parum certo constet, tamen et ipsum verisimile est, quo tempore cum Socrate disputavit, grandem aetatem habuisse, quamobrem ipsi in colloquio cum eo instituto etiam magna impertitur verecundia. fed de his quidem quia accuratius etiam ex- plieare et longum est et parum fruetuosum, pergimus ad illud, quod unum adhue de chronologicis rebus discutiendum superest. Etenim adiiciendum denique est aliquid etiam de Polo, Gorgiae socio atque discipulo. Facile enim alicui dubitationem iniiciat, quod ille inducitur ut véog x«i 0E, p. 463. C. coll. 461. C., qualis certe non amplius csse potuit, quo tempore nos sermonem habitum esse volumus, siquidem statim ab initio una cum magistro in Graeciam migraverit, At enim vero hoc ut ita statuamus, nulla plane urget necessitas. Imo videtur ille postea demum Gorgiae disciplinae se dedidisse 'in eaque perficienda et excolenda
10 PROLEGOMENA
studiosius elaboravisse. Quamobrem eum verisimile est illi sese postea demum in Graecia commoranti socium afque comitem adiunxisse, scilicet ilius laudes vel aemulaturum vel participaturum. Quod quando et qua rerum conditione ita factum sit, tacente historia non videtur certius definiri posse. Firmant tamen quodammodo coniecturam nostram quae habet scholiastes ad Plat. Phaedrum p. 267. C., Poli magistrum narrans fuisse Licymnium, de quo v. interpp. ad Phaedr. l c., quamquam Dionys. Hal Lys. 7. de Lieymnio ut condiseipulo Poli loquitur. Nee vero lectu indigna sunt quae scripsit Philostrat. Vit. Sophist. p. 497. — 16. ed. Kayser.: lldAov d và» LMxpaoyavrivov l'ogyíag ó coquor]c Es eAév OE noÀAdw, og qaot xorudrov: xoi yào 7» x«i vrüv nAÀovroóvreov ó llüàog, quo loco non te- mere positum videtur verbum éxu&Aerüv, quo significatur Polum a Gorgia demum ad artis perfectionem esse perductum, quippe qui sese posteriore vitae aetate in eius disciplinam tradidisset antea alia usus institutione. Haee vero gi pro- babiliter coniectata sunt, sponte consequitur ne Poli quidem , ut fervidioris ingenii iuvenis mentionem idemtidem in ser- mone iniectíam quidquam habere, quod eas quas posuimus rationes dialogi chronologicas dubias aut suspectas reddere ossit. , Demonstravimus igitur hactenus, ubi dialogum Olymp. 93, 4. — 405 a. Chr. habitum esse putamus, varia tem- porum indicia hic et ilic in eo prodita, dummodo accu- ratius perpensa fuerint, nihil quidquam afferre molestiae, quippe quum illius temporis memoriae plane conveniant. Quod profecto eiusmodi est, ut illam unam rationem pro vera probandam esse arguat, quum aliae sententiae hac in caussa prolatae maximis premantur difficultatibus. Superest igitur hoc unum, ut etiam ostendendum sit universi operis argumentum huie tempori plane esse conveniens, quum idem alis temporibus, quibus viri docti dialogum assigna- verunt, parum congruere existimandum sit. Quod quidem licet ad eam quam defendimus caussam obtinendam plu- rimum momenti facere sponte appareat, tamen rem dispu- tatione brevissima absolvere consultum duximus, siquidem non opus est, ut omnia atque singula, quae huc revocari possint, singulari opera persequamur. Videtur autem nobis eorum rationi, qui dialogum ad belli Peloponnesiaci initia vel ad Gorgiae legationem ac finitimum ei tempus rettu- lerunt, ipsa universi operis summa ideo adversari, quia illa aetate neque Sieulae eloquentiae & Gorgia in Atticam per-
AD GORGIAM PLATONIS. 71
latae vitia nec artis civilis sive politicae cum ea coniunctae damna iam ita emerserant, ut eo modo taxari ct exagitari potuerint, quo in hoc opere fieri meminimus. Nam arti- ficialis quidem eloquentia quum ab ipso Gorgia principe in Graecorum notitiam adducta sit, quotusquisque est qui sibi persuadeat eam iam illo ipso tempore, quo ille primum Athenas pervenisset, ciusmodi censurae subiici potuisse, qualem in Gorgia experta est? Enimvero id certe patet a Platone non potuisse nisi praepostero iudicio ita institui, qua- lem quidem iudicii perversitatem summo dialogorum artifici nemo temere crimini dabit. Disciplina vero civilis vel ars po- litica, quae cum illa consociata fuit et in Gorgia una cum illa examinatur, profecto non alia intelligitur, quam quae doctrina sophistarum labem suscoperat: id quod clarissime perspicitur ex iis, quae & Polo imprimisque a Callicle disputantur, quae magnam partem planissime cum iis consentiunt, quae de posti- feris sophisticae disciplinae placitis exposita legimus De Repu- bliea Libr. I. p. 338. C. seqq. II. 358. C. seqq. Legg. X. p. 888. E. seqq. Protagor. p. 3283. seqq. 329. D. seqq. Theaet. p. 172. D. seqq. Quid vero? nonne inde a belli Pelopon- nesiaci initiis demum ita factum esse constat, ut opiniones illae latius disseminarentur atque non modo domos ct fa- milias, sed etiam omnes reipublicae partes pervaderent, usque dum etiam disciplinam publicam atque civitatis administra- tionem depravarent et corrumperent? Enimvero tum practer Gorgiam prodiit etiam Protagoras Abderites, illi fere aequalis, tum Prodicus, tum Hippias, tum Thrasymachus Chalcedo- nius, tum ali plurimi prodierunt, quorum uí quisque suam quandam artem ac doctrinam professus est, ita Thrasymachus imprimis id egit, ut iustum esse contenderet, quod expediret petentiori, quam sententiam etiam Polum ot Calliclem in Gorgia defendere meminimus; tum denique etiam viri civiles exstitorunt, in quibus, quid novitia ista sapientia in repu- bliea valeret, luculentius apparuit, ex quorum numero im- primis Aleibiades et Critias memorandi sunt, per quos sanioris philosophiae auctori atque parenti plurimum in- vidiae atque odii conflatum esse novimus. Enimvero ut paucis dicamus, quod res est, pervenerunt omnino sophisticae artis ae disciplinae fructus tanto magis in lucem publicam, quo longius bellum illud pestiferum est protractum, ita ut eo fere ad exitum vergente evidentissimi atque luculentis- simi exstitisse videantur. Atque ex his omnibus nullo negotio, opinor, intelhgetur vere nos contendere et asse- verare etiam omnem disputationem in Gorgia agitatam in
12 PROLEGOMENA.
illum ipsum rerum statum et conditionem planissime qua- drare, qualis tum potissimum exstitisset. — Quum igitur Plato ipse verbis clarissimis dialogum Olymp. 93, 4. — 4058 a. Chr. habitum fingi significaverit, hine quoque per- spleitur, ab hae ratione eur discedendum sit, caussam ido- neam plane nullam suppetere.
Verum his expositis praefandi negotio aliquando finem imponere licebit Nam quae praeterea disputari poterant de disserendi genere sermoni huie proprio deque elocutione in eo usurpata, ea, quoniam nullo fere negotio ipsa eius lectione cognoscentur, peculiari expositione indigere nequa- quam videntur.
Atque haee fere satis sunto in universum de opere hoc Platonis praestantissimo. Quae si cui non satisfaciant, is adeat praeterea Schleiermacherum Opp. Platon. in Germ. convers. T. II. Part. Il. p. 8 seqq, Astium De vita et scriptis Platonis p. 111 seqq., Socherum De scriptis Platonis p. 237 seqq., alios, qui nuper in his rebus disceptandis versati sunt quosque iam supra data rei opportunitate memoravimus.
Superest, ut paucis moneamus de codicibus manuscriptis, quos in verbis philosophi emendandis maxime audiendos putavimus, ae de peculiaribus libri editionibus.
Editiones huius dialogi peculiares hae factae sunt:
Platonis Euthydemus et Gorgias. Recensuit, vertit notasque suas adiecit Martin. Ioseph. Routh, A. M. eollegi D. Mariae Magdalen. Oxon. socius. Oxon. e typograph. Clarendon. Prodiit a. 1774. 8. "Usus est cod. Paris. 1808. doctasque addidit annotationes, historicas po- tissimum atque criticas, minime spernendas.
Platonis Gorgias. Graece ad fidem codd. mssp. Augustan. et Meermann. versionisque Ficini recensuit, emen- davit, explicavit indicemque verborum Graecorum copiosis- simum adiecit Christian. Godofr. Findeisen. Gothae et Amstelod. a. 1796. 8. Editor in varietate lectionis no- tanda diligentissime versatus est, sed grammaticae subtili- tatis adeo fuit expers, ut singulis fere paginis hoc in genere mire erraverit.
Multo minus probanda est editio, quae proximo anno produt: J/atons Gorgéas oder vom der Redekunst, heraus- gegeb. von Hórstel. Gótting. 1797. 8., quae neque cri- ticam habet utilitatem, neque praeter annotationes ab Routhio
AD GORGIAM PLATONIS. 18
petitas ad interpretationem libri quidquam bonae frugis contulit.
Platonis Dialogi duo, Gorgias et Theaetetus. Emendawvit et annot. instruxit L. F. Heindorfius. Ac- cedit Auctarium animadversionum Ph. Buttmanni. Berol. 1805. 8. Editio praestantissima, v. Praefat. ad T. I. Operr. Plat. p. L. Repetita haec editio est curante Buttmanno 1829.
Atvogüvtoc Sd nourguoveóuoro xoi ITÀAár voc D'oo- yíag, éxóidóvrog xai ÓiogJobDvroc 74. K. (h. e. Kopoafjc). "Ev Ileguoíow. A. 1825. 8. Est hacc pars quinta decima Bibliotheeae Graecae & viro praestantissimo editae. Continet seholia Graeca et breves editoris annotationes, maximam partem criticas.
Praeterea Astius edidit Commentarios in Gor- giam longe uberrimos et copiosissimos, Operum Platon. Vol XL. p. 1—478., in quibus videtur quidquid antea in hune librum seriptum esset congerere et additis suis anno- tationibus percensere voluisse. Quamobrem etiam pleraque omnia eorum, quae nos in prima editione exposuimus, in Commentariis istis vel isdem vel alis verbis referuntur. Sed quid rei sit, ipsi legentes videant, adhibita tamen prima nostra editione, ne in errorem atque fraudem inducantur, sicubi quid nobis, quid Asti1o debeatur, iudicandum sit.
Platons Gorgias. Griechisch und. Deutsch, mit. kritischen und erklárenden Anmerkungen. Leipsig, 1857. 8. min. ap. Engelmann. Tom. XXI. univers. operum Platon.
Platons Gorgias. | Für den Schulgebrauch | erklárt | von D. Julius Deuschle. Letipsig, 1652. 8. mai. ap. B. G. Teubner. de qua editione v. H. Bonitz: Zestsehrift für. d. ósterreich. Gymnasien, 1659. Fascic. X. p. 786—808.
Platons Gorgias. — Mit. Ecnleitung und. . Anmerkungen. von Eduard Jahn. Wien, 1859. 8. min. Editio tironibus destinata.
Praeterea de Gorgia Platonis hae seriptiones prodi- erunt:
Dissertatio literaria de Platonis Gorgia, quam publico et sollemni examini submittit Nicolaus Sybren Sybrandi Harlem. 1829. 8.— Aug. Ferdin. Dàhne De aliquibus Platonis locis. Lipsiae 1829. 4. — A. Salomonis Voegelini Adnotationes in Pla- tonis Gorgiam, quae insertae sunt Actis societatis Graecae Lipsiensis Vol. I. Fasc. IT. p. 231—254. — B. Bonitz, Platonische Studien. Wien, 1856. 8. mai., ubi de argumento et eonsilio dialogi p. 3—41. acute disputatur.— R. B. Hir-
«*
14 PROLEG. AD GORG. PLAT.
schig, Exploratio argumentationum Socraticarum in Gorgia et Philebo Plat. Traiect. ad Rhen. 1859. 8. 28 pagg. — Herm. Schmidt, Diffieiliores aliquot loci Gorgiae Pla- tonici explieati. Wittenberg. 1860. 4. 12 pagg., ubi tra- etantur loci p. 453. C. 455. A. 460. C. 461. B. D. 465. B. C. 466. C. 467. A. 470. A. B. 473. A. D. E. 475. E. — Supplementa critica ab Iul. Deuschle inserta Novis Annal Philol et Paedag. Vol LXXXI. Fasc. VII. p. 436 seqq.
CODICES.
Clarkianus s. Bodleianus 1. a Gaisfordio collatus.
Bodleianus 2. & Bouthio inspectus.
Vaticanus 225. s. 4.
Coislinianus I.
Venetus X s. 184.
Venetus X s. 189.
Vindobonensis Y, nobis Vindob. 2.
Vindobonensis G, nobis Vindob. 6.
Parisini BCEFI V W.
Vaticanus 61. sign. m. ab initio tantum collatus. Hos quattuordecim codices contulit Im. Bekkerus,
quem vide Commentar. Crit. T. I. p. VIII seqq.
Praeterea nos usurpavimus:
Vindobonenses 1l. 2. 6. 7., de quibus v. Varr. Lectt. editionis Lipsiensis T. X. p. III seqq. Ex his qui sunt numeris 2. et 6. notati, uüdem sunt, quos Bekkerus Y et Q) signavit. ! .
Florentinos novem a. b. c. d. f. m. o. &. x., de quibus v. lbid. p. VI seq.
Findeisenius adhibut Augustanum, eundem illum, de quo ad Phaedonem diximus, et Meermannianum.
Itaque viginti novem codices manugcripti ad hunc librum excussi sunt. Praeterea lectiones ex cod. Palatino quo- dam excerptas dedit Creuzerus Meletem. Fasc. I. p. 100 seq. et c libro Darmstadino ad caleem Plotini De pul- chritud. p. 796 seqq., de quibus vid. Commentar. nostros eriticos T. XII. l. c.
GORGIAS
——
TA TOT AIAAOT'OT IIPOZ9IIA
KAAAIKAHZ, ZOKPATHZ, XAIPEQO2N, DTOPITAZ, IIQ 403.
. Steph.
Cap. I. KA4. IloAéuov xoi udyng qaot Xeon. o 441 Zxoarsg, ovo usraAmyydvswv. — 2). AAÀ 1, 10 Asyó- u£vov, xatózv &éogtíjs jjxousv xci vortgobusv; K44. Kol péA« vs dorstíag éogtüjg; zoAÀAk y&g xci xe loo- yixs 9uiv óÀiyov zoóvtsQov émtüs(tbavo. | 2. To-
P. 441. paci yofjvai 950i Vat. pr. Ven. 2. Vind. Aug. et cod. Routh., quod ita a citerioris graecitatis scriptoribus usurpatur, ut Lat. inquit. v. Toup. ad Longin. p. 275. "Wyttenbach. ad Plutarch. T. IL p. 105. ed. Lips. Boissonad. ad Eunap. p. 418. 75 Vind. 1.
Dein otro xal uetal. Ven. X. Vind. 2, Y. Mox a1
2. 6. Flor. a. b. c. m. Routh. alii. male. v. infra.
Cap. I. p. 441. A. Iloléuov xai udymns — ueralaygá- »evv] H. e. in rerum iniu- cundarum et periculosa- rum Societatem tan sero venire deceat; iucundis atque gratis in tempore interesse oportet. Recte Olympiodorus ms. Cis. gao! yàg, Ott, ei 9v nólenos, £et 0€ Uotegij0at, tva ur govevijs. Schol. &leuuxós elgmrat 1j) Ildtovt: leínet yàg tj Ó.avoía tó* dA óvgl LE év lóyotg jo- vis, otav Oz vóv mxagéorzero Ó 2d (ag. Timaeus Glossar.
58. ueralayyd vety dgvoregsiv, ; dzotvyjdvetv xineov: sed hic nihil aliud est nisi partici- pem fieri. — oóro dictum est ÜecuxrixÓs, tam sero, re iam peracta.
AL $, 10 leyóuevor — Quod plurimi codd. habent dii 7, id etiam Suidas agnoscit accipitque pro dij dea. De dii f; at num revera, et aAY 7 in libris saepenumero inter se permutatis v. Valcken.ad Eurip. Hippolyt. v. 932. — r6 Aeyo- Levo»v, quod in proverbio dicitur: ut Sympos. p. 217. E.
-
Phaed. p. 66. C. al. Proverbium xatóziv éoQtije, post fe- stum, dicisolitum éxi tàv éx(í turi xaÀg zgayuat. àzoluzavouévov, quae sunt verba scholiastae et Olympiodori ad h.l. Verba xal wvoregoouev Cobetus ad Orat. de arte interpretandi p. 141.
ut glossema damnat: iusto seve- rius, opinor, nisi forte etiam Sopho- eleum illud damnaveris: éyo ov &óoga üdga xo)x dvyciua.
Multo minus etiam probandum
iudicium Hirschigii est, qui verba aoreías éogQtrs post xai udia ye eiicienda censet, quod tamen exempli caussa hic me- morasse satis putamus. "Tirones rem ipsi expendant.
l'ogyías uiv ólíiyov zxQo-
rtegov émze0.] Gorgias, patria
Leontinus, Siculus, circa Olymp. LXX. vel LXXI, 1. natus fuit vixitque ad grandem usque se- nectutem, quandoquidem aetatem centum et octo annorum attigisse narratur, ut nec incredibile sit, quod Athenaeus Deipn. XI.
: . memoriae prodidit, hunc Platonis librum ipsius nomine inscriptum ei innotuisse. v. Quin- til. Institut. III, 1, 9. Usus
718 PLATONIS
vOv uévrot, & KoAMxAsg, oirog Xougspv 005, iv
esse fertur Empedocle Agrigen- tino vel amico vel magistro: Diog. Laert. VIII,58. et Suid. s. v. Quint. l.c., id quod quo- dammodo etiam eo confirmatur, quod apud Platonem Menon. p. 76. C. et Gorg. 493. A. DOT. E. ipsius gratia quaedam placita Empedoclea memorantur. Neque nihil huc facit, quod Empedocles ap. Sext. Emp. VII, 6. Diog. Laert. VIII, 57. narratur circa rhetoricam nonnihil xexivgxévat adeoque illius artis inventor ex- stitisse. Sed hoc quidem utut est, coniunxit Gorgias primus rhetoricam artificialem cum so- phistica eaque re vere admira- bilis exstitit, ut nec Plato, quam- vis eum deluserit in hoc dia- logo, petulanterillum tractaverit, ut sophistas alios, sed verecunde taxaverit, quandoquidem maior impetus irrisionisque pars non in ipsum, sed in Calliclem atque Polum, eius discipulum, cadit. Enimvero artificialem eloquen- tiam primum constat in Bicilia et natam et excultam esse, quod quibusnam caussis et opportuni- tatibus ita acciderit, nuper in Prolegomenis ad Phaedrum edit. seeund. p. XCIX seqq. exposui- mus. Huius vero eloquentiae usum Gorgias primus pertulit in Graeciam ibique nobilitavit, quo tempore una cum Tisia a civibus suis Athenas legatus missus est, ut ilis adversus Syracusanos Atheniensium auxilium compa- raret. Quod quidem teste Dio- doro Sic. XII, 12. accidit Olymp. LXXXVIII a. 2. non ita multo post Periclis mortem, quemOlymp. LXXXVIII. a. 4. pestilentia cor- reptum supremum diem obiisse constat. conf. Pausan. VI, 17. Diei autem non potest, quanto- pere nova et insolita ars Atbe- niensibus placuerit, qui eos dies, quibus Gorgias illam ostentabat et éxiüei£eig instituebat, pro festis
habuerunt eiusque orationes vo- carunt lampadas, de qua ad- miratione atque studio eorum v. Diod. Sic. l. c. Aristot. Rbet. III, 1, 9. Cicer. Orat. c. 49. De Orat. III, 33. Lon- gin. III, 1, 2. Dionys. Hal. De admir. vi Demosth. c. 4, 6. et Epist. ad Pompei. c. 1. 2. Olympiodor. ad h.1. et Pla- ton. Hipp. mai. p. 282. B. lta- que nec mirum cst, hie tantus honos ipsi habitus quod eam vim apud ipsum habuit, ut re- lieta patria, tum dissensionum plena, reliquam vitae partem in Graecia transigere decerneret, quamquam ipsum consentaneum est, priusquam ibi domicilium figeret, rediisse domum legationis publicae redditurum rationes po- pularibus suis. Videtur autem non multo post rediisse in Grae- ciam eamque totam, maxime etiam Thessaliam, variis temporibus ita lustravisse, ut ubique artis suae documenta exhiberet vel etiam iuvenes, qui plurimi ad eum novae &rtis caussa confluxerunt, accepta fere & singulis, Suida teste, centenarum minarum mer- cede, dicendi disciplinainstitueret. De scholis ab eo habitis v. Plat. Hipp. mai. p. 282. B. Isocr. De antidos. 8$. 15b. coll. Philostr. Vit. Sophist. p. 492. Cicer. De Inv. I, 5. Hoc vero modo ma- gnis usque cumulatus honoribus (Cicer. De Orat. III, 32. P&u- san. VI, 7. X, 2. Plin. N. H. XXXIII, 4.) vitam egit diutur- nam, usque dum tandem ad sum- mam provectus senectutem Athe- nis, ubi postremo videtur com- moratus esse perpetuo, placide animam exspiravit, v. Athe- naeus Deipn. XI. p. 50b. Cen- sorin. Dedienat. c. 4. Quintil. Inst. III, 1. Lucian. Longaev. $. 28. Diog. Laert. VIII, 58. Morem eius dicendi, figurarum maxime et troporum ormgmentis
GORGIAS P. 447. ed. St. T9
dyogá dvoyxdGog cuc Ow volo. XAT. ODOiv zo&yua, o
insignem et conspicuum, multi sunt aemulati, adeoque ipse Plato yooyiígec à. nonnullis iudicatus est. v. Demetr. Phaler. $.28. et 29. Dionys. Hal. ll cc. al Ipse autem dicendi discipli- nam tanti fecit, ut se nollet so- phistae,sed potius rhetoris nomine insigniri, v. Plat. Gorg. p. 449. A. coll. 451. D., quamquam utram- que disciplinam ubique iunxit et commiscuit, Verum satis de Gor- gia, quem artis oratoriae novitiae coniunctaeque cum ea artis ci- vilis sive politicae bello Pelo- ponnesiaco tamquam parentem exstitisse ad sermonis Platonici cognominis intelligentiam tenu- isse sanequam plurimum refert. Alia de eius ratione ae doctrina philosophiae nullo negotio peti poterunt ab scriptoribus histo- riae philosophiae. — De Polo, eius discipulo, diximus infra annot. p. 448. A. et Prolegg. Cap. IV. extr. — Callicles quis fuerit, ab ipso Platone edocemur. Fuit enim civis Átheniensis, qui infra p. 495. B. vocatur Acharnensis, homo rei publicae ambitiose cu- riosus 8c novitiae rhetoricae artique civili sophisticae pravitate infectae plane deditus atque de- mocratiae immoderate favens. Quocirca contemta iustitia et honestate caussam agit disciplinae novitiae ideoque omnia tribuit honori, auctoritati, potentiae in republica consequendae, ita ut nec intemperantiae laudes prae- dicare verecundetur et poten- tiorem imperare secundum natu- rani iustum esse contendat: de quibus opinionibus ipsius vid. p. 482. C. — 488. D. et p. 491. C. Itaque ridet etiam philosophorum stultitiam scilicet et simplicita- tem, qui virtuti et sapientiae in vita civili aliquid tribuant. Ni- mirum prorsus imbibit homo tur- pissima illa decreta, quibus labe- facta est vitae publicae pariter
atque privatae disciplina, eoque nomine una cum aliis similiter sentientibus egregie sapere sibi visus est.
Toto uévrot —] Intell. toD xaróziv éogtüg mxew. Tta- que Coraes rovrov scribendum suspicatur. Qua mutatione non opus. Solent enim pronomina, etiamsi de una tantum re sermo Sit, in numero plurali collocari, si quid minus definite significa- tur; v. ad Apolog. Bocr. p. 19. D. De Rep. VI. p. 504. D. Legg. III, 689. B. VII, 816. E., ubi post rostro» &vexa aPtàv deinde ro0 cum infinitivo subiunctum legitur, sicuti infra in Gorgia p. 474. E., quem locum nuper critici eiecto ro? depravarunt. — Chaerephon Atheniensis, Socrati adeo deditus, ut eius more tamquam sacro furore quo- dam arderet. Plura de eo dixi- mus ad Apolog. Socrat. p. 20. E.
B. Ov? 8à» xoàyua—] Das hat nichts zw sagen, das hat nichts auf sich. v. Euthyphr. p. 3. C. Legg. VII. p. 794. E. Aristoph. Rann. v. 1926: 211! ov0à» ora: zoàyua. De proximis recte Oly m- piodorus: ó Xaigegàv ow. ót. ov0ày yéyovev: éyo yàg Ó alrtog yevouerog (dcooua. — Ita enim apparet, quorsum illud xe/ referendum sit. Videlicet hoc dicit Chaerephon: ego, qui huius mali auctor exstiti, quum diutius te in foro de- tinuerim, etiam resarcire damnum studebo. Pergit in- terpres ita: ró yàQ éyo xal idaoouac nxagouía dorlv. dnó to? Triépov xal to9 tgocartos aUtóv Ayiéos rov xal (acaué- vov, Aey9eioa Or Ó tgooas xal ídoera, De quibus. v. quos laudavit Heindorf. Hemsterhus. ad Lucian. Ni- grin. extrem. et Casaubon. ad Sueton. Claud. c. 43. | Eadem fere, quae Olympiodorus,
80 PLATONIS
Zxgattg: Éyi) yàg xoi le6ouot. qíAog yip uo. 'ogyíag, Qgr émiüslEsvon suiv, sl uiv Ooxsi, vov, ikv 0 fovAg, igab9ig. KAA. Ti Óal, à Xoegsqóv; im9vusi 2o- xoivgc dxoboat Dogyíov; XAI. 'Ex &)vó y£ vov vobro zoosousv. KA. Obxobv orov fovAgo9t mog iub ftw olxaÓs' z«Q iuoi yko looyíag xovaAUt, xoi imiüs(bsro, ouiv. ££. E) Aiyüg, à KaAÀxAng. dAX &goc ÜOsAdjGtuev &v sjuiv OwxAE 9 vou; BDoUAouc, yàg nv9£69o. xag" cUrob,
B. éáv 89à fBovinp, ésab 2:is] Bas. 1. 2. e/sactus. Clark. (sic enim in hoc dialogo diximus librum, quem alibi nominavimus Bodleianum, ut discerneretur ab alio cod. Bodleiano, a usus est olim Routhius) ég ade, sed idem mox C. et p. 449. B. C. e/e ass. v. Schneider. Praef. ad Polit. I. p. LIII seq.
Tí $a(, 0 X.] V. 8é, quod mutavi e Clark. corr. et Vind. 1. Mirabundus enim Callieles interrogat. v. &d Euthyphr. p. 4. A. et
quae habent Apollon. Gramm. p. 84,
14. Schol. ad Aristoph. Plut.
156. Ammon. in voc. 9aí(. Herm. tamen óc revocavit.
Os9xoó?v órzav fovinooOs
annotavit ad hunc locum scho- liastes Ruhnkeni. Negat tamen Heindorfius de proverbio co- gitandum esse, propterea quod (üccat, dxeicDar et similia ita frequentari soleant, ut omnino significent damnum resar- cire, malum levare vel tollere. Quod num recte fecerit, nunc non definiam. Illud tamen video, non illepide ad prover- bium alludi.
éniÜDeíó$erau. mguiv] nunc ponitur sine casu obiecti, ut idem sit quod. exierit». xoujoe- rat uiv. Apte comparavit H ein- dorf. Aristoph. Ran. v. 712: óte O7 xar Esgaiübys, éne- Ücixrvto roig 1wonoOvraus x. t. E Addimus Lachet. p. 179. E: óv vueis éf'edoacde xem» üperor. De Rep. III. p. 395. A. Prot. p. 928. D. Eiusdem generis est locus Aelian. V. H. IX, 36: ydàirgs éxeÜeíxvvro. Astius ex superioribus repetendum censet z0lÀd xai xaid. Mox unus cod. Bekker. éx' avrà yé toi toro. Euthydem. p. 214. A: éx' aitó
zaQ éuéà xev] V. vitiose flov-
ye to?10 TáQecev. , Theag. p. 122. A: v)» o)r 0xc Ex avid tara.
Ovsxob»v ürav Bovineoe — oíxaüe: zag éuol yàg —] Peringeniosa est coniectura Hemsterhusii ad Thom. Mag. s. v. Eí proposita, probata illa etiam Ruhnkenio ad Tim. p. 281. osxoiv, à 'tàv, flovlecOe. Recte tamen illa repudiata H ein- dorfius pro flovieod'e restituit Bovigo?e, quod libri plurimi optimique exhibuerunt, quam- quam is locum minus recto sic interpretatur: Ergo quando ad me domum ire vultis, ibi Gorgias, is enim apud me diversatur, enia Y 0- bis exhibebit. Imo post órav fovinoóe 7x&v per aposiopesin reticetur apodosis, hoc sensu: Itaque (quum res ita se habeat et Socrates Gorgiae audiendi cupidus sit) quando &d me domum venire velitis, ve- nite; apud me enim Gor- gias devertit (moratur hospes) et artem suam ostentabit. Sic locum intellexitetiam O ly m- piodorus, qui verba sic inter-
GORGIAS. P. 447. ed. Rt. 81
tíg 3 ÓUvojgug Tijg víyvgs voD dvógóg, xol ví ióvww O ixoyytAAttai vt x«l OiÓdGxs.. viv Ob dAMgv in(ün£w tigab9ug, (gmso Gv Aíysc, mowgGdG0c. K^. Ov0iv olov tÓ «Üróv igovróv, & ZXxgersg. xol yàg «iro tv robv Tv vüjo ixi0tiEsog' ixéAsvs yobv viv Oi igoráv O vu Tig fjovAovto vàv Évóov Óvrov, xci mgóg Gravva Eq dzoxgutiGóQq.. — 2. 'H xcAGg Abytg. "f Xoigsqóiv, ígoO c)tóv. XAI. Ti Eoouoi; 2:9). "Ocgvig ic. XAI. D Ilóg Aéyag; 29.'£6m:9 v sl ivóyyavsev Qv Ozoünud-
AscOe. Par. EF. Flor. f. s. óre floviroseode. Ceteri recte flovAgoóe. Dein post xaQ' éuol insertum est yàg ex Clark. Vat. Vind. 1. 9. 6. Par. E. Flor. f. x.
énibe(íf£eavat uiv] V. zuiv, quod mutatum e Clark. Vat.
Coisl. Par. BCIV W. Vind. 1. 2. Aug. et septem Florentinis. C. éní0bei£iv &eí(gao2:g] Ven. SZ. Vind. 2. Y. Par. I.
Routh. éga$91s.
a)rtgQ £v toov] V. avtó, quod libri habent paucissimi neque ii satis boni. Verum praeter alios Clark. tuetur.
pretatur: ó Kalluxigs q9oiw oti, Ora» O&hge, Uere eig tv oixov, xal xou) a):0v éxzibe(£a- eóa. c C. ríe 5$ Bsvauis tfe x] Latine dixeris: in quo vis et natura artis cernatur, quam profitetur. Legg. I. : . A: zgOro» à7 — Ogr- cousca nzcaue(av, tí xor doti xal rtí(va Óvvayw Cy. CTim. p. 28. A. Phaedr. p. 246. A. al. Intelligit autem artem rhetori- cam, quam Gorgias tractabat. OJsÀ0à» olov — égotà»] O ptimum est ipsum inter- rogare. P. 481. B: ovàüé» uér- tot olor tó ad:óv égotàv. Ari- stoph. Lysistr. v. 185: o$0i» yàp olov. Avv. v. 966: dA ov- à» olóv dor dxotoat tob vouov. Demosth. adv. Mid. p. 529: ov0à» yàg olov dxovew a)rov rob »oóuov. Formulam non in- telligens Cornarius temere coniecit oU9é» Óswá». Deinde recte codd. meliores xo) yàg aj:Q Ev ro)r 5v rcije énibei£eos. Nam genitivus éxibe/£eog pendet ab d». Recte Olympiodorus
Plst. Opp. Vol. IX. Sect. I.
verborum sententiam declaravit sic: xa) yàg to)r0 £v on tüs énibe(Zeonsg a)ro?. De dativi usu nota sunt in vulgus omnia. H ein- dorfius vulg. lectionem xa! yào a):0 Ev roDr mv t. im. de- fendit sic, ut avr0 ro)ro inter- pretetur id ipsum, quod di- xi, sc. r0. égoráv avtóv. Sed ita non potuit £v inter avró at- que zo?ro interponi. De Gorgia ad unamquamque quaestionem se responsurum profiteri solito v. Men. p. 10. C. Cicer. De Fin. II, 1. De Invent, I, 5. Orat. I, 22. 1II, 32. Quintil. II, 21. 8.21: Gorgias quidem adeo rhetori de omnibus puta- vit esse dicendum, ut se in auditoriis interrogari pateretur, qua quisque de re vellet.
D. '9ezeQ9 dv sí étvyga- vev — dzxexgívato à»] De aoristi et imperfecti coniunctione v. ad Euthyphron. p. 12. D. Sympos. p. 199. D. Menon. p. 12. B. De à» post oszxeo dv repetito v. ad Apolog. Socrat, p. 17. D.
6.
448
82 . . — PLATONIS
vov Óquovoyóc, dasxolvavo üv Óczov Gov, Ott Oxvto- vÓuog. 7] o9 uav9ivtg, og Ayo ;
Cap. IL. XAI. Mav9dvo x«i igüóouc. — Eint Lov, & Dopyía, dàm8:j Aéysu KaAMxAQg 00s, Ov, imay- y£AAs, datoxglvsodo, 0 T. dv víg 6s gov; I'OP. Adi, € XoigsqpQv' xol ykg vüv 05 a)rk votre inuyysMAóuqv, xai Aéyc , Oti oUD0sig ué zc TocTNxs xowóv ov0tv moA- Adv ivàv. XAI.'H zov doc óo0lcg dxoxgwsi, e l'og- yi«. I'OP. Ildosór. vovvov zsignv, à Xogsqv, Aau- Bévsw. IIS9,4. Ni] Zia: àv Ó& ys BovAg, à Xaigspóv,
D. uavOareis, og Aéyo] Vett. editt. cum Par. E F. 0 Aéyo. Illud iam Bas. 2. exhibet.
éxayyélledr] V. éxayyélg. Alteram formam hie et ubique Clark. praebuit, aliis libris hic et illic assentientibus. De quo semel monuisse satis erit. Pro dzxoxoíveoXat unus Par. I. dzoxquveiodat. Praesens omnium reliquorum auctoritate firmatum qua lege usur- petur, ad Criton. p. BÀ. C. D. significavimus, "emere nuper fu- turum adaptaverunt.
Cap. II. Mavó dvo xal égr- í pretantur vett. grammatici : waAr- couct. —] Putandi sunt nune * lich wohl. Non vacare haec leni Calliclis aedes ingressi esse, ubi ^ irrisione quilibet sentiet, colloquium cum Gorgia et Polo instituitur. IIQA. N95 día: —] De
P. 448. órv ovOeís uéó zo] Polo Routhius ad h. 1.: ,,Po- Schol: tó o$06/s$ xo dvtlro. lus, rhetor Agrigentinus, Gor- ov zxüzote. xal OovxvO(Óóns: giae auditor fuit, qui ob institu- o?$0eíe xo. v. Thucyd. I, 32. tionem praemio amplo, ut refert 97. 76. al. Videlicet utrumque Philostratus, donatus est, quippe recte dicitur, etoUOe/s zw etov0slg; ^ quum Polus fuerit ditissimus. v. 7070:6, Sed non sine aliqua sen- — Philostr. Vitt. Sophist. L. L. p. 500. tentiae diversitate, Gravius est ' Meminit eius cum aliis inclytis enim hoc quam alterum o?0e/(c; sophistis in Theage quoque Plato z0. Prorsus eodem sensus dis- p.128. A. etin Phaedro p. 267. C. crimine nos dicimus keiner noch — Nonnulla seripsit, de quibus Sui- hat dieses gesehen et keiner noch — dam consulas. Hunc autem tam- hat dieses jemais gesehen p&- quam in affectata oratione sibi riterque Latini nondum quis. placentem risit noster pluribus
'" quam et nondum quis- locis, ut p. 448. C. 462. B. Phaedr.
quam unquam ita dicunt, ut p.261. C. Polum adhuc iuvenem, alteram formulam in gravioribus — ut et socium eius Calliclem, partes sententiis usurpare soleant. De- tam insignes in dialogo sustinere inde zolió» éród» est mul- facit Plato, ut Gorgiam minus torum annorum spatio. aperte lacessere videatur, dum
— Of. p. 516. D. v. Matth. Gr. Gr. per istorum latera, ut ita loquar,
8. 3971. 2. b. c. — 'H nov dQa, primarium illum magnique nomi- gewiss wohl also wirst du mit nis sophistam ob eloquentiam fu- Leichtigkeit antworten. Nam 7 zov — catam falsasque opiniones olam est i. q. üvros zov, ut inter- et occulto petit." Plura qui de
GORGIAS. P. 448. ed. St. 83
íuob. l'gyieg uiv yàg xal dztiQnuxivow uoi Óoxsi: zoAAX yào Gov. OuisAAvOs. XAL Tí óol, & IlóÀs; olt. Gv 34«ÀAA0v. Qv Iogyíov dzoxoívoaóOo.; II$24. TL Óà vobro, iàv Gol y& (xovg ; XAI. OUóiv: dAX indi] ov Boás, dxoxgivov. II£$24. 'Egóve. XAlI. Egcovó O54. s ivoy- q«vs lIooyíog ixwváuov Qv víág víqvuc ?)9zs0 ó dósAqog &irob 'HoóUwxog ." tiva. àv asróv dvoudtousv Owuolog; oUy OxtQ ixsivov; II$24. Ilóvv ys. XAI. ovgóv doc qóxovrsg abróv siva, «aÀdg üv iAfyousv. I1£24. Noi. XAI. El Óí ys zjonso Aguóovogóv ó AyAaopüvrog 7) ó
P. 448. xal yàg vó» 05 astà v] V. 95 viv invitis codd, plerisque omnibus. Error longe creberrimus.
Qa89íons dzaoxqivei] Sic Clark. Vat. dzoxquvg. Vett.- editt. dzoxoívy. Mox T! Óa( Clark. em. cum aliis nonnullis pro TY 3é.
B. cíva àv a$:0 »] Buttmannus coni, c/ v aitov. Mox Clark.
da pro doa.
eo scire &veant, ii adeant Gee- lium Hist. Sophist. p. 164 seqq. Groen van Prinsterer, Pros- opogr. Plat. p. 102 seqq. et Io. Meurs. Comment. in Apollon. Dyscol. p. 82. — Apud Platonem arrogans est, ut ipso magistro sibi videatur melius posse elo- quentiae caussam defendere, in quo immemor iustitiae atque ho- nestatis omnia tribuit potentiae, ut adeo non erubescat dicere malle se dOuxei» quam a9uxet- dÜat. et tyranni quamvis iniusti vitam es8e beatissimam; v. p. 469. B. seqq. 411. Nimirum est adolescens novitiae disciplinae civili deditus et perniciosis ae- qualinm opinionibus infectus.
T( 8à totsro —] Ad z/( 06 rot):o intell. Buagéger. cf. p. 497. E. Charmid. p. 164. A. ibique Heindorf. — éàvoo(í ye (xa- vàs. Menon. p. T5. B: íxavos got, 3j Glos xw b56is; Pbhae- don. p. 71. D: íxavds cot, ig, j o5; Plene De Rep. IV. p. 435. b: éuol — [Íxavós dv b'yo.
B. $6x6eQ o0 d8Bse1gós ad-
rto9 Hg.] Schol. oszosg ovy ó Xmvufgiavós | dou /— 'HoóOixos, dA ó .eoviivos, l'ooyéov dàeài- 9óg. Utrumque confundit Rou- thius ad h. l. et Wyttenbach. ad Plutarch. de S. N. V. p. 50. cf. Groen vàn Prinsterer. Prosopograph. Platon. p. 193. et Heindorf. ad Phaedr. 8$. 2. Deinde codd. omnes cum vett. editt, ríva àv ajs:róv Ov. fed quum addatur: o2; ózeo éxeivov; Buttmannus Auctar. p. DOT. t( àv legendum esse coniecit. Con- firmat hanc suspicionem Oly mp. Ms. Ciz, ubi liquido z/ d» scri- ptum exstat, et probarunt H ein- dorf. ad Cratyl. p. 184. Matth. Gr. Gr. T. II. p. 769. ed. II. Dubito tamen, an nulla opus sit mutatione. Quidni enim recte di- ctum sit ríva, etiamsi OxeQ sub- sequitur? Etenim ózeo idem est quod rívog Óvoua. Be formula xalei» s. Ovoudgew ttvd tt ali- quem nomine aliquo ap- pellare, v. ad Phaedon. p. 105. E. Sympos. p. 212. C. Phaedr. p. 288. A. Bensus igi- tur hic est: quemnam ipsum
6*
*
C ixoAobusv; II$2)4. 4ijAov, óvu £oyodqov.
84 PLATONIS
düsiAqóg «ivo Eumsgog Qv viyvgo, víva àv abvróv óg9G XAI. Nov 0 inuó vivog tígvgg éxwvuov iori, viva dv xeAobvvsg «UrOv óg9Gc xcAoiusv; IIS24. 2 Xoigspv , zoAAcl víyvoa, iv dvO9gozoug slow ix vOv iumtguDv iuzslgog tógnuu£vcu. iuztugiío uiv yàg xowti róv olove Qoudv szo- QeUsoQcL xovà ríyvQv, dz&uoía Ó8 xcrà voqnv. &xdovov 0& vovrOv ustcAeupevovow GAÀo, GÀAov dAÀcgS, vv Ób doióvov oi dgiGro, cv xoi l'opyiag ióviv 00s, xol us-
víysu tijg xaAÀ(óTQo vOv vtyvOw. Cap. III. 2:9. Keg ye, à I'ogylo, polvevo, IIó-
D Aog zagsóxsvdóOa. sig Aóyovg: dAAk yàg O0 xé£oysto
C. émeiBrg tí(vos cégvgs] V. tvós r., quod correxit Hein- dorf. Libri mss. éxeió5j twvos, quod etiam Clark. servat.
D. TO égotouevov o? zxdvv uoi] Sic Clark. Vat. 4. Ven. A X. Par. BCIV W. Vind. 1. 2. 6. 1. novem Florentini, Bodl. Aug. Meerm. Vett. editt. post TO inserunt 9g.
zoÀ?v dv nÓótov cé] V. ov. In Clark. Par. BCEFW. Vind. 1. 6. Flor. a. b. c. d. m. o. coíscriptum. Recte cé Vat. 71. a pr. m. Ven. E X. Par. IV. Bodl Aug. Meerm. Flor. f. s& Vind. 2. T.
et corr. Coisl. Par. CF.
recte appellaremus? nonne eo nomine diceremus quo illum? — Aristophontis pictoris mentionem facit Plin. N. H. XXXV, 1l. Aglaophon- iis nomine duo commemorantur pictores, de quibus v. interpp. ad Plin. N. H. XXXV, 9. Qui hic nominatur, Polygnotum, filium suum, ipse pingendi arte insti- tuisse dicitur. v. Suidas s. v. Ilolvyvoros. Inclaruit autem Polygnoti nomen adeo, ut in- ier nobilissimos artifices a scri- ptoribus numeretur. De eius ope- ribus multa passim Plinius lib XXXIIL et XXXV., qui eum etiam artis statuariae pe- ritum fuisse narrat 1. XXXIV, 8. Commemoratur etiam Ion. p. 532. E. Vid. de eo Boettiger. Ar- chüol. der Malerei p. 261 seqq.
C. Nó» & ínceibs) vivos téy»9s$ —] Pro vulg. zós re- cte Heindorf. rívos reposuit.
De hac forma interrogationis v. Matth. Gr. 8. 680. — Gr. am- plior. p. 918, coll. Seidlero ad Sophocl. Antigon. v. 2. ed. Her- mann. Vide etiam p. 449. A.
. 'Q Xaigegóv, zolkal ré- qvac —] Aristotel. Metaphys. I, l. ab Heindorfio laudatus: 75 ué&v yàg éunzewía téyvgv éno(g- cev, Gs Q5ot IIo1os óo96s Aé- yov, 9 9 dzegía tUygw. Ci- tantur haec verba in Stobaei Floril. Sermon. IV. Ducta autem videntur ex libro quodam Poli, ut recte suspicatus est Routhius. Nam infra p. 462. 119 4. dà1à :( cot Üoxei v (qrogud]) elvau; X9. zodyua, Ó pps ov zodfjaat tégvyv àv tQ ovyyoduuatt, 6. yo £vayyos dvéyvov x. t. À. Ad proxima KaAós ye x. x. 4. Olym- piodorus: xal yàg xarà xà dà
DET VIE (ANDE S000 vex rà» àó- yov, zogoduevos xaQícotg ze xai óuotoxazalsxrors. Videlicet; ex- primit haec ó$oe« 'Poli dicendi
GORGIAS. P. 448. ed. St. 85
Xotosqo vr. o) zoii. I'OP. Tí udAcva, à Xoxgatt; 2:83. Tà éígeoróutsvov o) szívv ow gaivsro, dzoxol- veG9at. — I'OP. "AM 60, & BoUAs, igoD abróv. 2:5. Oóx, si avvÓ ys Goií Bovàouivo idrw dmoxpívio9o, dAÀk moÀv v Wjwov oí. ójAoc ydo uou llààog xoi i Qv slQuxsv, Óvvviv xoAovutvqv óqvoguxjv uáAÀov ut- MeAÉvqxsv 1) ÓnnAÉysoO ou. 1124. T6 05, à Xoxoasg; Z.8,."Ov., o Ilóàs, igouévov XotgsqGwvrog cvívog l'op- yiag énwivüuov véyvgc, éyxouwitsg uiv avvoO viv vtyvqv, GgzteQ TuwvÓg wéyovrog, ídjvug Ó£ iovw, ovx dmsxolvo. II$.A4. Ov yàg cxexgwdyunv, Óóvy. sig s). xaAMorg; X9. Kol udAe yt. dAW ovósg igcrQ, moa vig sig c D'ogyiov víéyvn, dAAk víg, xol Ovtuva Ófou. xcAtiv vOv looyíov.
E. ór: ef? j xallíorm] y vulgo omissum reddiderunt codd. fere omnes, etiam Clark.
Kal udla ye] ye, quod ceteri libri et editi et manuscripti ignorant, exhibuit Vat. 4j.
o$05ls ógorà, xoía trig elg] Bekkerus oora, quod ipsi olim conieceramus. Sed nullus codex 59ora. Nec praesens tempus
caret defensione, licet optativus sequatur. Permutat enim Socrates hic temporum et modorum rationem, utpote rationem habens ante-
gressae Poli responsionis: Órt eg 5 xalitorm.
rationem, qui sibi mirifice in ver- bis cognatis ac similiter caden- tibus placebat. v. Philostrat. Vitt. Sophist. L. L. p. 500. coll. interpp. &d Phaedr. p. 267. C. Cap. III. D. Ovx, e aov ye —] Recte Ficinus sen- tentiam verborum expressit sic: 8i tu, Gorgia, respondere mihi velles, a te ipso li- bentius quaererem quam & Polo. De constructione ver- borum v. ad Phaedon. p. 78. B. Matth. Gr. $. 388, c. — 05l1os ydo uot Ilàios — Ort t7» xGÀ. i e. ÓgÀóv uoí don», órt Illos x. v. À. Alias loco particulae ór; cum suo verbo ponitur participium, ut scribi potuerit etiam sic: 071os yaQ uo: IIGàAós éctt ueuekergxos. Bed nec illa ratio infrequens. v. Matth. $. 296. Latius autem hic usus petet, quam vulgo opinantur. Mox p. 449. B. C: e/o] uà» — vut rd» üxoxg(cémy dvdyxalat Dià
uoxQiv rotg Àoyovs moteiaoOat, h. e. dvayxaióv oti évíag x. x. À. Sophist. p. 242. B: r72v 090v dvayxototdtgv | eivot. cuiv. vgé- zeo2at. Legg. I. p. 643. C: :óàv uagügudrov, Doo dvayxoaia nxQo- ueuadmxévou, uavidüavew. | So- phocl. Aiac. v. 684: xgeícoov y40 Aiüa xevd'wv ó voo!v udtav, l. e. xQeiocóv éott tÓóv udtav vo- cobvia Aia xevOeiv, ubi v. Lo- beck.
E. 5 0:aAéyec 2ai] Transitur ad usum infinitivi, quia ueAetdv pariter cum accusativo obiecti atque cum infinitivo verbi con- iungi potuit. Quocirca praepostere Hirschig. 7 crt0 JOakéyeodat scripsit.
xal Re-
" orvtc.va
.Oéot]
.lativa post interrogativa in eo-
dem verborum ambitu frequenter inferri docuimus ad Criton. p. 122. Deinde ne quis in ver- bis dezeg tà FuxgooOé» oot Um. x. t. À. haereat, nihil hoc asyn-
449
86 PLATONIS
Ggzig rà EumooGUiv do, Óztrtivoro Xowsqóv xol «vto xcÀQg xci Óuk Bocyíov dztxolvo, xol vóv obrog simé, víg 7j víqvg xol viva looy(av xcÀtiv go?) Zuéc. u&AAov 0£, à looyla, ca)róg civ sin, viva 65 qoi) xcAsiv eG vívog ixwovuovo véyvgc; Il'OP. Tij óuvoguijo, o 2- xouvsg. 2:93. ' Pfjvooe doa gor; 68 xcAsiv; I'OP. dyatóv y&, G XX)xgotsg, sb 03) O ys sÜyouat sivot, óc qn "Oug- gog, BoUAs, us xaAsiv. 2. 4AA& BovAouou. ID'OP. Kdág 05. 2:9. Ovxobv xol dAAovg 65 qOusv Óvvatóv sivoi zowiv; I'OP. 'Exayyéllouol ys 0j] vaUva ov uóvov iv- 9dós, GAAk xol dAAo9.. - EZ. "Mg obv iOtAáGmg dv, à
P. , 449. xal viv otros sinzé] Vulgo xal vóv o)» otros. Sed o», insolentius collocatum, errore natum est recteque omittitur in Clark. Coisl. Par. BCFW. Vind. 1. 6. et novem Florentinis. Defendi olim, nune non defendam. Tenuit tamen Bekkerus. Mox
. Clark. rursus doa pro coa.
deto apud Platonem frequentius. De Republ. III. p. 413. D: ov/x- oüv xal tgítov elüovs roU rijs yonteías Guddav Jroutéov xal Qearéov* diezeo rots zOÀovg émi tovs vogovs ré xal 2ogUfovs &yovreg. oxomotot» ei qoflegoí, ovtQ véovs Orvtag eig Oe(uard xe ri eda x. t. À. Ibid. VI. 497. B. VHI. p. 557. C. Politie. P. 996. E. seq. Legg. II. p. 659. E. Menon. p. 70. E. Theaet. p. 172. D., ubi v. Heindorf. col- lat. annot. ad Phaedon. p. 33 seq. ed. nostr. Itaque male unus Flor.: QezeQ 0à tà Euxgood'ev. Indidem fluxit quod vulgo post »ó» in- sertum legitur o». — ózore(- »&02a. est interrogando et disputando supponere 5s. suggerere eoque aliquem sensim ad aliquid per- ducere et quasi 9Smori- Oévavs. óxofalleiveiquid respondendum sit, unter- breiten. Theaetet. p. 180. B: tj t0, O0 ge Oeóope, Ludov QXentéov é6 doy, dexeg avtol Uzote(vovtau. Eurip. Orest. v. 905: ozó M £reave Tvvódgsos ioyovse tà ogà xaraxte(vovtt tot-
osrovg Aye, h. e. subiecit, suggessit, ut talia dice- ret, quibus Árgivis per- suaderet, oi iE ve- rissime locum interpretatus est Schaefer.
P.449. xal » 5» o$t106 seixé] In hae verborum collocatione ne haereas, eodem modo Phaedon. p. 61. A: dezxeQ oi rois 9'éovot Üiaxelevóouevot, xal éuol otro 10 évinvtov. Phaedr. p. 230. D: dexep yàp oí tà mewovta Q'eéuuata. — xapnóv wQoge(optes &yovot, 0v éuoi Aóyovs otro) xo- te(vOv — qaíveu. zegud£em, ubi plura dedimus. Falluntur qui nuper duce Hermanno post dzexQívo plenius distinxerunt.
tva 08 y0or9 xaàetv deg
tívos] "Vide ad p. 448. C.
Ayadóv ye —] H. e. egre- gium certe.— Ó ye evzouat &ivat. — Formula Homero sol- lemnis, nemini ignota. Notatur autem Gorgiae.íastus et arro- pou qui.se ipse iactare sole-
oraíofem, praestantem. «—
GORGIAS. P. 449. ed. 8t. 87
logyía, DgxtQ vov OwsyóusQüa, ÓwvsAéca, vÓ uiv igo- vOv, tó Ó dzoxQwópusvoc, v0 Ó$ wijxog vOv Aóyov vobro, olov xci IlóAog joboro, sigxüOug dxo9£09oi ; dAX, OxtQ Ünioyvsi, ui) veUoy, dAAk iOcAndov xarà fooyv vrÓ igo- vousvov dazoxgivsGQ9e.. I'OP. Elo| uév, à ZXxgatg, Pvt. vv dxcoxolaav &vayxoio Óuk Qexodiv vobg Aóyovg zoLEi00uL* ob Ui dA zmeQdopat yt (Og Ok foezv- vétOv. xal yàg «0 xol voUro £v iorw Gv quu, ugüsva àv iv fgayvrégoig éuoD và cUrà simsiv. 22. To)rov uv ós, c logyía: xoaí uou imüüt&w cvroU rovrov zoí960,., Tijo DooyvAoyiac, uexgoAoyíag Ó& sigabOig.
B. dzoO6éoOa; dA1V, 0neo —] Post dxoOécOa: Vind. 6. rec, Aug. Meerm. et Routhii Bodl addunt Naí. Sed v. ann.
zó dgotojuevov dxoxoívscOat] V. dnoxo(vacdat invitis codd. Unus Par. E. aoristum tuetur cum Aug. C. 8à sigat0:s] sie aj9« Clark., ut solet.
xal dilovg — xoielv, intell. (rogas dyaSovs.
B. dAiÀlà xal d1loO:] Ita Gorgias Menon. p. 70. A. seqq. in 'lhessalia commoratus esse dicitur ibique magna cum laude sapientiam suam alios docuisse. Omnino ille multas videtur Grae- ciae regiones peragrasse. v. H. E. Fos8. De Gorgia Leont. p.24.
:ró 0à ufxos r:àv lóyov x. t. Àl.] Ridet sophistas, qui quum et fjoayvloyíag et uaxgo- loyías se peritos profiterentur, tamen longis orationibus, una perpetuitate decurrentibus, ute- bantur, quo facilius possent ani- mos audientium delinire atque fallere. conf. Phaedr. p. 261. B., ubi item de Gorgia sermo est, Protagor. p. 394. E. — Ante dÀA, Óneg Uxto]vel quod in ali- quot codd. Na/ interpositum est, recte iudicavit Routhius ora- tionem sine ullius responsi in- teriectione bene procedere. Nam etsi Gorgias nondum respondit, tamen Boorates, quoniam eum
suis setisfacturum eumit, ,SUm irrisione quadam
admonere potest, ne fidem fallat. Quae ratio nescio cur displicuerit Buttmanno. Prorsus eodem modo nos loquimur: MócAtest du wohl, Gorgias, so wie wir Jetet mit einander reden, die Sache beendigen —, die langen Jeden aber für ein andermal bei Seite legen? — Aber dass du mir hültst, was du versprichst! s. quod profiteris etc. Ita- que ózeQ Uz:ioz»ei dicit pro- pterea, quod significat confidere se Gorgiam desiderio suo iam satisfacere, neque opus est cum Astio corrigere e!zeQ Uztoyvel. Alteram illam lectionem iis de- beri, qui hanc loquendi formam non perspexissent, non est quod dubites. — é29élyoov — dzo- xQ (vecdat, promto et pa- rato animo responde. v. ad Sympos. P1 183. A.
C. óe 0ià Boagvtdco»] oe iungendum est cum superlativo Beayvrdvov, ita ut gensus sit idem, ac si dixisset os oi0v rs Óià fgayvtdtov, ut mox loqui- tur Socrate. — Towvziov ugv 06i, hoc vero, breviloquentia, opus est.
88 . . PLATONIS
I'OP. ' AMÀk ztovj00, xol ovüsvóg qujosc Boy vAoyorépov dx0o06o..
Cap. IV. 2. díégs Ófj: ómvoowíüjo yào qos im óvucov víyvgg sivo, xol zovijóa, Gv xol dAAov Qvoge 5 Owvogux zxtQi ví vOv Óvrov vvyydvsu, o$00; (gto Ójj Ogavra) xzsgl viv vóv (uoriov igyaG(av: 1 ydo; I'OP. Nol. 2:9. Ovxobv xol 9 uovoux) ztgl viv vów usAóv zoíyów ; I'OP. Nai. X9. Ni viv" Hoav, c I'og- yio, G&yoeuoi ys vkg dzxoxolósug, 0t. dzxoxoivs, og olóv vs Ói& Boeyvvdvov. I'OP. Ildvu yàg otuow, & Zxoatse, img vobro zto,siv. 283. ED Aéysig. VOu Or. uou daó- xQuvaL oUTO xc«L zsoi v?jo OutoQuxijc, mztQl tí vOv ÓvtOw éctriv énwráug; I'OP. Ilsgi Aóyovg. Z/$2. Ilolovg vov- voveo, à looyía; T oi 0nAotOL, vovg xcuvovrag Og &v-
D. àyauaí ye càe dzoxgícoers] Pro ye vulgo co? erat, quod ex Clark. Vat. zZ[. Coisl. Par BCIFEV W. Vind. 1. 2. no- vem Flor. Aug. Meerm. aliis mutatum. Heindorfius yé cov conii- ciebat. Sed cov sapit glossema.
E. Aiéyseiv ye&8 mxotet 0.] xoti» Vat. 21. Cois]. Par. BCF W.
male.
'Ag! o9» xat Qv vov 01 éléyouev] Post oóv Vat. Z1. Par. V. Flor. c. d. et rec. Clark. Coisl. o9 addunt, quod recepit Bekkerus,
nos improbamus.